M1:1984 — این نه آن جانست کافزاید ز نان / یا گهی باشد چنین گاهی چنان

这句诗出自鲁米对“魂”（波斯语：جان, jān）的辨析。在前面的诗句中，他借先知穆罕默德对其妻阿伊莎的爱称“胡迈拉”（حمیرا, Ḥumayrā'）——一个阴性词——引出了“魂”在阿拉伯语中亦为阴性的话题。鲁米迅速超越了语法的性别之分，指出真正的“魂”或“灵”（روح, rūḥ）是超越男女、超越物质构成的。

这句诗正是这一论证的关键。它明确地将神圣之魂与凡俗之魂区分开来。凡俗的魂，即我们日常的生物性生命，需要“食粮”（نان, nān）来维持和生长，其状态也“时而如此，时而那般”，受情绪、健康和外界环境影响而摇摆不定。这是我们经验中的自我。

然而，鲁米所指向的“此魂”，即先知所呼唤的、苏菲行者所追求的灵性本质，完全是另一回事。它不依赖物质，其存在并非来自面包。它的状态是恒定的，因为它直接源于神圣的实在，而非变动不居的现象世界。它就是喜悦本身，而非因外物而感到喜悦。这节诗为接下来的诗句——“它既是喜悦的赋予者，又是喜悦本身”——奠定了基础，深刻地揭示了苏菲主义关于内在神性本质的核心观念。

مولانا در ابیات پیشین، «جان» را فراتر از تقسیم‌بندی‌های جنسیتی (مذکر و مؤنث) و مادی (خشک و تر) معرفی کرده است. این بیت همان ایده را ادامه می‌دهد و تمایزی کلیدی میان دو نوع «جان» یا روح برقرار می‌کند:

1. جان حیوانی (نفس): این همان نیروی حیاتی است که با غذای مادی مانند نان تقویت می‌شود و زنده می‌ماند. ویژگی اصلی این جان، تغییر و نوسان است؛ «گاهی چنین، گاهی چنان». یعنی تحت تأثیر عوامل بیرونی و درونی، احوالش دائماً دگرگون می‌شود: گاهی شاد است و گاهی غمگین، گاهی قوی و گاهی ضعیف.

2. جان الهی (روح): این همان حقیقتی است که مولانا آن را مخاطب قرار می‌دهد. این روح از عالم امر است و نیازی به غذای مادی ندارد. بلکه قوت آن از معرفت و عشق الهی است. مهم‌تر از آن، این جان دچار تلون و دگرگونی نیست. ثبات و پایداری از صفات آن است، زیرا به منبعی ابدی و بی‌تغییر متصل است. این همان «نفحه» یا دم الهی است که در حدیث به آن اشاره شده و سالک باید خود را در معرض آن قرار دهد.

بنابراین، مولانا تأکید می‌کند که وقتی از «جان» در معنای عرفانی صحبت می‌کنیم، منظورمان آن بخش از وجود انسان است که از عالم ماده فراتر رفته و اسیر تغییرات و نیازهای جسمانی نیست.