閱讀› 卷 6› 約瑟夫先知（願他平安）因向非神祈求幫助而被囚禁數年，並說：‘請你在主面前提起我。’這是對他行為的肯定。› 詩聯 3472

M6:3472 — آن چه سرمه‌ست آنک یزدان می‌کشد / کز پس صد پرده بیند جان رشد

آن چه سرمه‌ست آنک یزدان می‌کشدکز پس صد پرده بیند جان رشد
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3472

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن سرمه‌ای که خداوند بر چشم می‌کشد، همان است که جان را قادر می‌سازد تا از پس صد پرده، راستی و رشد را ببیند. معنا: این بیت اشاره دارد به موهبت الهی بینش درونی که به جان اجازه می‌دهد حقیقت و مسیر درست را فرای ظواهر و حجاب‌های پنهان، درک کند.

شرح

این بیت، از ظرایف و لطایف معرفت‌شناسی مولاناست که به بینش و بصیرت الهی اشاره دارد. اینجا مولانا از «سرمه‌ای» سخن می‌گوید که تنها یزدان بر دیدهٔ جان می‌کشد. این یک موهبت است، نه کوششی بشری صرف؛ اگرچه آمادگی انسان برای دریافت آن، بی‌تردید مهم است. این سرمهٔ الهی، آن چیزی است که به جان آدمی قدرتی می‌بخشد تا فراتر از ظاهر، فراتر از سطح، و فراتر از «چشم حال» که تنها در زمان حال می‌نگرد، به «چشم مآل» بیندیشد؛ به دوراندیشی و عاقبت‌بینی‌ای که جوهر عقل حقیقی است. همچنان که در داستان خوارزمشاه و اسب عمادالملک دیدیم، یکی با چشم ظاهر و اغواکنندهٔ اسب روبرو بود و دیگری با چشم بصیرت، نقص‌های پنهان آن را می‌دید.

من این را همان نوع بینشی می‌دانم که «صد پرده» را می‌درد. این پرده‌ها می‌توانند حجاب‌های ادراکی باشند، وهم‌ها، فریب‌ها، و پیچیدگی‌های جهان ظاهری. اما جان با این سرمهٔ الهی، از پس این صد پرده، «رشد» را می‌بیند. «رشد» در اینجا تنها به معنای نمو نیست؛ بلکه به معنای راستی، هدایت، صلاح و حق است. دیدن رشد، یعنی دیدن راه درست، حقانیت و آن حقیقت بنیادین که در پس همهٔ ظواهر پنهان است.

این بینش، همان چیزی است که به پیامبران و اولیا عطا می‌شود. مولانا خود می‌گوید: «چشم مهتر چون به آخر بود جفت / پس بدان دیده جهان را جیفه گفت.» این «مهتر» که اغلب به پیامبر اشاره دارد، با همین چشم آخربین و دوراندیش، جهان را فانی و بی‌ارزش (جیفه) می‌بیند. این نگاه به معنای تحقیر جهان نیست، بلکه به معنای دیدن حقیقتِ ناپایدار آن در قیاس با پایداری مطلق. این دقیقاً همان بصیرتی است که از پس پرده‌ها، ماهیت حقیقی امور را آشکار می‌کند. چنین بینشی، آدمی را از فریب‌های دنیا، از «جوز پوسیده‌»ای که مولانا از آن می‌گوید، می‌رهاند. کسی که از دور ببیند و امتحانش نکند، دیگر در دام ظاهر نمی‌افتد. این سخن برای من صددرصد است؛ بینش حقیقی، موهبتی الهی است که به جان قدرت تمییز می‌بخشد و آن را از غلتیدن در ورطهٔ فریب‌ها حفظ می‌کند.

نکات کلیدی

  • بصیرت حقیقی موهبتی الهی است که خداوند بر دیدهٔ جان می‌کشد، نه کوششی صرفاً بشری.
  • این سرمهٔ ربانی به جان قدرت می‌دهد تا «رشد» (راستی و هدایت) را از پس «صد پرده»ٔ ظواهر و حجاب‌ها ببیند.
  • «عقل» حقیقی، دوراندیشی و بینش «چشم مآل» است که فراتر از «چشم حال» می‌نگرد و ماهیت امور را درک می‌کند.
  • این بینش با نگاه پیامبرانه به جهان هم‌سو است؛ نگاهی که جهان را باطن‌بینانه «جیفه» می‌بیند و فریب ظاهر آن را نمی‌خورد.

Sources: d6-s77 · 28:48:00 d6-s77 · 41:44:00 d6-s77 · 42:47:00

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。