M1:2867 — چون پذیرفت از من آن دریای جود‌؟ / آن‌چنان نقد دغل را زود زود‌؟

这句诗出自一个故事：一位贫穷的贝都因人，以为巴格达的哈里发缺水，便从底格里斯河（دجله, Dejle）取了一罐水作为珍贵的礼物献上。哈里发不仅接受了这份礼物，还赏赐了他满罐的金子。当贝都因人乘船沿底格里斯河返回时，看到那浩瀚清澈的河水，才意识到自己的礼物是多么微不足道，甚至近乎一种欺骗。

这句诗捕捉了他那一刻的羞愧与惊奇。他称哈里发为“慷慨之洋”（دریای جود），这个意象与他眼前真正的底格里斯河形成了鲜明对比。他将自己献上的那罐水比作“虚假的伪币”（نقد دغل），因为它在真正的财富（无尽的河水）面前毫无价值。他的震惊在于，如此尊贵、拥有一切的哈里发，为何会如此迅速、毫不犹豫地接受这样一份“伪劣”的礼物？

在苏菲思想中，这个故事是一个寓言。哈里发象征着真主，祂的慷慨与恩典如海洋般无穷无尽。而凡人（以贝都因人为代表）献上的崇拜、善行，无论在我们自己看来多么真诚，与真主的完美相比，都如同那罐浑浊的河水，是“虚假的伪币”。鲁米借贝都因人之口提出的问题，实际上是在探索神圣恩典的奥秘：为何无限的真主会接受并珍视有限的人类那充满缺陷的奉献？答案在于真主的纯粹慷慨，祂看重的是奉献者的心意，而非礼物本身的价值。

این بیت لحظه‌ی اوج حیرت و فروتنی مرد عرب بیابان‌نشین را به تصویر می‌کشد. او که با رنج فراوان کوزه‌ای آب را به عنوان هدیه‌ای گران‌بها برای خلیفه آورده، اکنون سوار بر کشتی بر روی رود عظیم دجله است. او برای اولین بار می‌فهمد که هدیه‌اش در برابر منابع بی‌پایان خلیفه چقدر حقیر و بی‌ارزش بوده است.

مولانا با استفاده از استعاره‌ی «دریای جود» برای خلیفه و «نقد دغل» (سکه تقلبی) برای آب کوزه، تضاد میان بخشندگی بی‌کران الهی (که خلیفه نماد آن است) و عبادت‌ها و پیشکش‌های ناچیز انسانی را نشان می‌دهد. مرد عرب درک می‌کند که پذیرش هدیه‌اش نه به خاطر ارزش آن، بلکه از سر بزرگواری و لطف محض خلیفه بوده است. این دریافت، او را سرشار از حیا و شگفتی می‌کند.

در نگاه عرفانی، این داستان تمثیلی از رابطه‌ی انسان با خداوند است. انسان با طاعت‌ها و اعمال ناقص خود به درگاه خدا می‌رود، غافل از آنکه در برابر اقیانوس بی‌کران لطف و رحمت الهی، این اعمال ارزشی ندارند. اما خداوند، همچون آن خلیفه، این «نقد دغل» را از سر کرم می‌پذیرد و در مقابل، پاداشی بی‌اندازه عطا می‌کند. این بیت، درسی است در باب شناخت عظمت معشوق و حقارت عاشق در پیشگاه او.