M3:4183 — آمدی در صورت باران و تاب / می‌روی اندر صفات مستطاب

这句诗出自鹰嘴豆在锅中被煮的比喻。女主人向抱怨的鹰嘴豆解释，烹煮并非毁灭，而是一种提升。这句诗是这个解释的核心论点之一。

“以雨水和阳光的形象降临”（آمدی در صورت باران و تاب），指的是鹰嘴豆作为植物，其生命最初源于构成宇宙的基本元素：雨水使之发芽，阳光（تاب，光与热）使其生长。这是从普遍、无形的宇宙力量凝聚为具体、有形生命的过程。

“回归于那可悦的种种属性”（می‌روی اندر صفات مستطاب），则描述了其未来的旅程。通过被烹煮、被食用，鹰嘴豆将不再是植物，而是转化为人的能量、思想和精神活动。这些更高的生命形态，在苏菲思想中被视为神圣属性（صفات）在受造物中的体现。“可悦的”（مستطاب）属性，指的正是这些更高层次、更接近本源的生命特质。整个过程是一个从分散到聚合，从低级到高级的回归之旅，体现了鲁米思想中“转化性死亡”（قتلی حیات）的核心观念：每一次形式的“死亡”都通向一个更高级的存在形态。

این بیت بخشی از گفتگوی تمثیلی میان آشپز (نماد خداوند یا پیر راه) و نخودِ در حال جوشیدن (نماد انسان سالک) است. مولانا در اینجا چرخه‌ی تکامل و تحول وجود را ترسیم می‌کند. او به نخود یادآوری می‌کند که وجود مادی او از کجا آغاز شده است: از عناصری آسمانی و لطیف مانند «باران» و «تاب» (نور و گرمای خورشید) که برای روییدن هر گیاهی ضروری هستند.

این یادآوری یک مقدمه است برای بیان مقصد نهایی. سفر تو با آمدن به جهان مادی تمام نشده، بلکه اکنون در حال بازگشت به اصلی والاتر هستی. فرآیند پخته شدن در دیگ بلا و سختی، تو را از حالت گیاهی صرف خارج کرده و به «صفات مستطاب» یعنی ویژگی‌های پاک و پسندیده‌ی معنوی (مانند اندیشه، کلام و معرفت) تبدیل می‌کند. این صفات، خوراک روح انسان‌ها و فرشتگان می‌شوند و به سوی عالم بالا صعود می‌کنند.

بنابراین، این بیت خلاصه‌ای از یک قوس وجودی است: نزول از عالمی لطیف به صورتی مادی (باران و آفتاب که به گیاه جان می‌دهند) و سپس صعود از طریق رنج و تحول به مرتبه‌ای معنوی و برتر.