阅读› 卷 5› 一个故事，也是为了回应宿命论者，并证明选择权的存在以及命令和禁令的正确性。它阐明了宿命论者的借口在任何民族和任何宗教中都是不可接受的，也不能使他们免于所犯罪行的惩罚，就像宿命论者易卜劣斯没有因他说“你误导了我”而获得解脱一样。少量即可说明大部分。› 诗联 3084
M5:3084 — تا کشد بیاختیاری صید را / تا برد بگرفته گوش او زید را
M5:3084
释义 · به زبانِ تو — 你的语言 · AI
ارادهی الهی، که در نگاه ما جبری و بدون انتخاب به نظر میرسد، در واقع قدرتی است که اختیار انسان را همچون صیدی به دنبال خود میکشد و او را هدایت میکند.
این بیت در ادامهی بحث پیچیدهی جبر و اختیار در مثنوی است. مولانا توضیح میدهد که چگونه ارادهی مطلق خداوند با اختیار انسان تعامل میکند. او در ابیات قبل بیان کرده که در درون هر مخلوقی، قدرتی حاکم وجود دارد که ظاهراً «بیاختیار» به نظر میرسد، اما در باطن، دارای اقتدار و کنترل است. این بیت، کارکرد آن قدرت را به تصویر میکشد.
مصراع اول، این قدرتِ به ظاهر «بیاختیار» را به صیادی تشبیه میکند که «صید» (یعنی اختیار انسان) را به دنبال خود میکشد. این «بیاختیاری» جبر کور نیست، بلکه ارادهی برتر الهی است که ارادهی ما را در مسیر خود قرار میدهد.
مصراع دوم این مفهوم را با مثالی ساده و ملموس روشنتر میکند: «زید» (نامی رایج برای یک شخص فرضی در مثالهای عربی و فارسی) گوش کسی را میگیرد و او را با خود میبرد. در این تصویر، فردی که گوشش گرفته شده، هنوز با پاهای خود راه میرود (اختیار دارد)، اما جهت و مقصد حرکتش توسط زید تعیین میشود (تحت حاکمیت ارادهی برتر است). مولانا با این تمثیل نشان میدهد که اختیار انسان نفی نمیشود، بلکه تحت مدیریت و راهبری ارادهی خداوند قرار میگیرد، همانطور که در بیت بعدی میگوید اختیار انسان به کمندی برای خداوند تبدیل میشود.
- بیاختیاری
- در این بیت، به معنای جبری بودن یا نداشتن انتخاب نیست، بلکه اشاره به قدرت و ارادهی الهی است که از دید انسان، فاقد انتخاب به نظر میرسد اما در حقیقت، حاکم و مقتدر است.
- صید
- شکار، استعاره از اختیار انسان که توسط ارادهی الهی جذب و هدایت میشود.
- زید
- نامی رایج و عمومی (مانند «فلانی») که در ادبیات کلاسیک فارسی و عربی برای بیان مثال در مورد یک شخص به کار میرود.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.