閱讀 卷 6 國王之子們遵從「人貪求被禁止之物」的法則,說:‘我們已表現出自己的順從,但你的惡習卻不願接受順從。’他們拋開父親所有的訓誡和勸告,走向那個被禁止的城堡,結果落入了災難之井。他們的自責之魂對他們說:‘難道沒有警告者來到你們這裡嗎?’他們哭泣並後悔地說:‘如果我們聽從或理智,我們就不會成為火獄的居民。’ 詩聯 3704

M6:3704 — زان هزاران صورت و نقش و نگار / می‌شدند از سو به سو خوش بی‌قرار

زان هزاران صورت و نقش و نگارمی‌شدند از سو به سو خوش بی‌قرار
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3704

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن هزاران صورت و نقش و نگار، چنان دلربا بودند که رهروان را از سویی به سوی دیگر با خوشی و بی‌قراری می‌کشاندند. معنا: این بیت بیانگر شیفتگی و سرمستی رهروان است در قلعه‌ای پر از صورت‌ها و نقش‌های دل‌فریب که ذهن و جانشان را بی‌قرار می‌کند.

شرح

این بیت تصویری است از «قلعه ذات‌الصور»؛ همان «قلعه پرصورت و پرنقش و نگار» که سالکان در آن گام نهاده‌اند. مولانا در اینجا توضیح مختصری از این قلعه به ما می‌دهد، قلعه‌ای که در آن «ده در» وجود دارد: «پنج در در بحر و پنجی سوی بر». یعنی پنج در به سوی عالم محسوسات و جهان رنگ و بو (حس ظاهری) و پنج در دیگر به سوی حس باطن و عالم رازها. این قلعه، به تعبیر شیخ شهاب‌الدین سهروردی، عیناً «عالم خیال منفصل» است؛ عالمی که صورت دارد اما از ماده پیراسته است، عالمِ میانهٔ طبیعت محض و ماورای طبیعت محض.

سالکان در مواجهه با این هزاران صورت و نقش و نگار، «مست» می‌شوند؛ مستی‌ای که در آن هر صورتی از صورت دیگر «مفتون‌کننده‌تر» جلوه می‌کند. این بی‌قراری، نه از جنس اضطراب، بلکه بی‌قراری‌ای «خوش» است. شور و جذبه‌ای است که از مشاهدهٔ کثرت جلوه‌های حق برمی‌خیزد. اینجاست که مولانا باب یکی از محوری‌ترین آموزه‌های خود را می‌گشاید: «صورت و بی‌صورتی». همان‌طور که می‌فرماید: «صورت از بی‌صورتی آمد برون / باز شد که انا الیه راجعون».

جهان ما در ابتدا عالم صورت نبوده، بلکه عالم معنا بوده است؛ و این معانی بی‌صورت بوده‌اند. صورت‌ها، لباس‌هایی هستند بر قامت معنا، دقیقاً همان‌گونه که الفاظ و زبان، جامهٔ اندیشه‌ها و معانی ذهنی‌اند. یک معنا می‌تواند صورت‌های مختلف بپذیرد، همان‌طور که یک اندیشه به ده شیوه مختلف بیان می‌شود یا در زبان‌های گوناگون الفاظ متفاوتی برایش وضع می‌گردد. بنابراین، آنچه در «قلعه ذات‌الصور» رخ می‌دهد، شیفتگی به تجلیات بی‌شمارِ همان معنای واحدِ بی‌صورت است. بی‌قراری‌ای که این سالکان تجربه می‌کنند، بی‌قراری عشق‌ورزانه به حقیقت واحدی است که خود را در هزاران صورت و نقش و نگار آشکار ساخته است.

نکات کلیدی

  • بی‌قراری در جهان کثرت صور می‌تواند تجربه‌ای «خوش» و ممدوح باشد، نه نشانه‌ای از گمراهی.
  • «قلعه ذات‌الصور» مولانا، همان «عالم خیال منفصل» سهروردی است که صور دارد اما ماده ندارد.
  • هر صورتی در این قلعه، جلوه‌ای از حق است که سالک را عمیق‌تر به خود جذب می‌کند.
  • کثرت و بی‌قراری در عالم صور، ناشی از ظهور «بی‌صورتی» و معانیِ ازلی در جهان هستی است.

Sources: d6-s82 · 20:46:00 d6-s82 · 23:50:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。