閱讀 卷 6 三位旅人:一位穆斯林、一位基督徒、一位猶太教徒的故事。他們在旅途中找到食物,基督徒和猶太教徒已飽足,說:‘明天再吃這些食物。’穆斯林因為齋戒,儘管飢餓,卻因寡不敵眾而未得食物。 詩聯 2410

M6:2410 — گفت قسام آن بود کو خویش را / کرد قسمت بر هوا و بر خدا

گفت قسام آن بود کو خویش راکرد قسمت بر هوا و بر خدا
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2410

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن تقسیم‌کننده کسی است که خود را میان هواهای نفسانی و خواست خدا تقسیم کرده است. معنا: این بیت اشاره دارد به انسانی که دائماً در حال انتخاب بین پیروی از امیال نفسانی و تسلیم در برابر اراده الهی است.

شرح

این بیت در میان داستان حکایت سه مسافر (یهودی، مسیحی، و مسلمان) می‌آید، حکایتی که مولانا خود آن را از شمس تبریزی اخذ کرده و به شیوهٔ خویش بسط داده است. این قِسمت‌کردن خود، یک موقعیت بنیادین و محوری در حیات معنوی انسان است. ما دائماً در حال تقسیم خویشتنیم؛ میان خواسته‌های نفسانی که مولانا آن‌ها را «هوا» می‌نامد، و میان اراده و رضای حق‌تعالی. آن کس که «قسام» است، کسی است که نه فقط چیزها را تقسیم می‌کند، بلکه خویشتن را میان این دو قطب اصلی هستی‌اش قسمت می‌کند.

همان‌طور که در داستان سه مسافر می‌بینیم، مسلمان گرسنه حلوا را می‌خورد. این اقدام، ظاهراً از سر «هوا» و ضعف نفس است، اما مولانا به نحوی هنرمندانه نشان می‌دهد که در پس این عمل، حکمتی الهی نهفته بود، چرا که در نهایت این «خواب» او بود که حقیقی از آب درآمد. اینجاست که درک می‌کنیم تفکیک هوا و خدا همیشه به سادگی ممکن نیست. گاه آنچه از سر نیاز طبیعی برمی‌خیزد و در بادی امر به «هوا» می‌مانَد، در عمق خود با تقدیر الهی و «خدا» هماهنگ است. در مقابل، گاه تلاش‌هایی که به ظاهر برای «خدا» صورت می‌گیرد، از عمق «هوا» و خودنمایی و رقابت نفسانی تغذیه می‌کند.

مولانا با همین حکایت‌های به‌ظاهر ساده، به ما می‌آموزد که حکم بر ظواهر کار اهلِ معرفت نیست. باطن امور همیشه پیچیده‌تر است. تصمیم‌های قسام‌گونهٔ ما نه فقط در مورد تقسیم اموال است، بلکه در مورد نحوهٔ زیستن، انتخاب‌ها، و جهت‌گیری روح ماست. این بیت، در حقیقت، دعوتی است به تأمل در نیت‌ها و بصیرت‌یافتن نسبت به تمایز میان 'صورت' و 'سیرت'، و 'ظاهر' و 'باطن'ِ اعمالی که هر لحظه ما را قسام خویشتن می‌کنند.

نکات کلیدی

  • حیات معنوی انسان، تلاشی بی‌وقفه برای تقسیم خود بین «هوا» و «خدا» است.
  • آنچه ظاهراً پیروی از «هوا» به نظر می‌رسد، می‌تواند در عمق با اراده الهی همسو باشد.
  • تشخیص واقعی نیت‌ها و باطن اعمال، کار اهل معرفت است نه حکم بر ظواهر.
  • «قسام» بودن، فراتر از تقسیم مادی، به معنای تقسیم وجودی خویشتن است.
  • مولانا در داستان سه مسافر، پیچیدگی و ظرافت رابطه نیت و تقدیر را نشان می‌دهد.

Sources: d6-s56 · 15:58:00 d6-s56 · 17:33:00 d6-s56 · 00:28:38

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。