OxuDəftər 4

Dəftər 4 · 3850 beyt · 139 bölmə

دفتر چهارم

Book IV

دیباچهٔ دفتر چهارم · عربی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ الظَّعن الرابع الی احسن المرابع و اجلِّ المنافع. تسرُّ قلوب العارفین بمطالعته کسرور الرِّیاض بصوت الغمام و أنس العیون بطیب المنام. فیه ارتیاح الارواح و شفاء الاشباح و هو کما یشتهیه المخلصون و یهوونه، و یطلبه السّالکون و یتمنَّونه. للعیون قرَّة و للنفوس مسرَّة. اطیب الثّمار لمن اجتنی و اجل المرادات و المنی. موصل العلیل الی طبیبه و هادی المحبّ الی حبیبه، و هو بحمد اللَّه من اعظم المواهب و انفس الرغائب. مجدِّد عهد الالفة. مسهِّل عسر اصحاب الکلفة. یزید النظر فیه اسفا لمن بعد و سرورا و شکرا لمن سعد. تضمَّن صدره ما لم یتضَّمن صدور الغانیات من الحلل جزاء لاهل العلم و العمل. فهو کبدر طلع و جدّ رجع. زاید علی تأمل الآملین و رائد لرود العاملین. یرفع الامل بعد انخفاضه و یبسط الرَّجاء بعد انقباضه. کشمس اشرقت من بین غمام تفرقت. نور لاصحابنا و کنز لاعقابنا و نسأل اللَّه التوفیق لشکر فانَّ الشکر قید للعتید و صید للمزید و لا یکون الّا ما یرید و ممّا شجانی أنّنی کنت نائما اعلّل من برد بطیب التَّنسُّم الی ان دعت ورقاء فی غصن ایکة تغرِّد مبکاها بحسن الترنُّم فلو قبل مبکاها بکیت صبابة لسعدی شفیت النَّفس قبل التندُّم و لکن بکت قبلی فهیج لی البکا بکاها فقلت الفضل للمتقدِّم رحم اللَّه المتقدّمین و المتأخّرین و المنجزین و المتنجّزین بفضله و کرمه و جزیل آلائه و نعمه فهو خیر مسئول و اکرم مأمول و اللَّه خیر حافظا و هو ارحم الراحمین و خیر المونسین و خیر الوارثین و خیر مخلف. رازق للعابدین الزّارعین الحارثین و صلی اللَّه علی محمد و علی جمیع الانبیاء و المرسلین آمین یا ربّ العالمین.

və ya öz dilində oxu:

mövcud
❋ ❋ ❋
  1. 001 بخش ۱ - سر آغازGiriş 39 beyt
  2. 002 بخش ۲ - تمامی حکایت آن عاشق که از عسس گریخت در باغی مجهول خود معشوق را در باغ یافت و عسس را از شادی دعای خیر می‌کرد و می‌گفت کی عَسی أَنْ تَکْرَهوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْKeşişdən qaçan aşiqin hekayəsinin tamamı: özünü bilmədiyi bir bağda məşuqunu tapdı və keşişi sevinclə xeyir-dua edərək dedi: "Ola bilsin ki, xoşlamadığınız bir şey sizin üçün xeyirli olsun" 40 beyt
  3. 003 بخش ۳ - حکایت آن واعظ کی هر آغاز تذکیر دعای ظالمان و سخت‌دلان و بی‌اعتقادان کردیO vaizin hekayəsi ki, hər təzkirənin əvvəlində zalımlara, qəddar qəlblilərə və inanmayanlara dua edərdi 32 beyt
  4. 004 بخش ۴ - سؤال کردن از عیسی علیه‌السلام کی در وجود از همهٔ صعبها صعب‌تر چیستİsa (əleyhissəlam)-dan soruşmaq ki, varlıqda hər şeydən daha çətin nədir 7 beyt
  5. 005 بخش ۵ - قصد خیانت کردن عاشق و بانگ بر زدن معشوق بر ویAşiqin xəyanət etməyə çalışması və məşuqun ona qışqırması 37 beyt
  6. 006 بخش ۶ - قصهٔ آن صوفی کی زن خود را بیگانه‌ای بگرفتZövcəsini yad birinin aldığı sufinin hekayəsi 28 beyt
  7. 007 بخش ۷ - معشوق را زیر چادر پنهان کردن جهت تلبیس و بهانه گفتن زن کی ان کید کن عظیمQadının məşuqunu örtüyünün altında gizlətməsi, aldatmaq və bəhanə etmək üçün: "Sizin hiyləniz çox böyükdür" deməsi 12 beyt
  8. 008 بخش ۸ - گفتن زن کی او در بند جهاز نیست مراد او ستر و صلاحست و جواب گفتن صوفی این را سرپوشیدهQadının deməsi: "O, cehizlə maraqlanmır, onun istəyi örtü və salahdır" və sufinin buna gizli cavab verməsi 17 beyt
  9. 009 بخش ۹ - غرض از سمیع و بصیر گفتن خدا راAllahı "eşidən" və "görən" adlandırmağın məqsədi 23 beyt
  10. 010 بخش ۱۰ - مثال دنیا چون گولخن و تقوی چون حمامDünyanın külxana, təqvanın isə hamam kimi olması 19 beyt
  11. 011 بخش ۱۱ - قصهٔ آن دباغ کی در بازار عطاران از بوی عطر و مشک بیهوش و رنجور شدƏtirin və müşkün qoxusundan ətircilər bazarında huşunu itirən və xəstələnən dəri aşılamaqçısının hekayəsi 32 beyt
  12. 012 بخش ۱۲ - معالجه کردن برادر دباغ دباغ را به خفیه به بوی سرگینDəriaşılamaqçının qardaşının onu gizlicə nəcis qoxusu ilə müalicə etməsi 17 beyt
  13. 013 بخش ۱۳ - عذر خواستن آن عاشق از گناه خویش به تلبیس و روی پوش و فهم کردن معشوق آن را نیزHəmin aşiqin günahına görə hiyləgərliklə və pərdələməklə üzr istəməsi və məşuqanın bunu da anlaması 14 beyt
  14. 014 بخش ۱۴ - رد کردن معشوقه عذر عاشق را و تلبیس او را در روی او مالیدنMəşuqənin aşiqin üzrünü rədd etməsi və onun hiyləsini üzünə vurması 33 beyt
  15. 015 بخش ۱۵ - گفتن آن جهود علی را کرم الله وجهه کی اگر اعتماد داری بر حافظی حق از سر این کوشک خود را در انداز و جواب گفتن امیرالمؤمنین او راO yəhudinin Əliyə (Kərrəməllahu vəchəhu) deməsi: "Əgər Allahın qoruyuculuğuna güvənirsənsə, bu köşklərin üstündən özünü at" və əmirəl-möminin ona cavab verməsi 35 beyt
  16. 016 بخش ۱۶ - قصهٔ مسجد اقصی و خروب و عزم کردن داود علیه‌السلام پیش از سلیمان علیه‌السلام بر بنای آن مسجدMəscidül-Əqsa və xurma ağacı hekayəsi və Davudun (əleyhissəlam) Süleymandan (əleyhissəlam) əvvəl o məscidi tikməyə qərar verməsi 18 beyt
  17. 017 بخش ۱۷ - شرح انما المؤمنون اخوة والعلماء کنفس واحدة خاصه اتحاد داود و سلیمان و سایر انبیا علیهم‌السلام کی اگر یکی ازیشان را منکر شوی ایمان به هیچ نبی درست نباشد و این علامت اتحادست کی یک خانه از هزاران خانه ویران کنی آن همه ویران شود و یک دیوار قایم نماند کی لانفرق بین احد منهم و العاقل یکفیه الاشارة این خود از اشارت گذشت"Həqiqətən, möminlər qardaşdırlar" və "alimlər tək bir nəfs kimidir" (xüsusilə Davud və Süleyman və digər peyğəmbərlərin (əleyhiməssəlam) birliyi) izahı. Əgər onlardan birini inkar etsən, heç bir peyğəmbərə imanın düzgün olmaz və bu, birliyin əlamətidir. Minlərlə evdən birini yıxsan, hamısı yıxılar və bir divar belə sağlam qalmaz, çünki "biz onlardan heç birini ayırmırıq" və ağıllı adama işarə kifayətdir. Bu isə işarədən də artığını ehtiva edir 61 beyt
  18. 018 بخش ۱۸ - بقیهٔ قصهٔ بنای مسجد اقصیMəscidül-Əqsanın inşası hekayəsinin qalığı 20 beyt
  19. 019 بخش ۱۹ - قصهٔ آغاز خلافت عثمان رضی الله عنه و خطبهٔ وی در بیان آنک ناصح فعال به فعل به از ناصح قوال به قولOsman (radiyallahu anhu) xilafətinin başlanğıcı hekayəsi və onun xütbəsi ki, fəal nəsihətçi əməli ilə sözlə nəsihət edəndən daha yaxşıdır 34 beyt
  20. 020 بخش ۲۰ - در بیان آنک حکما گویند آدمی عالم صغریست و حکمای اللهی گویند آدمی عالم کبریست زیرا آن علم حکما بر صورت آدمی مقصور بود و علم این حکما در حقیقت حقیقت آدمی موصول بودHəkimlərin "insan kiçik aləmdir" dediyini, ilahi həkimlərin isə "insan böyük aləmdir" dediyini bəyan etmək. Çünki həkimlərin elmi insan surəti ilə məhdudlaşmışdı, bu həkimlərin elmi isə insan həqiqətinin özünə bağlı idi 17 beyt
  21. 021 بخش ۲۱ - تفسیر این حدیث کی مثل امتی کمثل سفینة نوح من تمسک بها نجا و من تخلف عنها غرقBu hədisin təfsiri: "Ümmətimin misalı Nuhun gəmisi kimidir, kim ona sarılsa nicat tapar, kim ondan geri qalsa qərq olar" 25 beyt
  22. 022 بخش ۲۲ - قصهٔ هدیه فرستادن بلقیس از شهر سبا سوی سلیمان علیه‌السلامBəlqisin Səba şəhərindən Süleyman (əleyhissəlam)-a hədiyyə göndərməsi hekayəsi 35 beyt
  23. 023 بخش ۲۳ - کرامات و نور شیخ عبدالله مغربی قدس الله سرهŞeyx Abdullah Məğrəbinin (qüddisə sirruh) kəramətləri və nuru 16 beyt
  24. 024 بخش ۲۴ - بازگردانیدن سلیمان علیه‌السلام رسولان بلقیس را به آن هدیه‌ها کی آورده بودند سوی بلقیس و دعوت کردن بلقیس را به ایمان و ترک آفتاب‌پرستیSüleymanın (əleyhissəlam) Bəlqisin elçilərini gətirdikləri hədiyyələrlə Bəlqisə qaytarması və Bəlqisi imana və günəşə sitayiş etməyi tərk etməyə dəvət etməsi 11 beyt
  25. 025 بخش ۲۵ - قصهٔ عطاری کی سنگ ترازوی او گل سرشوی بود و دزدیدن مشتری گل خوار از آن گل هنگام سنجیدن شکر دزدیده و پنهانTərəzi daşı sabun gili olan bir əttarın hekayəsi və şəkər çəkərkən gizli şəkildə o gildən oğurlayan müştəri 28 beyt
  26. 026 بخش ۲۶ - دلداری کردن و نواختن سلیمان علیه‌السلام مر آن رسولان را و دفع وحشت و آزار از دل ایشان و عذر قبول ناکردن هدیه شرح کردن با ایشانSüleymanın (əleyhissəlam) o elçiləri təsəlli etməsi və oxşaması, onların qəlbindən vəhşəti və incikliyi dəf etməsi və hədiyyəni qəbul etməmə səbəbini onlara izah etməsi 25 beyt
  27. 027 بخش ۲۷ - دیدن درویش جماعت مشایخ را در خواب و درخواست کردن روزی حلال بی‌مشغول شدن به کسب و از عبادت ماندن و ارشاد ایشان او را و میوه‌های تلخ و ترش کوهی بر وی شیرین شدن به داد آن مشایخDərvişin yuxuda bir qrup şeyx görməsi və qazanc əldə etmədən halal ruzi istəməsi, ibadətdən geri qalması və onların onu doğru yola yönəltməsi, o şeyxlərin bərəkəti ilə dağlarda yetişən acı və turş meyvələrin onun üçün şirinləşməsi 11 beyt
  28. 028 بخش ۲۸ - نیت کردن او کی این زر بدهم بدان هیزم‌کش چون من روزی یافتم به کرامات مشایخ و رنجیدن آن هیزم‌کش از ضمیر و نیت اوOnun bu qızılı o odunçuya verməyi niyyət etməsi, çünki o, şeyxlərin kəramətləri ilə ruzi tapmışdı və o odunçunun onun niyyətindən inciyməsi 29 beyt
  29. 029 بخش ۲۹ - تحریض سلیمان علیه‌السلام مر رسولان را بر تعجیل به هجرت بلقیس بهر ایمانSüleymanın (əleyhissəlam) elçiləri Bəlqisin iman uğruna hicrəti tələsməyə həvəsləndirməsi 8 beyt
  30. 030 بخش ۳۰ - سبب هجرت ابراهیم ادهم قدس الله سره و ترک ملک خراسانİbrahim Ədhəm (qüddisə sirruh) hicrət etməsinin və Xorasan hökmdarlığını tərk etməsinin səbəbi 19 beyt
  31. 031 بخش ۳۱ - حکایت آن مرد تشنه کی از سر جوز بن جوز می‌ریخت در جوی آب کی در گو بود و به آب نمی‌رسید تا به افتادن جوز بانگ آب# بشنود و او را چو سماع خوش بانگ آب اندر طرب می‌آوردQuz qoz ağacından su quyusuna qoz tökən və suya çatmayan susuz adamın hekayəsi, qoz düşdükdə suyun səsini eşidərdi və suyun səsi ona məclis kimi xoş gəlirdi və onu coşdururdu 36 beyt
  32. 032 بخش ۳۲ - تهدید فرستادن سلیمان علیه‌السلام پیش بلقیس کی اصرار میندیش بر شرک و تاخیر مکنSüleymanın (əleyhissəlam) Bəlqisə təhdid göndərməsi: şirkdə israr etmə və təxirə salma 31 beyt
  33. 033 بخش ۳۳ - پیدا کردن سلیمان علیه‌السلام کی مرا خالصا لامر الله جهدست در ایمان تو یک ذره غرضی نیست مرا نه در نفس تو و حسن تو و نه در ملک تو خود بینی چون چشم جان باز شود به نوراللهSüleymanın (əleyhissəlam) bəyan etməsi: "Mən sənin imanın üçün sırf Allahın əmri ilə səy göstərirəm. Səndə, sənin gözəlliyində, sənin mülkündə zərrə qədər qərəzim yoxdur. Sən özün görərsən, nə zaman can gözün Allahın nuru ilə açılacaq" 17 beyt
  34. 034 بخش ۳۴ - باقی قصهٔ ابراهیم ادهم قدس‌الله سرهİbrahim Ədhəm (qüddisə sirruh) hekayəsinin qalığı 16 beyt
  35. 035 بخش ۳۵ - بقیهٔ قصهٔ اهل سبا و نصیحت و ارشاد سلیمان علیه‌السلام آل بلقیس را هر یکی را اندر خور خود و مشکلات دین و دل او و صید کردن هر جنس مرغ ضمیری به صفیر آن جنس مرغ و طعمهٔ اوSəba əhli hekayəsinin davamı və Süleymanın (əleyhissəlam) Bəlqisin ailəsinə hər birinə özünə uyğun şəkildə, din və könül problemlərini nəzərə alaraq nəsihət və irşad etməsi, hər cins quşun ürəyini o cins quşun səsi və yemi ilə ovlaması 14 beyt
  36. 036 بخش ۳۶ - آزاد شدن بلقیس از ملک و مست شدن او از شوق ایمان و التفات همت او از همهٔ ملک منقطع شدن وقت هجرت الا از تختBəlqisin mülkündən azad olması və iman eşqindən sərxoş olması, hicrət vaxtı taxtından başqa bütün mülkdən marağının kəsilməsi 44 beyt
  37. 037 بخش ۳۷ - چاره کردن سلیمان علیه‌السلام در احضار تخت بلقیس از سباSüleymanın (əleyhissəlam) Bəlqisin taxtını Səbadan gətirmək üçün çarə tapması 12 beyt
  38. 038 بخش ۳۸ - قصهٔ یاری خواستن حلیمه از بتان چون عقیب فطام مصطفی را علیه‌السلام گم کرد و لرزیدن و سجدهٔ بتان و گواهی دادن ایشان بر عظمت کار مصطفی صلی‌الله علیه و سلمHəlimənin Mustafa (əleyhissəlam)-ı süddən kəsdikdən sonra itirdiyi zaman bütlərdən kömək istəməsi, bütlərin titrəməsi və səcdə etməsi və Mustafa (sallallahu aleyhi və səlləm)-in işinin əzəmətinə şəhadət verməsi 21 beyt
  39. 039 بخش ۳۹ - حکایت آن پیر عرب کی دلالت کرد حلیمه را به استعانت به بتانHəliməni bütlərdən kömək istəməyə yönəldən o qoca ərəbin hekayəsi 47 beyt
  40. 040 بخش ۴۰ - خبر یافتن جد مصطفی عبدالمطلب از گم کردن حلیمه محمد را علیه‌السلام و طالب شدن او گرد شهر و نالیدن او بر در کعبه و از حق درخواستن و یافتن او محمد را علیه‌السلامMustafanın babası Əbdülmüttəlibin Həlimənin Məhəmmədi (əleyhissəlam) itirməsindən xəbər tutması və onun şəhər ətrafında axtarması, Kəbə qapısında fəryad etməsi və Allahdan istəməsi və Məhəmmədi (əleyhissəlam) tapması 50 beyt
  41. 041 بخش ۴۱ - نشان خواستن عبدالمطلب از موضع محمد علیه‌السلام کی کجاش یابم و جواب آمدن از اندرون کعبه و نشان یافتنƏbdülmüttəlibin Məhəmmədin (əleyhissəlam) yerini soruşması: "Onu harada tapacağam?" və Kəbənin içindən cavab gəlməsi və nişan tapması 8 beyt
  42. 042 بخش ۴۲ - بقیهٔ قصهٔ دعوت رحمت بلقیس راBəlqisi rəhmətə dəvət hekayəsinin qalığı 4 beyt
  43. 043 بخش ۴۳ - مثل قانع شدن آدمی به دنیا و حرص او در طلب دنیا و غفلت او از دولت روحانیان کی ابنای جنس وی‌اند و نعره‌زنان کی یا لَیْتَ قَوْمي یَعْلَمونَİnsanın dünyaya qane olması və dünya istəyindəki hərisliyi, ruhani dövlətlilərdən, yəni öz cinsindən olanlardan və "Kaş qövmüm biləydi" deyə fəryad edənlərdən qafil olması misalı 68 beyt
  44. 044 بخش ۴۴ - بقیهٔ عمارت کردن سلیمان علیه‌السلام مسجد اقصی را به تعلیم و وحی خدا جهت حکمتهایی کی او داند و معاونت ملایکه و دیو و پری و آدمی آشکاراSüleymanın (əleyhissəlam) Məscidül-Əqsanı Allahın bildiyi hikmətlərə görə Allahın təlimi və vəhyi ilə, mələklərin, cinlərin, pərilərin və insanların açıq-aşkar yardımı ilə inşa etdirməsinin qalığı 43 beyt
  45. 045 بخش ۴۵ - قصهٔ شاعر و صله دادن شاه و مضاعف کردن آن وزیر بوالحسن نامŞairin hekayəsi və padşahın ona mükafat verməsi, Əbülhəsən adlı vəzirin bunu ikiqat artırması 10 beyt
  46. 046 بخش ۴۶ - باز آمدن آن شاعر بعد چند سال به امید همان صله و هزار دینار فرمودن بر قاعدهٔ خویش و گفتن وزیر نو هم حسن نام شاه را کی این سخت بسیارست و ما را خرجهاست و خزینه خالیست و من او را بده یک آن خشنود کنمO şairin bir neçə il sonra eyni mükafat ümidi ilə qayıtması və şahın öz adətinə görə min dinar əmr etməsi və yeni vəzirin (adı da Həsən idi) şaha deməsi: "Bu çoxdur, xərclərimiz var və xəzinə boşdur, mən onu onun onda biri ilə razı salaram" 74 beyt
  47. 047 بخش ۴۷ - مانستن بدرایی این وزیر دون در افساد مروت شاه به وزیر فرعون یعنی هامان در افساد قابلیت فرعونBu alçaq vəzirin şahın alicənablığını korlamaqda Fironun vəzirinə, yəni Hamana Fironun qabiliyyətini korlamaqda bənzəməsi 23 beyt
  48. 048 بخش ۴۸ - نشستن دیو بر مقام سلیمان علیه‌السلام و تشبه کردن او به کارهای سلیمان علیه‌السلام و فرق ظاهر میان هر دو سلیمان و دیو خویشتن را سلیمان بن داود نام کردنİblisin Süleyman (əleyhissəlam) yerinə oturması və Süleyman (əleyhissəlam)-ın işlərini təqlid etməsi və iki Süleyman arasındakı aşkar fərq. İblisin özünü Süleyman ibn Davud adlandırması 24 beyt
  49. 049 بخش ۴۹ - درآمدن سلیمان علیه‌السلام هر روز در مسجد اقصی بعد از تمام شدن جهت عبادت و ارشاد عابدان و معتکفان و رستن عقاقیر در مسجدSüleymanın (əleyhissəlam) ibadət və ibadət edənlərə irşad üçün tamamlandıqdan sonra hər gün Məscidül-Əqsaya gəlməsi və məsciddə dərman bitkilərinin bitməsi 14 beyt
  50. 050 بخش ۵۰ - آموختن پیشه گورکنی قابیل از زاغ پیش از آنک در عالم علم گورکنی و گور بودQabilin qarğadan qəbir qazmağı öyrənməsi, dünyada qəbir qazma elmi və qəbir olmamışdan əvvəl 57 beyt
  51. 051 بخش ۵۱ - قصهٔ صوفی کی در میان گلستان سر به زانو مراقب بود یارانش گفتند سر برآور تفرج کن بر گلستان و ریاحین و مرغان و آثار رحمةالله تعالیBağçanın ortasında dizini qucaqlayıb müşahidə edən sufinin hekayəsi. Dostları ona dedilər: "Başını qaldır, bağçaya, güllərə, quşlara və Allahın rəhmət əsərlərinə bax" 15 beyt
  52. 052 بخش ۵۲ - قصهٔ رستن خروب در گوشهٔ مسجد اقصی و غمگین شدن سلیمان علیه‌السلام از آن چون به سخن آمد با او و خاصیت و نام خود بگفتMəscidül-Əqsanın küncündə xurma ağacının bitməsi və Süleymanın (əleyhissəlam) onunla danışdığında və onun xüsusiyyətini və adını söylədiyində ondan kədərlənməsi 62 beyt
  53. 053 بخش ۵۳ - بیان آنک حصول علم و مال و جاه بدگوهران را فضیحت اوست و چون شمشیریست کی افتادست به دست راه‌زنElmin, malın və mövqeyin pis xislətli insanlara çatmasının onların rüsvayçılığı olduğunu və yol kəsəninin əlinə düşmüş qılınc kimi olduğunu bəyan etmək 17 beyt
  54. 054 بخش ۵۴ - تفسیر یا ایها المزمل“Ey bürünmüş!” ayəsinin təfsiri 37 beyt
  55. 055 بخش ۵۵ - در بیان آنک ترک الجواب جواب مقرر این سخن کی جواب الاحمق سکوت شرح این هر دو درین قصه است کی گفته می‌آیدCavabı tərk etmək cavabdır deyiminin izahı. Bu sözün təfsiri ki, axmağın cavabı sükutdur. Hər ikisinin izahı gələn hekayədədir 7 beyt
  56. 056 بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیه‌السلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائمMustafanın (əleyhissəlam) bu hədisinin təfsiri: "Həqiqətən, Allah Təala mələkləri yaratdı və onlara ağıl yerləşdirdi. Heyvanları yaratdı və onlara şəhvət yerləşdirdi. Adəm övladını yaratdı və onlara ağıl və şəhvət yerləşdirdi. Kimin ağlı şəhvətinə qalib gəlsə, o mələklərdən üstündür. Kimin şəhvəti ağlına qalib gəlsə, o heyvanlardan daha aşağıdır" 30 beyt
  57. 057 بخش ۵۷ - در تفسیر این آیت کی و اما الذین فی قلوبهم مرض فزادتهم رجسا و قوله یضل به کثیرا و یهدی به کثیراBu ayələrin təfsiri: "Qəlbində xəstəlik olanlara gəlincə, bu onların murdarlığını artırdı" və "Onunla bir çoxunu azdırır və bir çoxunu doğru yola yönəldir" 6 beyt
  58. 058 بخش ۵۸ - چالیش عقل با نفس هم چون تنازع مجنون با ناقه میل مجنون سوی حره میل ناقه واپس سوی کره چنانک گفت مجنون هوا ناقتی خلفی و قدامی الهوی و انی و ایاها لمختلفانAğılın nəfslə mübarizəsi, Məcnunun dəvə ilə çəkişməsi kimi. Məcnun Leyli tərəfə meyl edir, dəvə isə bala tərəfə geri qayıdır. Necə ki, Məcnun dedi: "Dəvəmin istəyi arxamdadır, mənim istəyim isə qabaqdadır. Mən və o, bir-birimizdən fərqliyik" 29 beyt
  59. 059 بخش ۵۹ - نوشتن آن غلام قصهٔ شکایت نقصان اجری سوی پادشاهO qulun əməkhaqqının azlığından padşaha şikayət məktubu yazması 16 beyt
  60. 060 بخش ۶۰ - حکایت آن فقیه با دستار بزرگ و آنک بربود دستارش و بانگ می‌زد کی باز کن ببین کی چه می‌بری آنگه ببرBöyük əmmaməli o fəqihin hekayəsi və əmmaməsini oğurlayanın qışqırması: "Aç bax nə aparırsan, sonra apar" 14 beyt
  61. 061 بخش ۶۱ - نصیحت دنیا اهل دنیا را به زبان حال و بی‌وفایی خود را نمودن به وفا طمع دارندگان ازوDünyanın dünya əhlini hal dili ilə nəsihət etməsi və ona vəfa gözləyənlərə öz vəfasızlığını göstərməsi 49 beyt
  62. 062 بخش ۶۲ - بیان آنک عارف را غذاییست از نور حق کی ابیت عند ربی یطعمنی و یسقینی و قوله الجوع طعام الله یحیی به ابدان الصدیقین ای فی الجوع یصل طعام‌اللهArif üçün Allahın nurundan qidasının olduğunu bəyan etmək: "Mən Rəbbimin yanında gecələyirəm, O mənə yedirir və içirir" və "Aclıq Allahın qidasıdır, onunla sadiqlərin bədənlərini dirildir", yəni aclıqda Allahın qidası çatır 29 beyt
  63. 063 بخش ۶۳ - تفسیر اوجس فی نفسه خیفة موسی قلنا لا تخف انک انت الاعلی“Musa qəlbində bir qorxu hiss etdi. Dedik: Qorxma, sən ələmdəsən” ayəsinin təfsiri 25 beyt
  64. 064 بخش ۶۴ - زجر مدعی از دعوی و امر کردن او را به متابعتİddiaçını iddiadan çəkindirmək və ona tabe olmağı əmr etmək 22 beyt
  65. 065 بخش ۶۵ - بقیهٔ نوشتن آن غلام رقعه به طلب اجریO qulun maaş tələbi ilə başqa bir məktub yazmasının qalığı 22 beyt
  66. 066 بخش ۶۶ - حکایت آن مداح کی از جهت ناموس شکر ممدوح می‌کرد و بوی اندوه و غم اندرون او و خلاقت دلق ظاهر او می‌نمود کی آن شکرها لافست و دروغO məddahın hekayəsi ki, ad-san uğruna mədhedilənə şükür edərdi, lakin içindəki kədər və qəm qoxusu, zahiri dilənçi paltarı onun şükürlərinin yalan və saxta olduğunu göstərərdi 55 beyt
  67. 067 بخش ۶۷ - دریافتن طبیبان الهی امراض دین و دل را در سیمای مرید و بیگانه و لحن گفتار او و رنگ چشم او و بی این همه نیز از راه دل کی انهم جواسیس القلوب فجالسوهم بالصدقİlahi təbiblərin müridin və yad adamın simasından, danışıq tərzindən, göz rəngindən din və qəlb xəstəliklərini anlaması, hətta bütün bunlarsız da qəlb yolu ilə, çünki onlar qəlblərin casuslarıdır, onlarla səmimiyyətlə oturun 8 beyt
  68. 068 بخش ۶۸ - مژده دادن ابویزید از زادن ابوالحسن خرقانی قدس الله روحهما پیش از سالها و نشان صورت او سیرت او یک به یک و نوشتن تاریخ‌نویسان آن در جهت رصدƏbu Yəzidin Əbülhəsən Xərqaninin (qüddisə ruhuhuma) illər əvvəl doğulacağı haqqında müjdə verməsi və onun surətini, xislətini bir-bir nişan verməsi və tarixçilərin bunu müşahidə üçün yazması 32 beyt
  69. 069 بخش ۶۹ - قول رسول صلی الله علیه و سلم انی لاجد نفس الرحمن من قبل الیمنRəsulullahın (sallallahu aleyhi və səlləm) "Mən Rəhmanın nəfəsini Yəmən tərəfdən hiss edirəm" sözü 22 beyt
  70. 070 بخش ۷۰ - نقصان اجرای جان و دل صوفی از طعام اللهSufinin canının və qəlbinin Allahın qidasından məhrum qalması 35 beyt
  71. 071 بخش ۷۱ - آشفتن آن غلام از نارسیدن جواب رقعه از قبل پادشاهO qulun padşahdan məktubuna cavab gəlmədiyi üçün narahat olması 6 beyt
  72. 072 بخش ۷۲ - کژ وزیدن باد بر سلیمان علیه‌السلام به سبب زلت اوSüleymanın (əleyhissəlam) sürüşməsi səbəbindən küləyin ona əks istiqamətdə əsməsi 28 beyt
  73. 073 بخش ۷۳ - شنیدن شیخ ابوالحسن رضی الله عنه خبر دادن ابویزید را و بود او و احوال اوŞeyx Əbülhəsənin (radiyallahu anhu) Əbu Yəzidin verdiyi xəbəri eşitməsi, onun varlığı və halları 10 beyt
  74. 074 بخش ۷۴ - رقعهٔ دیگر نوشتن آن غلام پیش شاه چون جواب آن رقعهٔ اوّل نیافتO qulun birinci məktubuna cavab almayınca şaha başqa bir məktub yazması 34 beyt
  75. 075 بخش ۷۵ - قصهٔ آنک کسی به کسی مشورت می‌کرد گفتش مشورت با دیگری کن کی من عدوی تومBirinin başqasına məsləhət verdiyi, lakin onun "Başqası ilə məsləhətləş, mən sənin düşmənəm" dediyi hekayə 23 beyt
  76. 076 بخش ۷۶ - امیر کردن رسول علیه‌السلام جوان هذیلی را بر سریه‌ای کی در آن پیران و جنگ آزمودگان بودندRəsulullahın (əleyhissəlam) Hüzeyləli bir gənci, içində yaşlı və təcrübəli döyüşçülərin olduğu bir orduya əmir təyin etməsi 38 beyt
  77. 077 بخش ۷۷ - اعتراض کردن معترضی بر رسول علیه‌السلام بر امیر کردن آن هذیلیBir etirazçının Rəsulullaha (əleyhissəlam) o Hüzeyləlini əmir təyin etdiyinə görə etiraz etməsi 51 beyt
  78. 078 بخش ۷۸ - جواب گفتن مصطفی علیه‌السلام اعتراض کننده راMustafanın (əleyhissəlam) etiraz edənə cavab verməsi 21 beyt
  79. 079 بخش ۷۹ - قصهٔ «سُبْحانی، ما اَعْظَمَ شَأْنی» گفتن ابویزید قدّس الله سرّه و اعتراض مریدان و جواب این مر ایشان را نه به طریق گفت زبان بلک از راه عیانƏbu Yəzidin (qüddisə sirruh) "Subhanim, nə əzəmətli şanım var!" deməsi hekayəsi və müridlərinin etirazı və onlara bunun cavabı, dilin sözü ilə deyil, gözlə görünən şəkildə 52 beyt
  80. 080 بخش ۸۰ - بیان سبب فصاحت و بسیارگویی آن فضول به خدمت رسول علیه‌السلامO boşboğazın Rəsulullah (əleyhissəlam) xidmətində bəlağətli danışmasının və çox danışmasının səbəbini bəyan etmək 5 beyt
  81. 081 بخش ۸۱ - بیان رسول علیه السلام سبب تفضیل و اختیار کردن او آن هذیلی را به امیری و سرلشکری بر پیران و کاردیدگانRəsulullahın (əleyhissəlam) o Hüzeyləlini yaşlı və təcrübəli insanlara əmir və sərkərdə olaraq üstün tutmasının və seçməsinin səbəbini bəyan etməsi 29 beyt
  82. 082 بخش ۸۲ - علامت عاقل تمام و نیم‌عاقل و مرد تمام و نیم‌مرد و علامت شقی مغرور لاشیTam ağıllı, yarım ağıllı, tam kişi və yarım kişi əlaməti, və xoşbəxt olmayan, qürurlu, heç kimin əlaməti 14 beyt
  83. 083 بخش ۸۳ - قصهٔ آن آبگیر و صیادان و آن سه ماهی یکی عاقل و یکی نیم عاقل وان دگر مغرور و ابله مغفل لاشی و عاقبت هر سهO gölün, balıqçıların və o üç balığın hekayəsi: biri ağıllı, biri yarım ağıllı, digəri isə qürurlu və axmaq, heç kimə yaramayan və hər üçünün aqibəti 11 beyt
  84. 084 بخش ۸۴ - سر خواندن وضو کننده اوراد وضو راDəstəmaz alanın dəstəmaz dualarını oxumasının sirri 8 beyt
  85. 085 بخش ۸۵ - شخصی به وقت استنجا می‌گفت اللهم ارحنی رائحة الجنه به جای آنک اللهم اجعلنی من التوابین واجعلنی من المتطهرین کی ورد استنجاست و ورد استنجا را به وقت استنشاق می‌گفت عزیزی بشنید و این را طاقت نداشتBir adam istincada ikən "Allahım, mənə cənnət qoxusunu nəsib et!" deyirdi, halbuki istincanın zikri "Allahım, məni tövbə edənlərdən və təmizlənənlərdən et!" idi. İstincanın zikrini isə nəfəs alarkən deyirdi. Bir əziz bunu eşitdi və dözə bilmədi 24 beyt
  86. 086 بخش ۸۶ - قصهٔ آن مرغ گرفته کی وصیت کرد کی بر گذشته پشیمانی مخور تدارک وقت اندیش و روزگار مبر در پشیمانیTutulmuş quşun hekayəsi ki, keçmişə görə peşman olmamağı, zamanın tədarükünü görməyi və peşmançılıqda ömrü çürütməməyi vəsiyyət etdi 21 beyt
  87. 087 بخش ۸۷ - چاره اندیشیدن آن ماهی نیم‌عاقل و خود را مرده کردنYarım-ağıllı balığın çarə düşünərək özünü ölü kimi göstərməsi 21 beyt
  88. 088 بخش ۸۸ - بیان آنک عهد کردن احمق وقت گرفتاری و ندم هیچ وفایی ندارد کی لو ردوالعادوا لما نهوا عنه و انهم لکاذبون صبح کاذب وفا نداردAxmağın dara düşəndə və peşman olanda verdiyi sözün heç bir etibarı olmaması haqqında bəyanat, çünki “əgər geri qaytarılsalar, qadağan olunduqları şeyə qayıdarlar” və “onlar yalançıdırlar”, yalançı səhərin vəfası olmaz 14 beyt
  89. 089 بخش ۸۹ - در بیان آنک وهم قلب عقلست و ستیزهٔ اوست بدو ماند و او نیست و قصهٔ مجاوبات موسی علیه‌السلام کی صاحب عقل بود با فرعون کی صاحب وهم بودVəhmin ağılın tərsi olması, ona bənzəməsi, lakin o olmaması haqqında, həmçinin ağıl sahibi olan Musa (əleyhissalam) ilə vəhm sahibi olan Fironun mübahisələrinin hekayəsi 40 beyt
  90. 090 بخش ۹۰ - بیان آنک عمارت در ویرانیست و جمعیت در پراکندگیست و درستی در شکستگیست و مراد در بی‌مرادیست و وجود در عدم است و عَلی هَذا بَقیَّةُ الأَضْدادِ وَ الأَزْواجِBəyanat ki, abadlıq viranəlikdədir, birlik dağınıqlıqdadır, sağlamlıq sınıqlıqdadır, məqsəd məqsədsizlikdədir, varlıq yoxluqdadır və digər ziddlər və cütlər də belədir 43 beyt
  91. 091 بخش ۹۱ - بیان آنک هر حس مدرکی را از آدمی نیز مدرکاتی دیگرست کی از مدرکات آن حس دگر بی‌خبرست چنانک هر پیشه‌ور استاد اعجمی کار آن استاد دگر پیشه‌ورست و بی‌خبری او از آنک وظیفهٔ او نیست دلیل نکند کی آن مدرکات نیست اگرچه به حکم حال منکر بود آن را اما از منکری او اینجا جز بی‌خبری نمی‌خواهیم درین مقامBəyanat ki, hər bir hiss orqanının başqa idrakları var ki, başqa hiss orqanının idraklarından xəbərsizdir, eynilə hər sənətkarın usta sənəti başqa sənətkarın işidir və onun xəbərsizliyi onun vəzifəsi olmadığı üçün o idrakların olmamasına dəlil deyil, baxmayaraq ki, halın hökmü ilə onu inkar edir, lakin onun inkarından burada sadəcə xəbərsizlik istəyirik 57 beyt
  92. 092 بخش ۹۲ - حمله بردن این جهانیان بر آن جهانیان و تاختن بردن تا سینور ذر و نسل کی سر حد غیب است و غفلت ایشان از کمین کی چون غازی به غزا نرود کافر تاختن آوردBu dünya insanlarının o dünya insanlarına hücum etməsi və qeybin sərhəddi olan zərr və nəslə qədər yürüş etmələri və pusqudan qafil olmaları, çünki qazi qazaya getməzsə, kafir hücum edər 28 beyt
  93. 093 بخش ۹۳ - بیان آنک تن خاکی آدمی هم‌چون آهن نیکو جوهر قابل آینه شدن است تا درو هم در دنیا بهشت و دوزخ و قیامت و غیر آن معاینه بنماید نه بر طریق خیالBəyanat ki, insanın torpaq cismi yaxşı cövhərli dəmir kimi güzgü olmağa qabildir ki, onda cənnət, cəhənnəm, qiyamət və digər şeylər xəyal yolu ilə deyil, bu dünyada da aşkar görünsün 18 beyt
  94. 094 بخش ۹۴ - باز گفتن موسی علیه‌السلام اسرار فرعون را و واقعات او را ظهر الغیب تا به خبیری حق ایمان آورد یا گمان بردMusa (əleyhissalam) Firona gizli sirləri və hadisələri qeybin arxasından danışdı ki, haqqın xəbərdarlığına iman gətirsin və ya güman etsin 16 beyt
  95. 095 بخش ۹۵ - بیان آنک در توبه بازستBəyanat ki, tövbə qapısı açıqdır 6 beyt
  96. 096 بخش ۹۶ - گفتن موسی علیه‌السلام فرعون را کی از من یک پند قبول کن و چهار فضیلت عوض بستانMusa (əleyhissalam) Firona dedi ki, məndən bir nəsihət qəbul et və əvəzində dörd fəzilət al 19 beyt
  97. 097 بخش ۹۷ - شرح کردن موسی علیه‌السلام آن چهار فضیلت را جهت پای مزد ایمان فرعونMusa (əleyhissalam) Fironun imanı üçün o dörd fəziləti izah etdi 12 beyt
  98. 098 بخش ۹۸ - تفسیر کُنْتُ کَنْزاً مَخْفیّاً فَأَحْبَبْتُ اَنْ اُعْرَفَ“Mən gizli bir xəzinə idim, tanınmaq istədim” ayəsinin təfsiri 22 beyt
  99. 099 بخش ۹۹ - غره شدن آدمی به ذکاوت و تصویرات طبع خویشتن و طلب ناکردن علم غیب کی علم انبیاستİnsanın öz zəkasına və təbiətinin təsəvvürlərinə aldanması və peyğəmbərlərin elmi olan qeyb elmini axtarmaması 15 beyt
  100. 100 بخش ۱۰۰ - بیان این خبر کی کلموا الناس علی قدر عقولهم لا علی قدر عقولکم حتی لا یکذبوا الله و رسولهBu hədisin bəyanatı ki, insanlarla ağılları səviyyəsində danışın, öz ağıllarınız səviyyəsində yox ki, Allahı və Rəsulunu yalan saymasınlar 8 beyt
  101. 101 بخش ۱۰۱ - قوله علیه السلام من بشرنی بخروج صفر بشرته بالجنةPeyğəmbər (əleyhissalam) buyurdu: “Kim mənə Səfərin bitməsi ilə müjdə versə, mən də ona cənnətlə müjdə verərəm” 12 beyt
  102. 102 بخش ۱۰۲ - مشورت کردن فرعون با ایسیه در ایمان آوردن به موسی علیه‌السلامFironun Asiya ilə Musa (əleyhissalam)a iman gətirmək barədə məsləhətləşməsi 31 beyt
  103. 103 بخش ۱۰۳ - قصهٔ باز پادشاه و کمپیر زنŞahın və qoca qadının hekayəsi 29 beyt
  104. 104 بخش ۱۰۴ - قصهٔ آن زن کی طفل او بر سر ناودان غیژید و خطر افتادن بود و از علی کرم‌الله وجهه چاره جستKörpəsi novun üstündə sürüşərək düşmək təhlükəsi ilə üzləşən qadının Həzrəti Əlidən (kərrəməllahu vəchəh) kömək istəməsi hekayəsi 65 beyt
  105. 105 بخش ۱۰۵ - مشورت کردن فرعون با وزیرش هامان در ایمان آوردن به موسی علیه‌السلامFironun vəziri Hamanla Musa (əleyhissalam)a iman gətirmək barədə məsləhətləşməsi 14 beyt
  106. 106 بخش ۱۰۶ - تزییف سخن هامان علیه اللعنةHamanın (lənətullah) sözünün yalançı çıxarılması 37 beyt
  107. 107 بخش ۱۰۷ - نومید شدن موسی علیه‌السلام از ایمام فرعون به تاثیر کردن سخن هامان در دل فرعونFironun ürəyinə Hamanın sözünün təsir etməsi ilə Musa (əleyhissalam)ın Fironun iman gətirməsindən ümidini kəsməsi 5 beyt
  108. 108 بخش ۱۰۸ - منازعت امیران عرب با مصطفی علیه‌السلام کی ملک را مقاسمت کن با ما تا نزاعی نباشد و جواب فرمودن مصطفی علیه‌السلام کی من مامورم درین امارت و بحث ایشان از طرفینƏrəb əmirlərinin Mustafa (əleyhissalam) ilə mübahisəsi ki, səltənəti bizimlə bölüş ki, mübahisə olmasın və Mustafa (əleyhissalam)ın cavab verməsi ki, mən bu əmirlikdə məmurlar tərəfindən və onların iki tərəfli mübahisələri tərəfindən təyin edilmişəm 32 beyt
  109. 109 بخش ۱۰۹ - در بیان آنک شناسای قدرت حق نپرسد کی بهشت و دوزخ کجاستBəyanat ki, haqqın qüdrətini bilən kəs cənnət və cəhənnəmin harada olduğunu soruşmaz 22 beyt
  110. 110 بخش ۱۱۰ - جواب دهری کی منکر الوهیت است و عالم را قدیم می‌گویدDəhrinin cavabı ki, ilahiyyəti inkar edir və aləmi əzəli sayır 48 beyt
  111. 111 بخش ۱۱۱ - تفسیر این آیت کی و ما خلقنا السموات والارض و ما بینهما الا بالحق نیافریدمشان بهر همین کی شما می‌بینید بلک بهر معنی و حکمت باقیه کی شما نمی‌بینید آن راBu ayənin təfsiri: “Göyləri, yeri və ikisinin arasındakıları haqq olmadan yaratmadıq.” Onları sizin gördüyünüz kimi yaratmadıq, əksinə sizin görmədiyiniz bir məna və əbədi bir hikmət üçün yaratdıq 40 beyt
  112. 112 بخش ۱۱۲ - وحی کردن حق به موسی علیه‌السلام کی ای موسی من کی خالقم تعالی ترا دوست می‌دارمHaqqın Musa (əleyhissalam)a vəhy etməsi ki, ey Musa, mən Xaliqəm və səni sevirəm 12 beyt
  113. 113 بخش ۱۱۳ - خشم کردن پادشاه بر ندیم و شفاعت کردن شفیع آن مغضوب علیه را و از پادشاه درخواستن و پادشاه شفاعت او قبول کردن و رنجیدن ندیم از این شفیع کی چرا شفاعت کردیPadşahın nədimə qəzəblənməsi və şəfaətçinin o qəzəblənmiş adam üçün şəfaət etməsi və padşahdan xahiş etməsi, padşahın şəfaətini qəbul etməsi və nədimin bu şəfaətçidən niyə şəfaət etdin deyə inciməsi 41 beyt
  114. 114 بخش ۱۱۴ - گفتن خلیل مر جبرئیل را علیهماالسلام چون پرسیدش کی الک حاجة خلیل جوابش داد کی اما الیک فلاXəlil İbrahimin Cəbrailə (əleyhiməssalam) ehtiyacın varmı soruşduqda cavab verməsi: “Sənə yox” 27 beyt
  115. 115 بخش ۱۱۵ - مطالبه کردن موسی علیه‌السلام حضرت را کی خَلَقتَ خَلقاً اَهلَکتَهُم و جواب آمدنMusa (əleyhissalam)ın Həzrətdən: “Sən xalqı yaratdın və onları məhv etdin” soruşması və cavab gəlməsi 29 beyt
  116. 116 بخش ۱۱۶ - بیان آنک روح حیوانی و عقل‌ِ جزوی و وهم و خیال بر مثال دوغند و روح کی باقیست درین دوغ هم‌چون روغن پنهانستBəyanat ki, heyvani ruh, cüzi ağıl, vəhm və xəyal qatıq kimidir və bu qatığın içində gizlənmiş yağ kimi qalan ruhdur 21 beyt
  117. 117 بخش ۱۱۷ - مثال دیگر هم درین معنیBu mənada başqa bir misal 34 beyt
  118. 118 بخش ۱۱۸ - حکایت آن پادشاه‌زاده کی پادشاهی حقیقی به وی روی نمود یَوْمَ یَفِرُّ المَرْءُ مِنْ أَخیهِ وَ  أُمِّهِ وَ أَبیهِ نقد وقت او شد پادشاهی این خاک تودهٔ کودک طبعان کی قلعه گیری نام کنند آن کودک کی چیره آید بر سر خاک توده برآید و لاف زندگی قلعه مراست کودکان دیگر بر وی رشک برند کی التُّرابُ رَبیعُ الصِّبْیانِ آن پادشاه‌زاده چو از قید رنگها برست گفت من این خاکهای رنگین را همان خاک دون می‌گویم زر و اطلس و اکسون نمی‌گویم من ازین اکسون رستم یکسون رفتم و آتیناه الحکم صبیا ارشاد حق را مرور سالها حاجت نیست در قدرت کن فیکون هیچ کس سخن قابلیت نگویدHəqiqi padşahlığın üzə çıxdığı şahzadənin hekayəsi. “O gün ki, insan qardaşından, anasından və atasından qaçar.” Bu torpaq təpəsini fəth adlandıran uşaqların padşahlığı onun üçün bir zərurət oldu. O uşaq ki, torpaq təpəsinin üstünə çıxır və ömrünün qalasının özünə aid olduğunu iddia edir, başqa uşaqlar ona qısqanır. “Torpaq uşaqların baharıdır.” O şahzadə rənglər qidından qurtulduqda dedi: “Mən bu rəngli torpaqları o alçaq torpaq adlandırıram, qızıl, atlas və qiymətli geyim demirəm. Mən bu geyimdən qurtuldum, bir kənara çəkildim və “ona uşaq ikən hökm verdik.” Haqqın irşadı üçün illər lazım deyil. “Ol” desə, olar qüdrətində heç kim qabiliyyət sözü danışmaz 28 beyt
  119. 119 بخش ۱۱۹ - عروس آوردن پادشاه فرزند خود را از خوف انقطاع نسلŞahın nəslinin kəsilməsindən qorxaraq oğluna gəlin gətirməsi 16 beyt
  120. 120 بخش ۱۲۰ - اختیار کردن پادشاه دختر درویش زاهدی را از جهت پسر و اعتراض کردن اهل حرم و ننگ داشتن ایشان از پیوندی درویشŞahın oğlu üçün dindar bir dərvişin qızını seçməsi və hərəmxana əhlinin etiraz etməsi və dərvişlə qohum olmaqdan utanmaları 31 beyt
  121. 121 بخش ۱۲۱ - مستجاب شدن دعای پادشاه در خلاص پسرش از جادوی کابلیŞahın oğlunun Kabilli cadudan xilas olması üçün duasının qəbul olunması 29 beyt
  122. 122 بخش ۱۲۲ - در بیان آنک شه‌زاده آدمی بچه است خلیفهٔ خداست پدرش آدم صفی خلیفهٔ حق مسجود ملایک و آن کمپیر کابلی دنیاست کی آدمی‌بچه را از پدر ببرید به سحر و انبیا و اولیا آن طبیب تدارک کنندهŞahzadənin insan balası, Allahın xəlifəsi olması, atası Adəm Səfiyyullahın mələklərin səcdə etdiyi haqqın xəlifəsi olması və o Kabilli qoca qadının dünya olması, insanın balasını cadu ilə atasından ayırması və peyğəmbərlərin, övliyaların o çarə tapan təbib olması haqqında 53 beyt
  123. 123 بخش ۱۲۳ - حکایت آن زاهد کی در سال قحط شاد و خندان بود با مفلسی و بسیاری عیان و خلق می‌مردند از گرسنگی گفتندش چه هنگام شادیست کی هنگام صد تعزیت است گفت مرا باری نیستQuraqlıq ilində kasıb və çoxlu adam olmasına baxmayaraq şad və xəndan olan zahidin hekayəsi. İnsanlar aclıqdan ölürdülər. Dedilər ki, bu nə sevinmək vaxtıdır ki, yüz qəm vaxtıdır. Dedi ki, mənə heç bir yük yoxdur 17 beyt
  124. 124 بخش ۱۲۴ - بیان آنک مجموع عالم صورت عقل کل است چون با عقل کل به‌کژ‌روی جفا کردی صورت عالم ترا غم فزاید اغلب احوال چنانک دل با پدر بد کردی صورت پدر غم فزاید ترا و نتوانی رویش را دیدن اگر چه پیش از آن نور دیده بوده باشد و راحت جانBəyanat ki, bütün aləm külli ağılın surətidir, külli ağılla əyri davransan, aləmin surəti sənə qəm artırar, əksər hallarda ata ilə pis davransan, atanın surəti sənə qəm artırar və onun üzünü görə bilməzsən, baxmayaraq ki, əvvəllər gözünün nuru və canının rahatlığı olmuşdu 12 beyt
  125. 125 بخش ۱۲۵ - قصهٔ فرزندان عزیر علیه‌السلام کی از پدر احوال پدر می‌پرسیدند می‌گفت آری دیدمش می‌آید بعضی شناختندش بیهوش شدند بعضی نشناختند می‌گفتند خود مژده‌ای داد این بیهوش شدن چیستUzeyr (əleyhissalam)ın övladlarının atasından atasının hallarını soruşması hekayəsi. Deyirdi ki, bəli, onu gördüm, gəlir. Bəziləri onu tanıdı, huşunu itirdi. Bəziləri tanımadı, deyirdilər ki, bu necə müjdədir ki, huşu itirməkdən ibarətdir 29 beyt
  126. 126 بخش ۱۲۶ - تفسیر این حدیث کی ائنی لاستغفر الله فی کل یوم سبعین مرةBu hədisin təfsiri: “Mən hər gün Allaha yetmiş dəfə istiğfar edirəm” 11 beyt
  127. 127 بخش ۱۲۷ - بیان آنک عقل جزوی تا بگور بیش نبیند در باقی مقلد اولیا و انبیاستBəyanat ki, cüzi ağıl qəbrə qədər görər, qalan hissədə övliyalara və peyğəmbərlərə təqlid edər 37 beyt
  128. 128 بخش ۱۲۸ - بیان آنک یا ایها الذین آمنوا لا تقدموا بین یدی الله و رسوله چون نبی نیستی ز امت باش چونک سلطان نه‌ای رعیت باش پس رو خاموش باش از خود زحمتی و رایی متراشBəyanat ki, “Ey iman gətirənlər! Allah və Rəsulunun önünə keçməyin.” Peyğəmbər deyilsənsə, ümmətdən ol. Sultan deyilsənsə, rəiyyət ol. Sus və özündən bir çətinlik və rəy uydurma 29 beyt
  129. 129 بخش ۱۲۹ - قصهٔ شکایت استر با شتر کی من بسیار در رو می‌افتم در راه رفتن تو کم در روی می‌آیی این چراست و جواب گفتن شتر او راQatırın dəvəyə şikayət etməsi hekayəsi ki, mən yolda çox yıxılıram, sən az yıxılırsan, bu niyə belədir və dəvənin ona cavab verməsi 30 beyt
  130. 130 بخش ۱۳۰ - تصدیق کردن استر جوابهای شتر را و اقرار کردن بفضل او بر خود و ازو استعانت خواستن و بدو پناه گرفتن به صدق و نواختن شتر او را و ره نمودن و یاری دادن پدرانه و شاهانهQatırın dəvənin cavablarını təsdiqləməsi, onun özündən üstün olduğunu etiraf etməsi, ondan kömək istəməsi və səmimiyyətlə ona sığınması və dəvənin onu nəvaziş etməsi, yol göstərməsi və atacaqcasına, şahcasına kömək etməsi 24 beyt
  131. 131 بخش ۱۳۱ - لابه کردن قبطی سبطی را کی یک سبو به نیت خویش از نیل پر کن و بر لب من نه تا بخورم به حق دوستی و برادری کی سبو کی شما سبطیان بهر خود پر می‌کنید از نیل آب صاف است و سبوکی ما قبطیان پر می‌کنیم خون صاف استQiptinin Sibtiyə yalvarması ki, bir qab suyu öz niyyətinlə Nildən doldur və dodağıma qoy ki, içim, dostluq və qardaşlıq haqqına görə, çünki sizin Sibtilərin özünüz üçün Nildən doldurduğunuz su təmiz sudur, bizim Qiptilərin doldurduğumuz qab isə təmiz qandır 63 beyt
  132. 132 بخش ۱۳۲ - در خواستن قبطی دعای خیر و هدایت از سبطی و دعا کردن سبطی قبطی را به خیر و مستجاب شدن از اکرم الاکرمین و ارحم الراحمینQiptinin Sibtidən xeyir duası və hidayət istəməsi və Sibtinin Qiptiyə xeyir dua etməsi və ən Kərim, ən Rəhim olan Allah tərəfindən qəbul olunması 50 beyt
  133. 133 بخش ۱۳۳ - حکایت آن زن پلیدکار کی شوهر را گفت کی آن خیالات از سر امرودبُن می‌نماید ترا کی چنین‌ها نماید چشم آدمی را سر آن امرودبن از سر امرود‌بن فرود آی تا آن خیال‌ها برود و اگر کسی گوید کی آنچ آن مرد می‌دید خیال نبود و جواب این مثالی‌ست نه مثل در مثال همین قدر بس بود کی اگر بر سر امرودبن نرفتی هرگز آنها ندیدی خواه خیال خواه حقیقتO pis işlər görən qadının hekayəsi ki, ərinə dedi: “O xəyallar armud ağacının başından görünür sənə ki, belə görünür insanın gözünə. Armud ağacının başından en ki, o xəyallar getsin.” Və əgər kimsə desə ki, o kişinin gördüyü xəyal deyildi, cavabı budur ki, bu bir misaldır, tam bənzətmə deyil. Misalda bu qədər kifayətdir ki, əgər armud ağacının başına çıxmasaydın, onları heç görməzdin, istər xəyal olsun, istərsə də həqiqət 31 beyt
  134. 134 بخش ۱۳۴ - باقی قصهٔ موسی علیه‌السلامMusa (əleyhissalam)ın hekayəsinin davamı 62 beyt
  135. 135 بخش ۱۳۵ - اطوار و منازل خلقت آدمی از ابتداİnsanın yaradılışının əvvəldən mərhələləri və mənzilləri 31 beyt
  136. 136 بخش ۱۳۶ - بیان آنک خلق دوزخ گرسنگانند و نالانند به حق کی روزیهای ما را فربه گردان و زود زاد به ما رسان کی ما را صبر نماندBəyanat ki, cəhənnəm əhli acdırlar və yalvarırlar ki, ruzilərimizi bol et və bizə tez zayədə gətir ki, səbrimiz qalmadı 43 beyt
  137. 137 بخش ۱۳۷ - رفتن ذوالقرنین به کوه قاف و درخواست کردن کی ای کوه قاف از عظمت صفت حق ما را بگو و گفتن کوه قاف کی صفت عظمت او در گفت نیاید کی پیش آنها ادراکها فدا شود و لابه کردن ذوالقرنین کی از صنایعش کی در خاطر داری و بر تو گفتن آن آسان‌تر بود بگویZülqərneynin Qaf dağına getməsi və Qaf dağından: “Ey Qaf dağı, Haqqın sifətinin əzəmətindən bizə danış” deyə xahiş etməsi və Qaf dağının: “Onun əzəmət sifəti sözə sığmaz ki, onların qarşısında idraklar fəda olar” deməsi və Zülqərneynin: “Yaradılışlarından ağlında olan və sənə demək daha asan olanlardan danış” deyə yalvarması 10 beyt
  138. 138 بخش ۱۳۸ - موری بر کاغذ می‌رفت نبشتن قلم دید قلم را ستودن گرفت موری دیگر کی چشم تیزتر بود گفت ستایش انگشتان را کن کی آن هنر ازیشان می‌بینم موری دگر کی از هر دو چشم روشن‌تر بود گفت من بازو را ستایم کی انگشتان فرع بازواند الی آخرهBir qarışqa kağızın üzərində gedirdi və qələmin yazmasını gördü, qələmi tərifləməyə başladı. Başqa bir qarışqa ki, daha iti gözləri vardı, dedi: “Barmaqları təriflə ki, o sənəti onlardan görürəm.” Başqa bir qarışqa ki, ikisindən də daha aydın görən idi, dedi: “Mən qolu tərifləyirəm ki, barmaqlar qolların budaqlarıdır” və s. 34 beyt
  139. 139 بخش ۱۳۹ - نمودن جبرئیل علیه‌ السّلام خود را به مصطفی صلی‌الله علیه و سلّم به صورت خویش و از هفتصد پر او چون یک پر ظاهر شد افق را بگرفت و آفتاب محجوب شد با همهٔ شعاعشCəbrail (əleyhissalam)ın Mustafa (səlləllahu əleyhi və səlləm)ə öz surətində görünməsi və yeddi yüz qanadından bir qanadı görünəndə üfüqü örtməsi və günəşin bütün şüaları ilə gizlənməsi 100 beyt