閱讀 卷 6 先賢在夢中告訴仲介那位朋友所欠債務的緣由,並指明銀子埋藏的地點,還向繼承人傳話,讓他們千萬不要覬覦那筆錢,也不要收取分毫。即使那朋友不接受或只接受部分,也應將其留在原地,讓所有需要的人自行取用。因為我已向上帝發誓,那筆銀子絕不會回到我或我的家人手中。 詩聯 3550

M6:3550 — بهر او بنهاده‌ام آن از دو سال / کرده‌ام من نذرها با ذوالجلال

بهر او بنهاده‌ام آن از دو سالکرده‌ام من نذرها با ذوالجلال
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3550

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن را از دو سال پیش برای او کنار نهاده‌ام؛ من با خداوند ذوالجلال نذرهای کرده‌ام. معنا: این بیت از زبان خواجه‌ای سخن می‌گوید که برای ادای دین مهمانی نیازمند، سال‌ها قبل مالی را کنار نهاده و با خدا عهد و پیمان بسته است که هرگز آن را باز پس نگیرد.

شرح

این بیت در ادامهٔ داستان خواجهٔ درگذشته‌ای می‌آید که در خواب به پایمردی نشان می‌دهد که در کجا مالی را برای مهمان نیازمندی که روزی نزد او خواهد آمد، پنهان کرده است. کلام از زبان خواجه‌ای است که در آن عالم دیگر، بر عهد و نذر خود وفادار مانده است. مولانا در اینجا از واژهٔ «نذر» استفاده می‌کند که به‌لحاظ فقهی، تعهد خاصی است که انسان در قبال خداوند برعهده می‌گیرد. من خود بارها این نکته را یادآور شده‌ام که واژگان در مثنوی نه صرفاً از سر تصادف، که از سر حال و معنای درون مولانا برمی‌خیزند. اگرچه شاید به ظاهر «عهد» در اینجا دقیق‌تر می‌بود، اما انتخاب «نذر» معنایی عمیق‌تر از یک تعهد صرف دارد. نذر، معنای یک عزم قاطع و عملی را در خود نهفته دارد که با ذوالجلال بسته شده است؛ یعنی با خداوند صاحب جلال و بزرگی، که نقض چنین تعهدی در محضر او گناهی بس بزرگ است. این تعبیر، ورای یک حکم فقهی خشک، به یک پایبندی عمیق اخلاقی و معنوی اشاره دارد. خواجهٔ داستان، نه تنها مال را از دو سال پیش برای این مهمان ناشناس کنار گذاشته، بلکه با «ذوالجلال» نذرها کرده است که هیچ حبه‌ای از آن مال به او و متعلقانش بازنگردد. این نشانه‌ای از نهایت سخاوت و نیت پاکی است که هبه را غیرقابل استرداد می‌داند. پیامبر گرامی اسلام، به روایتی، فرموده‌اند: «العائد فی هبته کالکلب یعود فی قیئه»؛ یعنی کسی که هبهٔ خود را پس بگیرد، همچون سگی است که به قِیِ خود بازگردد. این تعبیر بسیار قاطع و اخلاقی، عمق ناپسندی بازپس‌گیری هدیه را نشان می‌دهد. خواجهٔ داستان، با اتکا به همین اصل اخلاقی، نذر خود را حتی پس از مرگ نیز لازم‌الاجرا می‌داند. این تمسک به «نذرها با ذوالجلال»، عهدخواهی از ذات الهی برای تثبیت نیتی پاک است که خواجه از سال‌ها پیش در دل داشته است. این تنها یک وصیت ساده نیست، بلکه نمادی از پیوندی عمیق با پروردگار و عمل به مقتضای این پیوند است؛ عملی که فراتر از عمر دنیوی، دوام می‌یابد و نتیجهٔ آن، گشایش گره از کار بنده‌ای نیازمند است. این داستان درس بزرگی از مسئولیت‌پذیری معنوی و وفای به عهد با پروردگار را به ما می‌آموزد.

نکات کلیدی

  • تعهد بی‌چون‌وچرا به عهدها و نذرهای الهی.
  • اهمیت اخلاقی و معنوی عدم بازپس‌گیری هدیه و عطایا.
  • نیت پاک و foresight در اعمال خیر، که فراتر از عمر دنیوی می‌رود.
  • پایبندی به عهد با خداوند به عنوان نشانه‌ای از ارتباط عمیق روحانی.

Sources: d6-s78 · 46:00:00 d6-s78 · 47:22:00 d6-s78 · 00:51:30 d6-s78 · 00:52:13

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。