اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٩٣
M5:1393 — نفس ما را صورت خر بدهد او / زانک صورتها کند بر وفق خو
M5:1393
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
خداوند در روز قیامت، باطن و سیرت هر کس را آشکار میکند و به نفس حیوانی و شهوتران ما، صورتی متناسب با خصلتش، یعنی شکل یک خر، خواهد داد.
این بیت، در ادامهی داستان کنیزک و خاتون، به یک اصل مهم در اندیشهی مولوی میپردازد: تجسم اعمال و ملکات درونی در جهان دیگر. داستان هولناک مرگ خاتون که مغلوب شهوت حیوانی خود شد، بهانهای است تا مولوی هشدار دهد که پیروی از «نفس بهیمی» (که آن را به «خر نر» تشبیه میکند) چه سرانجام وحشتناکی دارد.
مولوی میگوید که در روز رستاخیز، خداوند (او) صورت ظاهری انسانها را بر اساس «خو» یا همان سیرت و طبیعت باطنیشان شکل میدهد. این یک اصل قرآنی است که «یوم تبلی السرائر» (روزی که رازها فاش میشود). بنابراین، کسی که در این دنیا اسیر نفس خرصفت خود بوده، در آن جهان نیز با همان صورت حیوانی محشور خواهد شد. این بیت، صرفاً یک توصیف نیست، بلکه هشداری جدی است تا انسان از اسارت نفسانیات بگریزد و به حقیقت انسانی خود بازگردد، پیش از آنکه این «سرّ» و حقیقت درونی به شکلی فضاحتبار در قیامت (رستخیز) آشکار شود.
- او
- در اینجا منظور خداوند است.
- زانک
- مخفف «از آنکه»، یعنی زیرا که، برای اینکه.
- بر وفق
- مطابق با، بر اساس.
- خو
- خصلت، عادت، طبیعت درونی، سیرت.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.