M1:544 — خویشتن را مسخ کردی زین سفول / زان وجودی که بد آن رشک عقول

这句诗是鲁米对那些沉迷于世俗欲望、背离了灵性追求的灵魂的直接斥责。在故事的这个节点，他刚刚批评了那位邪恶大臣的阴谋，并将其引申为对人类普遍困境的评注。

鲁米在这里运用了“蜕变”（مسخ, maskh）这一强有力的概念。在伊斯兰传统中，这通常指因罪孽而被神变成动物或其他低等形态的惩罚。然而，鲁米提出了一个更深刻的观点：最可怕的“蜕变”不是外形的改变，而是内在灵性的堕落。前文提到，一个女人因罪被变成了金星（زهره, Zuhra），这固然是一种蜕变，但鲁米认为，一个拥有神圣潜能的灵魂，自愿沉沦于“水与泥”（即物质世界）之中，是一种更根本、更可悲的自我扭曲。

“曾令理智羡嫉的本真”（آن وجودی که بد آن رشک عقول）指的是人类被创造时的原始、纯粹状态。在苏菲思想中，人的灵魂源自神圣世界，其潜能和光辉甚至超越了纯粹理性的天使（عقول，字面意为“理智们”，常指天使或宇宙智性）。然而，通过选择“卑劣”（سفول）——即追逐权力、财富和尘世的诡计——人主动放弃了这份尊贵，将自己从一个令天使都为之赞叹的存在，变成了一个面目全非的、被欲望奴役的生物。这句诗的核心，是对这种巨大价值失落的沉痛哀叹。

مولانا در اینجا به وزیری خطاب می‌کند که برای فریب مردم، تظاهر به زهد و ترک دنیا کرده است. این بیت، اوج خسارت و زیانی را که وزیر به خود وارد کرده، بیان می‌کند. مولانا می‌گوید این عمل، نوعی «مسخ» است؛ یعنی دگرگونی از حالتی برتر به حالتی فروتر. اما این مسخ، جسمانی نیست، بلکه روحانی است که به مراتب بدتر است.

وجود اصلی و بالقوه‌ی انسان، مقامی است چنان والا که حتی عقل‌های تیزبین و فرشتگان نیز بر آن رشک می‌برند («زان وجودی که بد آن رشک عقول»). این اشاره به مقام «خلیفة اللهی» و روحی الهی است که در انسان دمیده شده. اما وزیر با مکر و حیله و دل بستن به اهداف دنیوی و پست، خود را از این جایگاه رفیع به پایین‌ترین مرتبه («اسفلین») سقوط داده است. این «سفول» یا پستی، انتخابی آگاهانه برای فرومایگی است که本质 انسان را دگرگون می‌کند و این بزرگترین خیانتی است که انسان می‌تواند به خویشتن بکند.