閱讀 卷 6 約瑟夫先知(願他平安)因向非神祈求幫助而被囚禁數年,並說:‘請你在主面前提起我。’這是對他行為的肯定。 詩聯 3505

M6:3505 — بس مناسب صنعتست این شهره زاو / کی نهد بر جسم اسپ او عضو گاو

بس مناسب صنعتست این شهره زاوکی نهد بر جسم اسپ او عضو گاو
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3505

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این معمار نامدار (خدا) در کار خود بس متناسب و شایسته عمل می‌کند؛ چگونه ممکن است او عضوی از گاو را بر تن اسب نهد؟ معنا: این بیت با لحنی پرسشی بر هماهنگی و کمال بی‌نظیر خلقت الهی تأکید می‌کند و هرگونه ناسازگاری یا ناهماهنگی را در آفرینش خداوندی نفی می‌نماید.

شرح

من اینجا در یک لحظهٔ تأمل قرار می‌گیرم؛ لحظه‌ای که مولانا کلامش را به سؤال می‌کشد. این بیت در ادامهٔ سخن سلطان می‌آید، در آن داستانی که شاه، حماقت وزیر یا مُکر او را زیر سؤال می‌برد. پرسش اینجاست: چگونه ممکن است کسی سر گاو بر جسم اسب یا شیری بنهد و انتظار پذیرش داشته باشد؟ اما مولانا این پرسش را از یک ماجرای خاص به یک حقیقت کلی ارتقا می‌دهد و آن را به ذات آفرینش الهی پیوند می‌زند.

«این شهره‌زاو»، به تعبیر مولانا، بی‌تردید همان خداوند متعال است. «زاو» در لغت به معنای معمار و بناست و در اینجا به صنعتگر و خالق هستی اشاره دارد. خداوند، که شهرت او به معماری نیکو و موزون و بناگری عالی است، «بس مناسب صنعتست»، یعنی در مقام عمل، بسیار دقیق، متناسب و هماهنگ عمل می‌کند. در چنین مرتبه‌ای از کمال آفرینش، این سؤال اساسی مطرح می‌شود: «کی نهد بر جسم اسپ او عضو گاو؟» آیا ممکن است خداوند، در کار ساخت و آفرینش، چنین ناموزونی و ناسازگاری را روا بدارد؟ هرگز!

این بیت، بنیادی‌ترین اصل در هستی‌شناسی مولوی را بازگو می‌کند: جهان آفرینش، سراسر تناسب و حکمت است. هیچ ترکیب ناهنجار و غیرطبیعی در اصل خلقت راه ندارد. اگر ما چیزی را ناهماهنگ می‌بینیم، ریشه در نقصان فهم یا بینش ما دارد، نه در خلل و نقص در کار «شهره‌زاو». خداوند، بدن‌های ما را به گونه‌ای مناسب و موزون آفریده است؛ «زاو ابدان را مناسب ساخته». این بدن‌ها، به تعبیر مولانا، همچون قصرهایی هستند با حوض‌ها و ایوان‌های پیچیده، که هر جزئی از آن با دیگری در تناسب کامل است. چگونه می‌توان تصور کرد که چنین معماری بی‌نظیری، عضوی نامتناسب را در جای نادرست قرار دهد؟

پس اگر ما در جهان به کجی و ناراستی برمی‌خوریم، باید بدانیم که «موی کج چون پرده گردون شود / گر همه اجزات کج شد چون شود». کجی از بیننده است، نه از جهان. اینجاست که نقش «سحر حلال» الهی و «قبض و بسط» دیدگان دل از سوی ذوالجلال مطرح می‌شود. خداوند گاه حقایق را بر ما می‌پوشاند، گاهی ماه را چون کابوسی نشان می‌دهد و گاه قعر چاه را چون باغی دل‌انگیز. این تدبیر حکیمانه، ما را به درخواست پیامبر (ص) می‌رساند: «رب ارنا الاشیاء کما هی». خدایا، اشیا را آن‌گونه که هستند به ما بنمایان. این بیت تلویحاً می‌گوید که آنچه در جهان می‌بینیم، غالباً با پرده‌ای از مکرهای الهی پوشیده شده است که برای حکمت‌های غایی است. اما اصل خلقت، بی‌عیب و نقص و متناسب است. آن ناهنجاری‌ها که گاهی به چشم می‌آید، یا ساختهٔ فریبکاری آدمیان است، یا نشانه‌ای از نقصی در بینش ما که «قلب بین اسبعین کبریاست» و با باد بی‌نیازی خداوند، پیوسته در قبض و بسط است.

نکات کلیدی

  • خداوند، معمار (زاو) یگانهٔ هستی است که آفرینش او سراسر تناسب و کمال است.
  • این بیت تأکیدی قاطع بر هماهنگی ذاتی و طراحی بی‌عیب و نقص در همهٔ کائنات است.
  • هرگونه ناهنجاری یا عدم تناسب در ظاهر اشیا، ناشی از نقصان بینش ما یا فریبکاری آدمیان است، نه خلل در آفرینش الهی.
  • مولانا ما را به بصیرتی عمیق‌تر فرا می‌خواند تا پرده از حکمت پنهان الهی برگیریم و تناسب حقیقی را درک کنیم.
  • این نگاه، با دعای پیامبر (ص) برای دیدن اشیا آن‌گونه که هستند («رب ارنا الاشیاء کما هی») هم‌راستا است.

Sources: d6-s77 · 29:24:00 d6-s77 · 52:45:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。