اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٩٥
M5:1395 — کافران را بیم کرد ایزد ز نار / کافران گفتند نار اولی ز عار
M5:1395
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
این بیت به یک باور رایج اشاره میکند که برخی افراد تحمل آتش جهنم را آسانتر از تحمل ننگ و رسوایی میدانند، اما مولانا بلافاصله این تصور را به چالش میکشد.
این بیت در میانهٔ داستان کنیزک و خاتون و خر قرار دارد که در آن، خاتون به خاطر پیروی بیلجام از شهوت نفسانی خود به مرگی فجیع و رسواکننده دچار میشود. مولانا این مرگ را نماد «عذاب رسوایی» (عذاب الخزی) میداند که از آتش جهنم نیز بدتر است.
در این بیت، مولانا به یک تصور رایج در میان کافران و منکران اشاره میکند: آنها از آتش جهنم ترسانده میشوند، اما پاسخ میدهند که تحمل آتش برایشان آسانتر از تحمل ننگ و عار است. این گفته در ظاهر شجاعانه و حاکی از غیرت به نظر میرسد، اما مولانا در بیت بعدی بلافاصله این دیدگاه را رد میکند. او توضیح میدهد که آتش جهنم، خود سرچشمه و اصل همهٔ رسواییهاست و این دو از هم جدا نیستند. همانطور که آتش شهوت، آن زن را به هلاکت و رسوایی کشاند، آتش دوزخ نیز عذابی است که ننگ و خواری را در ذات خود دارد.
بنابراین، این بیت یک مقدمه برای رد یک باور غلط است. مولانا نشان میدهد که گناهکاران و پیروان نفس، درک درستی از ماهیت عذاب الهی ندارند. آنها گمان میکنند میتوانند بین آتش و عار یکی را انتخاب کنند، در حالی که پیروی از نفس (که نماد آن خر است) و سرپیچی از حق، هر دو را با هم به ارمغان میآورد: هم سوز آتش و هم ننگ ابدی.
- ایزد
- خداوند، پروردگار
- نار
- آتش، در اینجا منظور آتش دوزخ است.
- اولی
- بهتر، برتر، شایستهتر
- عار
- ننگ، شرم، رسوایی
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.