M1:1993 — جان کمالست و ندای او کمال / مصطفی گویان ارحنا یا بلال

这句诗是鲁米对灵性体验顶峰的描绘，它紧随对“局部理智”（عقل جزوی）的批判之后。之前的诗句指出，理智虽然聪明，但因为它没有经历过“自我消亡”（نیست شدن），所以它在关键时刻会对神圣的实相说“不”（لا）。

与此相对，这句诗呈现了另一种存在状态——“灵魂”（جان）。这里的“灵魂”不是指普通的生命力，而是指已经证悟、与神圣本源合一的完美灵魂。这样的灵魂本身就是“圆满”（کمال），它发出的呼唤自然也是圆满的。这种呼唤不是出于匮乏，而是圆满境界的自然流露。

为了说明这一点，鲁米引用了一段著名的圣训（hadith）故事。穆斯塔法（Mustafa，意为“被拣选者”，是先知穆罕默德的尊号之一）在礼拜（نماز‎, namāz）前，常常对比拉勒（Bilal）说：“اَرحنا یا بلال”（Ariḥnā yā Bilāl），意为“比拉勒啊，让我们安歇吧”或“让我们得到慰藉吧”。比拉勒是第一位宣礼员（مؤذن‎, muʾaḏḏin），他的声音优美动人。对先知而言，礼拜的呼唤声（اذان‎, aḏān）并非一项义务的开始，而是一个让他从俗世的纷扰中解脱、进入与神同在的安宁喜悦之境的邀请。它是一种从“有我”到“无我”的过渡，是灵魂回归其圆满本性的时刻。

因此，鲁米用这个典故来比喻：当灵魂达到完美境界时，它对神圣体验的渴望，就像先知渴望听到比拉勒的呼唤一样，是一种发自内在圆满的、对更高喜悦的向往。

مولانا در ابیات پیشین، از ناتوانی «عقل جزئی» در درک عشق و حقیقت سخن می‌گوید. عقل جزئی ظاهراً همراه است اما در مقام حال و تجربه، «نه» می‌گوید و منکر است. در مقابلِ این عقلِ ناقص، مولانا «جان» یا روح الهی را قرار می‌دهد که عینِ کمال است.

ندای این جان نیز، همچون خودش، کامل و از جنس حقیقت است. برای مثال، به حدیث مشهور «أرحنا یا بلال» اشاره می‌کند. پیامبر اسلام (ص) خطاب به بلال، مؤذن خود، می‌فرمود: «ای بلال، به ما آسایش و راحتی ببخش.» این جمله به این معنا بود که با گفتن اذان و فراخواندن به نماز، روح پیامبر را از اشتغالات دنیوی رها کن و به آرامشِ حاصل از پیوند با حق برسان. صدای اذان بلال، برای پیامبر صرفاً یک اعلامِ وقت نبود، بلکه ندایی از عالم معنا بود که روح کمال‌یافته‌ی ایشان را به اصل خود بازمی‌گرداند. همان‌طور که آن ندا از عالم معنا بود، جانِ شنونده (پیامبر) نیز از همان عالم بود و این دو کمال، مشتاق یکدیگر بودند.