閱讀 卷 6 那個人到達埃及,晚上出門逛街乞討,被守衛抓住,在遭受多處傷痕後,他從守衛那裡得到了他想要的東西。經文說:「你們或許討厭某樣東西,但它對你們是好的。」以及上帝的話:「上帝將在困境之後帶來寬慰。」以及聖訓:「加強束縛,它將會解開。」所有古蘭經和天啟書籍都在闡述這一點。 詩聯 4260

M6:4260 — اصبع ملدوغ بُر ، در دفع شر / در تعدی و هلاک تن نگر

اصبع ملدوغ بُر ، در دفع شردر تعدی و هلاک تن نگر
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4260

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: انگشت گزیده‌شده را قطع کن تا شر دفع شود؛ به تجاوز و نابودی [کل] تن توجه کن. معنا: این بیت توصیه می‌کند که برای جلوگیری از آسیب بزرگ‌تر به کل بدن، باید قسمت کوچکی که مورد آسیب قرار گرفته را فدا کرد. این تمثیل به لزوم فدا کردن جزء برای کل اشاره دارد.

شرح

این بیت در داستانی مطرح می‌شود که عسس (پاسبان) توسط حاکم وقت بابت سهل‌انگاری در دستگیری دزدان سرزنش می‌شود. حاکم به او گوشزد می‌کند که نباید به «رنج خاص» (سختی‌ای که بر دزد می‌رود) توجه کند، بلکه باید «رنج عام» (آسیبی که از دزدی به عموم مردم می‌رسد) را در نظر بگیرد. مولوی این نکتهٔ حکومتی را با تمثیل بسیار گویایی بیان می‌کند: «اصبع ملدوغ بُر، در دفع شر / در تعدی و هلاک تن نگر».

«اصبع ملدوغ» به معنای انگشتی است که گزیده شده و زهر در آن جریان یافته است. در طب قدیم، یکی از راه‌های دفع زهر این بود که انگشت گزیده‌شده را قطع می‌کردند یا می‌شکافتند تا خون و زهر از آن خارج شود. پیام این تمثیل روشن است: نباید به خاطر یک انگشت، کل بدن را به زحمت و بیماری انداخت. اگر این انگشت بریده یا شکافته نشود، زهر به کل بدن سرایت کرده و موجب مرگ یا بیماری عمومی خواهد شد.

مولانا این آموزه را بسط می‌دهد و آن را به یک اصل بنیادین در حکمت و حکومت‌داری بدل می‌سازد. من معتقدم که این بیت، یک حکم اخلاقی و سیاسی قاطع صادر می‌کند: «خاص باید فدای عام بشود، جزء باید فدای کل بشود.» این یعنی مصلحت جمعیت بسیار و رفاه کل رعیت و ملت نباید فدای خوشی، زندگی، مقام، ثروت و مکنت چند نفر از خواص و نزدیکان گردد. عکس آن صحیح است؛ باید از این سو انگشت را که جزئی است، فدای کل پیکر کرد. دقیقاً همین مضمون در نامهٔ حضرت علی به مالک اشتر نیز آمده است که: «به خواص توجه نکنید، خاطرخواه آن‌ها نباشید، بلکه دل عامه را به دست بیاورید، حتی اگر خواص از شما ناراضی شوند.»

همان‌طور که در سخنرانی‌ها بارها گفته‌ام، حکومت‌های مستبد درست عکس این عمل می‌کنند. آن‌ها عامه مردم را می‌رنجانند تا چند نفر از خواص خود را راضی نگه دارند. این بیت در مقابل، یک اصل عدل‌آمیز را مطرح می‌کند: اگر نفعی به دست آوردن برای عموم مردم نیازمند فداکاری چند نفر باشد، این فداکاری واجب است. این تنها راه جلوگیری از «تعدی و هلاک تن» است، یعنی پیشگیری از گسترش شر و نابودی کل جامعه. این دیدگاه، نمادی از نگاه دوراندیشانه و مسئولیت‌پذیر در قبال سلامت و بقای جمعی است.

نکات کلیدی

  • اصالت فداکاری جزء برای کل و لزوم آن در حفظ سلامت جمعی.
  • اولویت‌دادن به صلاح عموم مردم بر مصلحت گروه کوچکی از خواص یا افراد.
  • آموزه‌ای برای حکومت‌داری عادلانه: توجه به درد و رنج عامه، نه فقط منافع خواص.
  • ضرورت تصمیم‌گیری‌های قاطع و حتی دشوار برای جلوگیری از فاجعه‌ای بزرگ‌تر.
  • نگاه دوراندیشانه و مسئولیت‌پذیر در دفع شرور و حفاظت از کیان جامعه.

Sources: d6-s95 · 01:41:45 d6-s95 · 01:47:00 d6-s95 · 01:48:30

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。