閱讀 卷 6 布哈拉之宰相的故事:任何以言語求施捨的人,都將被拒絕於其慷慨的公共施捨之外。那位貧困的學者因遺忘、過度貪婪和匆忙而以言語向宰相隊伍中的他求助,宰相轉身不理。此後,學者每天都會想出新的計策,有時會喬裝成蒙著面紗的女人,有時會矇住眼睛和臉扮作盲人,但宰相憑藉其洞察力總能識破他。 詩聯 3839

M6:3839 — بلک مرگش بی‌عنایت نیز نیست / بی‌عنایت هان و هان جایی مه‌ایست

بلک مرگش بی‌عنایت نیز نیستبی‌عنایت هان و هان جایی مه‌ایست
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3839

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بلکه حتی مرگ او نیز بدون عنایت نیست؛ آگاه باش، آگاه باش، بی‌عنایت در هیچ جا مکانی مگیر. معنا: بیت بیان می‌کند که حتی فرا رسیدن مرگ یک سالک بدون لطف و عنایت الهی نیست، و هشدار می‌دهد که هیچ تلاشی بدون تکیه بر این عنایت به ثمر نمی‌رسد و باید از آن پرهیز کرد.

شرح

من بر این باورم که این بیت، ستون فقراتِ معرفتِ مولانا را در باب رابطهٔ انسان و حق آشکار می‌سازد. مولانا در اینجا قاطعانه اعلام می‌کند که یک «عنایت» الهی، بر صدها کوشش و اجتهادِ بشری برتری دارد. کوشش‌های ما، اگرچه لازم به نظر می‌رسند، اما به ذاتِ خود مستعد فساد و انحراف‌اند؛ یعنی راه را گم می‌کنند یا به مقصدی نادرست می‌رسند. اما عنایتِ حق، چون خونی است که در رگ‌های هر تلاشی جریان می‌یابد و آن را به سلامت به مقصد می‌رساند.

نکتهٔ کلیدی‌تر اینجاست که این عنایتِ متعالی، به «مرگ» موقوف است. «مرگ» در اینجا، نه مرگِ جسمانی، بلکه مرگِ نفس و خودبینی و منیّت است. این همان ترکِ حیله است که صوفیان به آن باور دارند؛ «الحیلة ترک الحیلة». تا زمانی که نفسِ حیله‌گر در میان باشد، تا زمانی که انسان گمان کند با تدبیر خود می‌تواند راهی بگشاید، عنایتِ حق به تمام و کمال خود را نشان نمی‌دهد. آنگاه که انسان از «خود» بمیرد، آنگاه که بگوید "منی در میان نیست"، دریچه‌های عنایت گشوده می‌شود. این امر در حقیقت توسط ثقات و عارفانِ راه آزموده و تجربه شده است.

این معنا، ما را به حقیقتی دیگر رهنمون می‌شود: توزیعِ نعمت‌ها و عنایت‌های الهی در این جهان نابرابر است. این نکته‌ای است که بزرگان پنهان نکرده‌اند. همهٔ آدمیان در بهره‌مندی از استعدادها، فرصت‌ها و بختِ نیکو یکسان نیستند. برخی «بختیار» زاده می‌شوند و آبِ عنایت از چاه ناکنده در خانهٔ وجودشان می‌جوشد، و برخی دیگر هرچه چاه می‌کَنند، به آب نمی‌رسند. این نابرابری، نه فقط در مواهب طبیعی و مادی، بلکه در مواهب معنوی و قربِ الهی نیز صادق است.

بیت با یک هشدار قاطع به پایان می‌رسد: «بی‌عنایت هان و هان جایی مه‌ایست». این یک امر و نهی نیست، بلکه یک اخطار وجودی است. یعنی ای سالک، در هیچ وضعیتی، در هیچ مرحله‌ای از سیر و سلوکت، بدون اتکا به عنایت الهی قدمی برندار. هر گامی که برداشته می‌شود، هر تلاشی که صورت می‌گیرد، باید در پرتو و سایهٔ عنایتِ حق باشد. عدم توجه به این اصل، به معنی سقوط در ورطهٔ ناامیدی یا غرور کاذب است. این خود را به دستِ دریا سپردن است، نه با قایقِ کوچکِ خود به جنگِ امواج رفتن.

نکات کلیدی

  • یک عنایت الهی، بهتر از صد کوشش بشری است.
  • حتی مرگ سالک نیز بی‌عنایت الهی صورت نمی‌گیرد.
  • بهترین حیله، ترک تمام حیله‌ها و تکیه بر عنایت حق است.
  • عنایت الهی در حقیقت بخت و اقبال حقیقی انسان است.
  • توزیع نعمت‌ها و عنایات الهی در جهان نابرابر است؛ برخی بختیارند و برخی نه.
  • سالک هرگز نباید بدون اتکا به عنایت الهی قدمی بردارد.

Sources: d6-s86 · 21:24 d6-s86 · 22:04 d6-s86 · 23:11

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。