閱讀 卷 6 帖爾米茲國王宣佈:‘任何在三四天內前往撒馬爾罕,辦理某件要事的人,我將賜予他錦袍、馬匹、奴隸、婢女和黃金。’小丑在村莊裡聽到這個消息,來到王宮,對國王說:‘我至少不能去。’ 詩聯 2609

M6:2609 — در روش یمشی مکبا خود چرا / چون همی‌شاید شدن در استوا

در روش یمشی مکبا خود چراچون همی‌شاید شدن در استوا
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2609

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چرا در راه رفتن، سرنگون و افتاده گام برمی‌داری، حال آنکه می‌توانی راست‌قامت و معتدل راه بپیمایی؟

معنا: این بیت با الهام از قرآن، پرسشی بلاغی مطرح می‌کند: چرا انسان باید راهی کژ و ناراست برگزیند، در حالی که مسیر راست و معتدل پیش روی اوست؟ این پرسش دعوت به انتخابی آگاهانه برای سلوکی صحیح است.

شرح

مولانا، این عارف ژرف‌بین و فیلسوفِ شوریده‌حال، در این بیت از مثنوی معنوی، پرسشی را مطرح می‌کند که به عمق زندگی و سیر و سلوک بشری می‌پردازد. بیت با اقتباس مستقیم از کلام وحی در سوره مُلک آغاز می‌شود: «أَفَمَن يَمْشِي مُكِبًّا عَلَىٰ وَجْهِهِ أَهْدَىٰ أَمَّن يَمْشِي سَوِيًّا عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ». این پرسش قرآنی، مبنای کلام مولانا قرار می‌گیرد.

من «یمشی مکباً» را کسی می‌دانم که بر سر یا بر روی خود راه می‌رود؛ یعنی کژ و ناراست، سر به زیر و غیرمعتدل. این تصویری است از کسی که از روی ناآگاهی، غرور، یا بی‌فکری، راهی دشوار و منحرف را برگزیده است. در مقابل آن، «در استوا» را به معنای راه رفتن بر پا، راست‌قامت، معتدل و در مسیر مستقیم می‌فهمم. این همان صراط مستقیمی است که در قرآن بارها بر آن تاکید شده است.

مولانا با این پرسش بلاغی، گویی انسان را به تأملی عمیق فرامی‌خواند: چرا باید در امور زندگی، در شیوه‌ی تفکر، در اخلاق، در تصمیم‌گیری‌ها، راهی کژ و معوج را انتخاب کنیم، در حالی که طریق راست و معتدل پیش روی ماست و امکان طی کردن آن فراهم است؟ این نه فقط یک توصیه اخلاقی، بلکه یک حکم وجودی است؛ یک دعوت به خروج از ظلمت جهل و انحراف به سوی روشنایی اعتدال و حکمت.

مولانا بلافاصله پس از طرح این بیت، یکی از مصادیق عینی «در استوا» راه رفتن را بیان می‌کند: «مشورت کن با گروه صالحان / بر پیمبر امر «شاورهم» بدان». او این حرکت راست‌قامتانه را در مشورت جستن از خردمندان و نیکوکاران می‌بیند. پیامبر اکرم (ص) با وجود مقام وحی، مأمور به مشورت با اصحاب خود بود («و شاورهم فی الامر»). این امر الهی، بی‌تردید صوری نبوده است. کسانی که مشورت پیامبر را تنها برای دلخوش کردن اطرافیان یا ظاهرسازی دانسته‌اند، از فهم عمیق معارف دینی و سیره نبوی به دور بوده‌اند. این نه فقط یک دستور العمل برای مؤمنان عادی، بلکه برای رهبران و پیشوایان دینی نیز امری حقیقی و نافذ است.

همان‌طور که استغفار پیامبران برای گناهانشان، حقیقی بود و نه صرفاً برای تعلیم مردم، مشورت ایشان نیز حقیقی و از روی نیاز به خرد جمعی بود. این نشان می‌دهد که «استوا» و راه رفتن راست، حتی برای والاترین انسان‌ها نیز، شامل تواضع در برابر عقل جمعی و پرهیز از خودرأیی است. «یمشی مکبا» نمادی است از اتکاء به نفسِ تنها و نابسنده، و «در استوا» نمادی است از گشودگی به حکمت، راهنمایی و مشورت که انسان را از سقوط و انحراف حفظ می‌کند.

نکات کلیدی

  • بیت، با الهام از قرآن، انتخابی میان راه کژ و راه راست در زندگی را مطرح می‌کند.
  • «یمشی مکبا» نماد کژروی، خودرأیی، و ناآگاهی است و «در استوا» نماد راه راست، اعتدال و حکمت.
  • مولانا مشورت با «گروه صالحان» را یکی از بارزترین مصادیق «در استوا» راه رفتن می‌داند.
  • دستور خداوند به پیامبر برای مشورت («شاورهم فی الامر») حقیقی بوده و نه صوری؛ این اصل برای همه صادق است.
  • تواضع در برابر خرد جمعی و پرهیز از خودبینی، از ارکان راه راست و معتدل است.

Sources: d6-s60 · 02:53:00 d6-s60 · 03:53:00 d6-s60 · 13:27:00 d6-s60 · 14:11:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。