閱讀 卷 6 向真主祈禱,尋求庇護,免於自由意志的誘惑,以及導致自由意志的手段的誘惑。因為天地都曾因自由意志和導致自由意志的手段而抱怨和恐懼,而人類的創造卻熱衷於追求自己的自由意志和導致自由意志的手段。如同病人感覺自己缺乏自由意志,渴望健康,因為健康是自由意志的原因,這樣他的自由意志就會增加;他渴望地位,這樣他的自由意志就會增加。在過去的民族中,真主降臨懲罰的根源一直是過度的自由意志和導致自由意志的手段。從未見過貧困的法老 詩聯 216

M6:216 — بفکن از من حمل ناهموار را / تا ببینم روضهٔ ابرار را

بفکن از من حمل ناهموار راتا ببینم روضهٔ ابرار را
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:216

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بار ناهموارِ حیرانی و ابهام را از دوش من بردار، تا بتوانم باغ و گلستانِ پاکان و نیکان را با چشمِ یقین ببینم. معنا: مولانا در این بیت از خداوند می‌خواهد که بارِ سنگینِ سرگردانی و ابهام در فهمِ تقدیر و اختیار را از او بردارد تا بتواند راهِ روشنِ نیکان و رستگاران را به وضوح مشاهده کند.

شرح

مولانا، که خود بی‌گمان از اندیشمندان ژرف‌اندیش در باب جبر و اختیار است، در طول مثنوی بارها به این مسئله پرداخته و گویی همواره میان این دو قطب در نوسان بوده است. او گاه به سمتی می‌غلتد و گاه به سمتی دیگر، و این بیت و ابیات پیش و پس آن، دعایی است از عمق جان برای رهایی از این «حمل ناهموار» که همانا بار گرانِ سرگردانی و حیرت در این وادی است.

من قویاً معتقدم که «حمل ناهموار» در این بیت، به perplexity و حیرانیِ فکری و عملی مولانا در مواجهه با معضل جبر و اختیار اشاره دارد. این سرگردانی موجب می‌شود که فرد در مسیر سلوک دچار تعلل شود یا راه راست را گم کند. مولانا از خداوند می‌خواهد که او را از این ابهام و نوسان فکری نجات دهد، و به او «مذهبی» بخشد که «ده مذهب» نباشد؛ یعنی راهی روشن و بی‌شبهه که منجر به یقین شود.

تمنای «ببینم روضهٔ ابرار را» در اینجا، آرزویِ دستیابی به بینشِ روشن و معرفتِ مستقیم است، که حاصلِ رفعِ حجابِ تردید و وسوسه است. «روضهٔ ابرار» نه فقط بهشت و جایگاه نیکان، بلکه راه و رسمِ زیستنِ آنهاست؛ یعنی دیدنِ راهی که ابهام و کژتابی ندارد. این درخواست برای وضوحِ شهودی، برای پایان دادن به این دوراهیِ معرفتی است که می‌تواند عمل و سیرِ روحانی را به تأخیر اندازد یا منحرف کند.

همانطور که من بارها اشاره کرده‌ام، مولانا جبر را همچون بال و پری می‌بیند که خداوند به ما عطا کرده است. این بال و پر، فی‌نفسه نه خیر است و نه شر، بلکه ابزاری است که می‌توان با آن به «گلستان» (یعنی روضهٔ ابرار) پرواز کرد و یا مانند زاغان به «گورستان» رفت. جبر، برای کاملان، تکیه‌گاهی است که با اتکا به علم و قدرت الهی، با رغبت به سجود و عمل صالح می‌پردازند. اما برای کاهلان، بهانه‌ای برای تنبلی و ترکِ مسئولیت می‌شود. این بال، این نیروی الهی، برای مؤمن «آب زلال» است و برای گبر «خون». پس مسئله خودِ جبر نیست، بلکه نحوهٔ فهم و استفادهٔ ما از آن است.

مولانا در این بیت دعا می‌کند که از آن وجهِ «ناهموار» و گمراه‌کنندهٔ جبر رهایی یابد؛ نه اینکه خودِ جبر از او گرفته شود. او می‌خواهد آن جنبه‌ای از این حقیقتِ وجودی از او کنار رود که باعثِ سرگردانی، تنبلی، یا سوءتعبیر می‌شود، تا بتواند با بصیرتی تمام، راهِ راستین و بی‌ابهامِ ابرار را درک کند و بپیماید. این دعا برای clarity و certainty در مسیر سلوک است، نه برای نفیِ حقیقتِ جبر یا اختیار.

نکات کلیدی

  • مولانا در این بیت از بار سنگینِ تردید و سرگردانیِ فکری در مواجهه با معضل جبر و اختیار سخن می‌گوید.
  • «حمل ناهموار» استعاره‌ای است از پیچیدگی و ابهامِ این مسئله که منجر به نوسان و تعلل در سلوک می‌شود.
  • درخواست «دیدن روضهٔ ابرار» تمنای دستیابی به وضوحِ شهودی و بصیرتِ مستقیم در راهِ راستینِ حق است.
  • جبر فی‌نفسه نه خیر است نه شر؛ نیرویی الهی است که با سوءتعبیر، مایهٔ تنبلی و گمراهی و با فهمِ درست، موجبِ رغبت و اقدام می‌شود.

Sources: d6-s29 · 00:51:42 d6-s29 · 00:48:46

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。