閱讀 卷 6 那個人到達埃及,晚上出門逛街乞討,被守衛抓住,在遭受多處傷痕後,他從守衛那裡得到了他想要的東西。經文說:「你們或許討厭某樣東西,但它對你們是好的。」以及上帝的話:「上帝將在困境之後帶來寬慰。」以及聖訓:「加強束縛,它將會解開。」所有古蘭經和天啟書籍都在闡述這一點。 詩聯 4255

M6:4255 — تا خلیفه گفت که ببرید دست / هر که شب گردد وگر خویشِ منست

تا خلیفه گفت که ببرید دستهر که شب گردد وگر خویشِ منست
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4255

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تا خلیفه فرمان داد که دست ببرید هر آن کس که شب‌گرد شود، هرچند خویش من باشد. معنا: این بیت فرمان سختگیرانهٔ خلیفه را بیان می‌کند که هرکس را شب‌هنگام در شهر بیابند، حتی اگر از نزدیکان خود او باشد، دستش را باید ببرند. این نشان از اجرای عدالت قاطعانه و بی‌ملاحظه است.

شرح

در این بخش از داستان درویش گنج‌طلب و عسس بغداد، مولانا به روایتی کلیدی در باب عدالت می‌پردازد. این بیت، فرمان قاطع و بی‌ممَنّتِ خلیفه را بازگو می‌کند: «تا خلیفه گفت که ببرید دست / هر که شب گردد وگر خویش منست». این نه یک حکم سادهٔ حکومتی، که بیانی عمیق از یک اصل فلسفی و اخلاقی در باب حاکمیت است.

من این فرمان را تبلوری از عدالتی می‌دانم که هیچ استثنایی برنمی‌تابد. خلیفه، حتی در مورد خویشاوندان و نزدیکان خود نیز، حاضر به تخفیف در مجازات نیست. اینجاست که ما با آموزه‌ای فراتر از یک قانون بشری صرف روبرو می‌شویم؛ آموزه‌ای که مصالح عمومی را بر هر ملاحظهٔ شخصی و خویشاوندی ترجیح می‌دهد. این همان سخن حکیمانهٔ علی(ع) به مالک اشتر است که می‌فرماید: «خواص را بر عامه مردم ترجیح مده.» در حکومت‌داری حقیقی، رضایت و امنیت عامه باید بر هر چیز دیگری مقدم باشد، حتی اگر این امر به ناخشنودی خواص بینجامد.

مولانا برای تبیین این اصل، تمثیل «اصبع ملدوغ» را به کار می‌گیرد: انگشتی که گزیده شده و زهرآلود است. برای حفظ سلامت کل بدن، گاه ناگزیر باید آن انگشت را برید. این قیاس دقیقاً بر همین منطق استوار است که جزء، گاه باید فدای کل شود. اگر به خاطر رنج و ناراحتی یک فرد یا گروه خاص –که در اینجا می‌توان آن را به دزدان تشبیه کرد– از اجرای عدالت چشم بپوشیم، زهر فساد به کل جامعه سرایت می‌کند و امنیت عمومی به خطر می‌افتد. بنابراین، فرمان خلیفه برای قطع دست سارق، حتی اگر از نزدیکانش باشد، نشانه‌ای از درک عمیق این اصل است که حراست از سلامت پیکرهٔ اجتماع، بر سلامت و آسایش اجزای فاسد آن اولویت دارد.

این بینش، مولفهٔ مهمی در فلسفهٔ اجتماعی و سیاسی مولاناست؛ جایی که سلامت عمومی و استقرار نظم، اقتضا می‌کند که حاکم با قاطعیت عمل کند و هرگونه عاطفه یا ملاحظات شخصی را کنار بگذارد. چنین عدالتی، تلخ و بی‌رحمانه می‌نماید، اما در نهایت، شیرینی امنیت و سلامت اجتماعی را به ارمغان می‌آورد.

نکات کلیدی

  • عدالت خلیفه، قاطع و بی‌هیچ‌گونه ملاحظه‌ای برای خویشاوندان.
  • اهمیت بی‌طرفی در اجرای قانون و عدم تبعیض.
  • تقدیم مصلحت و امنیت عامه مردم بر منافع خاص افراد یا گروه‌ها.
  • اصل «فدا کردن جزء برای حفظ کل» در حکمرانی و سلامت اجتماع.

Sources: d6-s95 · 01:41:45 d6-s95 · 01:50:00 d6-s95 · 01:53:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。