اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٧٣
M5:1373 — چون بخوردی میکشد سوی حرم / دخل را خرجی بباید لاجرم
M5:1373
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
غریزهٔ جنسی، که از نیروی حاصل از غذا خوردن سرچشمه میگیرد، یک نیاز طبیعی است و باید از راه درست و مشروع (ازدواج) برآورده شود؛ همانطور که هر درآمدی، خرجی متناسب با خود را ایجاب میکند.
این بیت در ادامهٔ توصیهٔ مولانا برای کنترل شهوت آمده است. او پیشتر گفته بود که برای مهار این غریزه یا باید کمتر خورد (یعنی ورودی و انرژی بدن را کم کرد) یا ازدواج کرد. این بیت، منطق این توصیه را روشن میکند.
مولانا شهوت را به یک معادلهٔ اقتصادی ساده تشبیه میکند: غذا خوردن مانند «دخل» یا درآمد است که به بدن انرژی و قوه میدهد. این انرژی باید به طریقی «خرج» یا هزینه شود. قویترین و طبیعیترین مجرای این هزینه، غریزهٔ جنسی است که شاعر با کنایهٔ «کشیدن به سوی حرم» (تمایل به همنشینی با همسر) به آن اشاره میکند. پیام اصلی این است که شهوت یک نیروی طبیعی و برآمده از نیازهای اولیهٔ جسم است و نباید آن را سرکوب یا انکار کرد، بلکه باید آن را از راه مشروع و سالم مدیریت نمود.
این نگاه واقعبینانه، در تضاد با ریاضتهای افراطی قرار میگیرد. مولانا نمیگوید شهوت را نابود کن، بلکه میگوید آن را به رسمیت بشناس و برایش راهی درست، یعنی ازدواج («نکاح»)، پیدا کن. در غیر این صورت، این انرژی مهارنشده، همانطور که در داستان کنیزک و خاتون دیده میشود، به شکلی ویرانگر و نامشروع طغیان خواهد کرد. بنابراین، بیت تأکیدی است بر ضرورت مدیریت غرایز طبیعی از طریق راههای شرعی و عقلی.
- حرم
- در اینجا به معنی اندرونی، بخش زنان خانه و کنایه از همسر و رابطهٔ زناشویی است.
- دخل
- درآمد، ورودی، کنایه از خوردن و کسب انرژی.
- خرج
- هزینه، خروجی، کنایه از مصرف انرژی از طریق غریزهٔ جنسی.
- لاجرم
- ناچار، ناگزیر، حتماً.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.