M1:2905 — این حکایت گفته شد زیر و زبر / همچو فکر عاشقان بی پا و سر

鲁米在此处暂停叙事，反思他刚刚讲述的关于哈里发与贫穷阿拉伯人的故事。他承认，这个故事的讲述方式（“此番讲述”）并非线性或逻辑分明的（“颠倒错乱”）。他将其比作“爱侣的沉思”——一种不受理性、时间或空间限制的思维状态。

恋人的思绪是“无始无终”（波斯语原文为“无足无首”）的。它没有一个清晰的起点（“首”），因为它源于永恒（azal）；也没有一个确定的终点（“足”），因为它与无限（abad）相连。这种思绪反映的是一种存在的状态，而非一个逻辑论证。同样，鲁米的故事也不是为了按部就班地传达一个简单的道德教训。它是一种工具，旨在将读者带入一种超越表象、直抵“意义”（maʿnī）的体验之中。

因此，这个诗节是鲁米对自己教学方法的一种元评论。他提醒读者，不要试图用常规的逻辑去解析《玛斯纳维》中的故事，而应像体验爱一样去感受它。故事的“混乱”结构本身就是其要传达的核心信息的一部分：真正的精神体验是整体性的、非线性的，它打破了我们日常思维的局限。

مولانا در این بیت به شیوه‌ی روایتگری خود اشاره می‌کند و آن را به «فکر عاشقان» تشبیه می‌کند. داستان مرد عرب و خلیفه، مانند بسیاری از داستان‌های مثنوی، به صورت خطی و منظم پیش نمی‌رود، بلکه پر از پرش‌های تداعی‌گونه، نکات عرفانی و تفسیرهای معنوی است. این پراکندگی و نداشتن آغاز و پایان مشخص (بی پا و سر)، از نظر مولانا یک ویژگی است، نه یک نقص.

اندیشه‌ی عاشق نیز همین‌گونه است؛ در بند زمان و مکان و منطق نیست. از ازل می‌آید و به ابد می‌پیوندد. به همین ترتیب، این حکایت نیز صرفاً یک داستان تاریخی نیست، بلکه حقیقتی ازلی و ابدی را بیان می‌کند که به عالم معنا تعلق دارد، نه به ترتیب و توالی دنیای مادی. مولانا از خواننده می‌خواهد که به دنبال ساختار ظاهری داستان نباشد، بلکه مانند یک عاشق، در معنای بی‌کران آن غرق شود.