اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٩١
M5:1391 — دانک این نفس بهیمی نر خرست / زیر او بودن از آن ننگینترست
M5:1391
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
بدان که نفس اماره و شهوانی انسان، همچون آن خر نرِ سرکش در داستان است و تسلیم شدن در برابر آن، از سرنوشت شرمآور آن زن نیز خفتبارتر است.
این بیت، نتیجهگیری مستقیم و تکاندهندۀ مولانا از داستان کنیزک و خاتون است. او بلافاصله پس از توصیف مرگ فجیع و فضاحتبار خاتون، پرده از معنای تمثیلی داستان برمیدارد. آن «خر نر» که باعث هلاکت زن شد، صرفاً یک حیوان در قصه نیست، بلکه تجسم نیرومند «نفس بهیمی» یا همان نفس اماره و حیوانی است که در وجود هر انسانی قرار دارد.
مولانا هشدار میدهد که این نفس، سرکش، کور و بیمنطق است و اگر مهار نشود، انسان را به ورطۀ نابودی میکشاند. عبارت «زیر او بودن» هم به معنای تحت سلطه و فرمان نفس بودن است و هم اشارهای مستقیم به وضعیت فیزیکی و خفتبار آن زن در هنگام مرگ دارد. پیام اصلی این است که تسلیم شدن به شهوات و خواستههای حیوانی، سرنوشتی به مراتب شرمآورتر و ننگینتر از مرگ فیزیکی در پی دارد، زیرا به هلاکت معنوی و ابدی انسان میانجامد.
- دانک
- بدان که، آگاه باش که
- نفس بهیمی
- نفس حیوانی، جنبهٔ شهوانی و غریزی وجود انسان
- نر خر
- خرِ نر، الاغ نر
- ننگینتر
- شرمآورتر، خفتبارتر
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.