اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٨٠
M5:1380 — چون ندانی دانش آهنگری / ریش و مو سوزد چو آنجا بگذری
M5:1380
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
اگر دانش و مهارت لازم برای انجام کاری خطرناک را نداری، نزدیک شدن به آن به تو آسیب جدی خواهد زد.
مولانا در این بیت، پیش از شرح ماجرای هولناک مرگ خاتون، از یک تمثیل ساده و قدرتمند استفاده میکند. او میگوید همانطور که ورود به کارگاه آهنگری بدون دانستن فن آن، به سوختن ریش و موی انسان میانجامد، درگیر شدن با نیروهای قدرتمند و ناشناخته (در اینجا، شهوت افسارگسیخته) بدون علم و کنترل لازم، به نابودی ختم میشود.
این بیت هشداری است دربارهٔ «دانش» و «فرهنگ» که در ابیات قبل ذکر شد. کنیزک «دانش» استفاده از کدو را داشت و جان سالم به در برد، اما خاتون که فقط ظاهر عمل را دیده بود و از آن «دقیقه» و ظرافت حیاتی بیخبر بود، خود را به هلاکت انداخت. آهنگری، مانند شهوت یا هر نیروی بنیادین دیگر، با آتش سر و کار دارد؛ نیرویی که هم میتواند ابزاری برای ساختن باشد و هم عاملی برای ویرانی. نزدیک شدن به این آتش بدون مهارت، عین حماقت و خودکشی است.
در سطح عمیقتر، این تمثیل به کل مسیر معنوی اشاره دارد. سالک نمیتواند بدون راهنما و معرفت لازم، خود را در معرض تجربیات روحی قدرتمند قرار دهد. چنین کاری نه تنها به رشد او نمیانجامد، بلکه میتواند او را بسوزاند و نابود کند. این بیت تأکیدی است بر ضرورت همراهی «علم» با «عمل» و پرهیز از تقلید کورکورانه، بهویژه در اموری که با نیروهای درونی انسان سروکار دارد.
- دانش آهنگری
- علم و فن کار با آتش و فلز؛ مهارت و تخصص لازم برای یک کار
- چو
- وقتی که، هنگامی که
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.