اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٧٢
M5:1372 — شهوت از خوردن بود کم کن ز خور / یا نکاحی کن گریزان شو ز شر
M5:1372
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
مولانا دو راهکار عملی برای کنترل شهوت ارائه میدهد: اول، کم خوردن برای کاهش نیروی غریزه، و دوم، ازدواج برای هدایت آن در مسیری مشروع و ایمن.
این بیت در دل داستان کنیزک و خاتون، یک راهنمایی اخلاقی و عملی ارائه میدهد. مولانا پس از توصیف قدرت ویرانگر شهوت که میتواند زشت را زیبا و خطر را مطلوب جلوه دهد (همانطور که برای خاتون پیش آمد)، به ریشهی این غریزه و راههای مهار آن میپردازد.
از دیدگاه عرفان و طب سنتی که مولانا با آن آشنا بود، بین پرخوری و شدت قوای نفسانی، بهویژه شهوت جنسی، رابطهای مستقیم وجود دارد. «خور» یا خوراک، سوخت این آتش است. بنابراین، اولین و بنیادیترین راهکار، ریاضت و کنترل ورودیهای جسم است: «کم کن ز خور». این همان روشی است که بسیاری از سالکان برای تضعیف نفس اماره و تسلط بر آن در پیش میگیرند.
اما مولانا راهکار دوم و مشروعتری را نیز پیش روی عموم مردم قرار میدهد: «نکاح». ازدواج در تفکر او صرفاً یک قرارداد اجتماعی نیست، بلکه راهی است برای فرونشاندن «شر» یا شرارت و طغیان غریزهای که اگر رها شود، فرد را به هلاکت میکشاند. ازدواج، این نیروی سرکش را به مسیری امن و سازنده هدایت میکند و از بلاهایی نظیر آنچه بر سر خاتون آمد، جلوگیری میکند. در واقع، این بیت توصیهای دوگانه است: یا با ریاضت نفسانی ریشهٔ آن را بخشکان، یا با تدبیر شرعی آن را مهار کن.
- خور
- خوراک، غذا
- نکاح
- ازدواج، زناشویی
- شر
- بدی، گزند، شرارت (در اینجا طغیان ویرانگر غریزه)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.