閱讀 卷 6 那個人到達埃及,晚上出門逛街乞討,被守衛抓住,在遭受多處傷痕後,他從守衛那裡得到了他想要的東西。經文說:「你們或許討厭某樣東西,但它對你們是好的。」以及上帝的話:「上帝將在困境之後帶來寬慰。」以及聖訓:「加強束縛,它將會解開。」所有古蘭經和天啟書籍都在闡述這一點。 詩聯 4264

M6:4264 — گفت اینک دادمت مهلت بگو / تا به شب چون آمدی بیرون به کو

گفت اینک دادمت مهلت بگوتا به شب چون آمدی بیرون به کو
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4264

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: نگهبان گفت: «اینک به تو مهلت دادم، بگو / چگونه شب‌هنگام به کوچه آمدی؟» معنا: نگهبان شب به مردی که او را در کوچه گرفته بود، مهلت می‌دهد تا علت حضورش را در دل شب بیان کند و سوءظن او را برطرف سازد.

شرح

این بیت، پاره‌ای از ماجرای مرد مصری است که در جستجوی گنجی که در خواب دیده، از قاهره به بغداد آمده و شب‌هنگام در کوچه‌ها پرسه می‌زند. عسس او را می‌گیرد و مورد بازجویی قرار می‌دهد. در این لحظه از داستان، عسس که در بحبوحه‌ی افزایش سرقت‌ها و تحت فشار حکومتی برای سخت‌گیری است، با لحنی تهدیدآمیز اما با اعطای مهلتی کوتاه، از مرد می‌خواهد که راز حضور شبانه‌اش را فاش کند.

من می‌گویم که عسس در اینجا، نمادی از جهانی است که با ما با زبان تردید و سوءظن سخن می‌گوید. ما انسان‌ها، به‌ویژه سالکان و غریبان، اغلب در پی مقصودی در این «کوچه»ی دنیا پرسه می‌زنیم که برای دیگران نامفهوم است. دیگران، مانند این عسس، به هیئت، به لباس، به ناشناسی ما (به تعبیر مولانا، «غریب و منکری») می‌نگرند و گمان فریبکاری می‌برند. جامعه همواره از ما «چه مکری اندری؟» را می‌پرسد و انتظار توطئه یا کلک دارد، چرا که منطق درونی ما را نمی‌شناسد.

اینجاست که مولانا با ظرافتی خاص، به اهمیت «صدق» و راستی در گشودن دل‌ها اشاره می‌کند. در ادامهٔ داستان خواهیم دید که این مرد، پس از سوگندهای بسیار، قصهٔ خواب خود و طلب گنج را با صداقت کامل بازگو می‌کند. مولانا در تأیید این لحظه می‌گوید: «بوی صدقش آمد از سوگند او / سوز او پیدا شد و اسپند او». یعنی حتی از کلام و قسم او، رایحهٔ راستی به مشام می‌رسد. دل عسس، که پیش از آن محجوب و پر از بدگمانی بود، به مدد این صدق «شکفت و آرام گرفت».

من این را با یک روایت نبوی مقایسه می‌کنم: «الکذب ریبه و الصدق طمأنینه». دروغ، همواره بذر شک و بددلی می‌افشاند؛ اما صدق و راستی، آرامش و اطمینان می‌بخشد. قلب انسان، مگر آنکه بیماری پنهانی داشته باشد، در برابر حقیقت فروتنی می‌کند و آن را می‌پذیرد، چنان که تشنه در برابر آب تسلیم می‌شود و آرام می‌گیرد. این آموزه‌ای کانونی در مثنوی است: حقیقت، خود گواه صدق خویش است و نیازی به براهین بیرونی ندارد. دل‌های پاک، حقیقت را می‌فهمند و دل‌های محجوب، از تمییز دادن نبی از غبی و صدق از کذب ناتوانند.

نکات کلیدی

  • دنیا همواره با زبان تردید و سوءظن با سالکان سخن می‌گوید.
  • صدق و راستی، حتی در کلام ساده، قادر است دل‌های سخت را بگشاید.
  • حقیقت خود گواه صدق خویش است و دل‌های پاک آن را می‌پذیرند.
  • دروغ بذر شک می‌کارد، اما راستی آرامش و اطمینان می‌بخشد.
  • مهم نیست دیگران ما را «غریب و منکر» بدانند؛ مهم صداقت درونی ماست.

Sources: d6-s95 · 01:57:25 d6-s95 · 02:00:20 d6-s95 · 02:02:40 d6-s95 · 02:04:15

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。