بخش ۱ - سرآغاز
引言
- M1:1 بشنو این نی چون شکایت میکنداز جداییها حکایت میکند 你且听这芦笛，它怎样地哀诉，它正讲述着，那生生别离之苦。此诗节吁请听者关注芦笛之音，其声虽似抱怨别离，实则是在讲述灵魂自其神圣本源最初的疏离。 ❋
- M1:2 کز نِیِستان تا مرا بُبریدهانددر نفیرم مرد و زن نالیدهاند 自从我被砍下，离开芦苇荡，男人女人，都在我的悲鸣中哭泣。自从我的灵魂被迫与它神圣的本源家园分离，每一个世人，无论男女，都在我的哀歌中听到了自己离别的悲伤，并与我同声共鸣。 ❋
- M1:3 سینه خواهم شَرحه شَرحه از فراقتا بگویم شرح درد اشتیاق 我欲寻一肺腑，为离别而寸断，好向他倾诉，这渴慕之痛的根源。芦笛（鲁米）在寻找一位听者，他的心也因离别之苦而受伤，因为只有这样的灵魂才能真正理解它所表达的深切渴望。 ❋
- M1:4 هر کسی کو دور ماند از اصلِ خویشباز جوید روزگارِ وصل خویش 凡远离其根源者，必重觅其归合时。此诗节阐明，人一旦与自身的精神本源分离，便会生出一种天生的渴望，去追寻并重返那个源头。 ❋
- M1:5 من به هر جمعیّتی نالان شدمجفت بدحالان و خوشحالان شدم 我向每一群人悲诉衷肠，与悲者为伍，与欢者为双。芦笛说，它的声音在所有聚会中回响，无论悲喜，它都陪伴着每一种心境。 ❋
- M1:6 هر کسی از ظّن خود شد یار مناز درون من نجُست اسرار من 人人都凭己意与我为友，却无人从我内在探寻我的奥秘。芦笛哀叹道，人人都根据自己肤浅的理解和预设来与它共鸣，却没有人试图探求它内在的真相与奥秘。 ❋
- M1:7 سرِّ من از نالهٔ من دور نیستلیک چشم و گوش را آن نور نیست 我的秘密离我的悲鸣并不遥远，只是眼与耳缺少了那道光。芦笛以自身为喻，言其最深的真谛就蕴含在这哀伤的乐声中，但大多数听者缺乏洞悉这一实相所需的内在光明与灵性洞察力，仅仅停留在声音的表象。 ❋
- M1:8 تن ز جان و جان ز تن مستور نیستلیک کس را دیدِ جان دستور نیست 身不离魂，魂不离身，彼此无隐；然无人受命，得见灵魂之本真。鲁米在此诗节中说，身体与灵魂彼此紧密相连，并未相互隐藏，但尽管如此，人类并未被赋予直接看见或理解灵魂本质的能力。 ❋
- M1:9 آتش است این بانگِ نای و نیست بادهر که این آتش ندارد نیست باد 芦笛此声是烈火，非微风；谁无此火，便归于虚空。芦笛哀怨的乐声并非寻常气息，而是一团烈火；谁的内在没有这火焰，他的存在便是不完整的，甚至等于虚无。 ❋
- M1:10 آتش عشق است کاندر نی فتادجوشش عشق است کاندر میْ فتاد 是爱的火焰，落入了芦笛；是爱的沸腾，涌入了美酒。这句诗表明，芦笛悲伤的曲调与美酒醉人的气泡，两者都是同一宇宙真理的体现：即渗透于万物之中的神圣之爱。 ❋
- M1:11 نی حریف هر که از یاری بُریدپردههااَش پردههای ما درید 芦笛是离群索居者的知音，它的音调撕碎了我们心灵的幔帐。芦笛是与挚爱分离之人的唯一慰藉；它那哀伤的曲调，有撕开听者心中蒙昧与隔阂之纱的力量。 ❋
- M1:12 همچو نی زهری و تَریاقی که دیدهمچو نی دمساز و مشتاقی که دید 誰曾見蘆笛既是毒藥又是解方？誰曾見蘆笛既是知音又是渴慕者？魯米驚嘆於蘆笛奇妙的雙重性：它既體現了分離的劇毒，也帶來了重逢的解藥；它既是渴慕靈魂的知己，也本身就是渴慕的化身。 ❋
- M1:13 نی حدیثِ راهِ پُر خون میکندقصّههای عشقِ مجنون میکند 芦笛诉说着那血迹斑斑的道路，它讲述着麦季侬痴爱的往事。这句诗表明，芦笛的哀鸣诉说着爱之道路的艰难与险峻，而麦季侬（Majnūn）的爱情故事正是这条血路的一个典范。 ❋
- M1:14 محرم این هوش جُز بیهوش نیستمر زبان را مُشتری جز گوش نیست 此「識」的知己，唯有「忘識」之人；舌頭的顧客，無非是耳朵。此詩節強調，深邃的靈性真理只會向那些超越了世俗算計理智、心靈純淨的人揭示；而神秘主義的話語，也只有在善於聆聽、能解其意的知音耳中，才能找到歸宿。 ❋
- M1:15 در غمِ ما روزها بیگاه شدروزها با سوزها همراه شد 在吾之哀愁中，白日已然昏沉；日复一日，唯与灼痛相伴而行。在这深沉的根本哀愁之中，时间失去了其固有的意义，每一天的流逝都只伴随着无尽的、灼烧般的痛苦。 ❋
- M1:16 روزها گر رفت گو رو باک نیستتو بمان ای آنک چون تو پاک نیست 纵岁月流逝，任其去，何足惧，惟愿你永驻，你纯净，无可比。此诗节强调当下时刻与内在永恒本质的价值，胜过短暂易逝的时间。鲁米劝慰我们，不必为岁月流逝而悲伤，而应坚守那超越时间流转的、纯净不朽的核心。 ❋
- M1:17 هر که جز ماهی ز آبش سیر شدهرکه بی روزیست روزش دیر شد 凡非鱼者，必厌其水；无分之人，其日漫长。此诗节言明，唯有鱼儿从不厌倦水，因为水是其生命本质；而凡是缺乏真正精神食粮的人，其岁月将在乏味与苦闷中度过。 ❋
- M1:18 در نیابد حالِ پُخته هیچ خامپس سخن کوتاه باید والسّلام 生者难悟熟者境，故言当简，就此打住。这句诗表明，对于那些缺乏亲身体验的人来说，深刻的神秘体验和 عارف (ārif, 苏非智者) 的境界是无法理解的。因此，向不解其道者阐述这些真理是徒劳的，最好言简意赅。 ❋
- M1:19 بندْ بگسل باش آزاد ای پسرچند باشی بند سیم و بند زر 挣脱枷锁，获得自由吧，孩子！你甘为金银奴役，要到何时？此诗节呼唤人挣脱物质的束缚与对尘世的依恋，从而获得真正的内在自由。 ❋
- M1:20 گر بریزی بحر را در کوزهایچند گنجد قسمتِ یک روزهای 即便你将沧海倾入壶中，又能容纳几何？不过一日之量。此诗节指出了人存在之容量的局限性：即便被赐予无穷的宝藏，人也只能根据自身器量的大小来汲取，而贪婪并不能填满这个器皿。 ❋
- M1:21 کوزهٔ چشم حریصان پُر نشدتا صدف قانع نشد پُر دُر نشد 贪婪者眼如瓶，永难满盈；蚌壳若不知足，便无珍珠盈怀。鲁米断言，贪婪之人的眼睛无论获取多少，都如同一个永远填不满的罐子，永不满足。唯有通过知足，心灵才能像空寂的蚌壳一样，孕育出珍贵的宝珠。 ❋
- M1:22 هر که را جامه ز عشقی چاک شداو ز حرص و عیبْ کُلّی پاک شد 任何人的衣袍因愛而撕裂，他就徹底擺脫了貪婪與缺陷。此詩節斷言，愛是一種淨化的力量，能洗滌個人所有的不潔與道德瑕疵。 ❋
- M1:23 شاد باش ای عشق خوش سودای ماای طبیبِ جمله علّتهای ما 欢欣吧，爱！我们甘美的癫狂！你医治我们一切沉疴的良方！此诗节将爱描绘为一种看似矛盾的现象：它表面上是一种癫狂或忧郁，实际上却是疗愈人类所有痛苦的无上良药。 ❋
- M1:24 ای دوای نَخوت و ناموس ماای تو افلاطون و جالینوس ما 哦，我辈傲慢与虚名的良药，哦，你是我辈的柏拉图与伽林。爱（عشق, ‘ishq），是我辈存在中至高的医师与哲人，疗愈我们一切的骄矜、自我，以及对世俗名声的执念。 ❋
- M1:25 جسم خاک از عشق بر افلاک شدکوه در رقص آمد و چالاک شد 尘世之躯因爱升上九天，巍峨高山也随之起舞翩跹。此诗节阐明，爱能升华尘世与物质元素，驱使其朝向精神与神圣的跃动。 ❋
- M1:26 عشقْ جانِ طور آمد عاشقا!طور مست و "خَرَّ مُوسیٰ صَعِقا" 爱人啊，爱曾是西奈山的魂魄，山峦沉醉，而“穆萨昏厥倒地”。此诗节言明，爱是宇宙间神圣显现背后的生命力与驱动力；这股力量如此强大，能使山峦沉醉，亦能令先知狂喜昏迷。 ❋
- M1:27 با لبِ دمسازِ خود گر جفتمیهمچو نی من گفتنیها گفتمی 我若能与知音的唇相合，便会如芦笛般，倾诉那该说的话。这句诗表达了鲁米的渴望：如果他能与神（真正的知音与吹奏者）达到完美的合一，他就能像芦笛一样，毫无保留地言说所有未曾言明的真理。 ❋
- M1:28 هر که او از همزبانی شد جدابیزبان شد گرچه دارد صد نوا 無論誰與知音分離，縱有百曲在心，亦將失語。此詩節闡明，若無真正心意相通的知音，即使內心蘊藏著最豐富的情感與智慧，也注定歸於沉寂，無法表達。 ❋
- M1:29 چون که گُل رفت و گلستان درگذشتنشنوی زان پس ز بلبل سَرگذشت 玫瑰凋零，花园已然逝去，夜莺之歌，便不再是传奇。此诗节意指，当灵感与美的源泉（玫瑰）消失后，叙述者（夜莺）便无法再讲述一个鲜活的故事，而只能追忆往昔；仿佛故事唯有在爱人面前才拥有生命。 ❋
- M1:30 جمله معشوق است و عاشق پَردهایزنده معشوق است و عاشق مردهای 万有皆是所爱者，爱者仅为一帘帷；所爱者是鲜活的，爱者已然是死尸。此诗节断言，爱者（عاشق）完全依存于所爱者（معشوق），只是后者的一个面向或一道帷幕，自身并无独立的生命或意志。 ❋
- M1:31 چون نباشد عشق را پروای اواو چو مرغی ماند بی پَرْ وایِ او 若是「愛」對他漠不關心，他便如無翼之鳥，哀哉此人！此詩節強調，戀人的存續與能力，完全仰賴於「被愛者」的關注與眷顧；若無此關懷，戀人便一無所有、無能為力。 ❋
- M1:32 من چگونه هوش دارم پیش و پسچون نباشد نورِ یارم پیش و پس 我友之光既无前后，我之神思岂有往昔与来朝？当神秘主义者与永恒无限的真理合一时，他的意识便超越了过去与未来，只活在永恒的当下。 ❋
- M1:33 عشق خواهد کاین سخن بیرون بودآینه غمّاز نبود چون بود 爱，欲使此言显于外；镜若不泄密，其奈何哉？爱，催促鲁米揭示他那缺席的“爱人”如何指引他的秘密，但这一揭示需要听者的灵魂像一面纯净、能映照真相的明镜。 ❋
- M1:34 آینهت دانی چرا غمّاز نیستزآن که زنگار از رخش مُمتاز نیست 你可知你的明镜为何不能传达真相？只因镜面上的锈斑已与它混为一体。此诗解释了为何人心这面镜子无法映照真理：因为内在的污秽与晦暗已与其本质完全融合，无法分辨。 ❋