M1:551 — عین آن تخییل را حکمت کند / عین آن زهراب را شربت کند

这句诗出现在鲁米驳斥世俗野心的一段论述中。此前，他谴责那个为了征服物质世界（“水与泥”）而背弃崇高灵魂的“不肖子孙”。这个人自以为能掌控一切，但鲁米指出，他的所有筹谋和势力，在神的力量面前都不堪一击，如雪遇烈日，瞬间消融。

这句诗正是对神之权能的正面描绘，以形成强烈对比。人的筹谋是“虚妄”（تخییل），是基于感官和私欲的幻想；而神能将其本质彻底扭转，化为“智慧”（حکمت），即符合宇宙实相的真知。同样，人作恶所产生的“毒液”（زهراب），在神的手中也能变为滋养生命的“甜浆”（شربت）。这里的转化并非简单的修补或改善，而是本质上的颠覆与重塑，如同炼金术般点石成金。

在苏菲思想中，这体现了神作为终极的“转化者”（the transformer）的角色。人类的过错、愚昧甚至罪恶，一旦被神的恩典触及，就有可能成为觉悟与成长的契机。这节诗歌颂的正是这种无限的可能性：在神的领域里，没有什么是固定不变的，最坏的境况也能化为最好的结果。紧随其后的诗句继续阐发此意，如神能在仇恨中种下爱，在烈火中护佑易卜拉欣（亚伯拉罕）。

این بیت در ادامهٔ سخن مولانا دربارهٔ قدرت بی‌نهایت خداوند در برابر نقشه‌ها و تدبیرهای انسانی بیان می‌شود. مولانا به وزیری اشاره می‌کند که با مکر و حیله می‌خواست مسیحیان را گمراه کند و به خیال خود جهان را فتح نماید. مولانا می‌گوید که تمام این نقشه‌ها و قدرت‌نمایی‌ها در برابر ارادهٔ الهی مانند توده‌ای برف در مقابل آفتاب است که با یک نگاه آب می‌شود.

این بیت، اوج این قدرت دگرگون‌ساز الهی را به تصویر می‌کشد. خداوند نه تنها نقشه‌های باطل را خنثی می‌کند، بلکه می‌تواند عین همان توهم و خیال‌بافی (تخییل) را به حکمت واقعی تبدیل کند. یعنی از دل یک نقشهٔ شیطانی، حقیقتی سازنده بیرون بکشد. به همین ترتیب، او قادر است عین همان زهر کشنده (زهراب) را به شربتی حیات‌بخش بدل کند. این تبدیل، صرفاً جایگزینی نیست، بلکه دگرگونی ماهیت است.

پیام عرفانی بیت این است که قدرت الهی فراتر از دوگانگی‌های خیر و شر در ذهن ما عمل می‌کند. او «سبب‌سوز» است، یعنی به اسباب و علل ظاهری محدود نیست و می‌تواند از دل شر، خیر بیافریند و از کین، مهر برویاند، همان‌طور که در بیت بعدی می‌گوید. این نگاه، انسان را از غرور به تدبیر خود و از ناامیدی در برابر سختی‌ها رها می‌کند و به او یادآوری می‌کند که قدرت نهایی در دست کیست.