Masnavi M1:16 — بخش ۱ - سرآغاز — روزها گر رفت گو رو باک نیست / تو بمان ای آنک چون تو پاک نیست

دفتر ۱  ·  بیت ۱۶  ·  M1:16

روزها گر رفت گو رو باک نیست تو بمان ای آنک چون تو پاک نیست
❋ ❋ ❋

Meaning — شرح و معنا

Source
Language
۱

Translation & Meaning ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر روزها و عمرِ ما گذشت، بگو بگذرد، ترسی نیست؛ (ای عشق)، فقط تو برای ما بمان، که هیچ‌چیز به پاکی و زلالی تو نیست.

معنا: برای سالکِ راه عشق، از دست دادنِ عمر و امور دنیوی اهمیتی ندارد. تنها گوهرِ ارزشمند، خودِ عشق است که جاودانه و پاک است و ماندگاریِ آن، هر خسران دیگری را جبران می‌کند.

Translation: If the days have gone, say: “Go, there is no fear.” You remain, O You whom none is as pure as!

Meaning: The passage of worldly time is insignificant compared to the eternal presence of the Beloved. As long as the connection to the Divine—the uniquely "Pure One"—remains, the loss of fleeting days and worldly concerns is of no consequence.

۲

Explanation شرح

ai draft

تصویر و استعاره. این بیت، در ادامۀ بیتِ قبل، یک چرخشِ نگرشِ شگفت‌انگیز را به نمایش می‌گذارد. پس از آنکه از سپری شدنِ «روزها» (عمر) در غم و سوز سخن گفت، اکنون با بی‌اعتناییِ کامل، به آن پشت می‌کند: «گر رفت گو رو، باک نیست». تمامِ آنچه گذشت، یعنی عمر و جوانی و فرصت‌های دنیوی، در چشمِ عاشق بی‌ارزش است. در مقابلِ این رفتنی‌ها، یک ماندنیِ ابدی و بی‌بدیل وجود دارد که با ضمیرِ «تو» مورد خطاب قرار می‌گیرد. این «تو»، آن حقیقتِ پاک و زلالی است که هیچ مانندی ندارد. تصویر، تصویرِ یک معامله و یک انتخابِ آگاهانه است: دادنِ تمامِ روزهای فانی برای به دست آوردنِ یک لحظه ماندن با آن «تو»ی جاودانه.

معنای عرفانی. این بیت، اوجِ جهان‌بینیِ عارفانه را نشان می‌دهد. «روزها» نمادِ تمامِ امورِ متعلّق به عالمِ کثرت، زمان، و پدیده‌های گذرا هستند. سالک، پس از آنکه عمری را در سوزِ عشق گذراند، به مقامی می‌رسد که دیگر هیچ حسرتی بر این امورِ فانی ندارد. از دست دادنِ عمر، مال، و آبرو برایش اهمیتی ندارد. تنها یک چیز برای او مهم است: حضورِ معشوقِ ازلی، یعنی «تو». این «تو»، همان حق‌تعالی، عشقِ الهی، یا آن گوهرِ پاکِ وجود است که ازلی و ابدی است.

خطابِ «ای آنک چون تو پاک نیست»، ستایشی بی‌نظیر از معشوق است. او پاکِ مطلق است و هیچ موجودی در پاکی و بی‌مانندی به گردِ پای او نمی‌رسد. این بیت، دعایی است که از اعماقِ جانِ سالک برمی‌آید: همه چیزِ من، تمامِ عمرِ من، فدای یک لحظه حضورِ تو باد. تو بمان، که ماندنِ تو، اصلِ هستی است و رفتنِ هر چیزِ دیگر در برابرِ آن، هیچ است. این، تعریفِ دقیقِ «فنا» در عرفان است: نیست کردنِ خود و تمامِ تعلّقاتِ خود در برابرِ هستیِ مطلقِ معشوق.

ارتباطات. این بی‌اعتنایی به عمرِ گذشته و توجه به معشوقِ حاضر، یادآورِ کلامِ حافظ است: «گذشته از سر و سامان، بیا که من تنها / به یک کرشمۀ چشمت، دو کون بفروشم». در مثنوی، داستانِ ابراهیمِ ادهم که پادشاهی را برای فقرِ معنوی رها کرد (M2:314)، تجسمِ عملیِ همین انتخاب است.

If the days have gone, say: “Go, there is no harm.” You remain, O You than whom none is so pure!

Imagery & metaphor. Following the lament that the days have been consumed by sorrow, this beyt offers a startling and powerful corrective. The poet addresses the passing days directly and dismisses them: "Go, there is no harm" (rū, bāk nīst). Their loss is insignificant. This dismissal is followed by a direct address to an unnamed "You" (tū), who is implored to remain. This "You" is described as one so pure that no one else compares (ān-ke chūn tū pāk nīst). The image is one of choosing the eternal over the temporal. The flow of days is a river of phenomena, but the "You" is the timeless, pure reality that gives the river its meaning.

Mystical meaning. The "You" addressed here is the Beloved, God. But it is also the essence of the love-longing itself—the "fire" and the "sorrow" described in the previous beyts. Rumi is making a radical statement: the entire apparatus of worldly existence, the succession of days and nights, is expendable. What is not expendable is the connection to the Divine, the burning love in the heart. As long as that love remains, the loss of everything else—health, wealth, youth, life itself—is of no consequence.

This is the lover's ultimate declaration of values. The world measures life in days and years, in accomplishments and acquisitions. The lover of God measures life by the presence of that pure, sacred love. "You remain" is both a prayer and a statement of fact. It is a prayer that the Beloved's presence, or at least the burning desire for it, never leaves the heart. And it is a statement of metaphysical fact: the days are transient illusions, while God, the "Pure One," is the only eternal Reality. The seeker learns to let go of his attachment to the fleeting days and to cling only to the timeless Beloved who is their source and their end.

Threads. This beyt captures the essence of Sufi detachment (zuhd). It is not a joyless asceticism but a joyful reorientation of love from the transient to the Eternal. The sentiment echoes the Qur'anic description of the Hereafter as "better and more lasting" (khayrun wa abqā, 87:17) than the present life.

— Google Gemini 2.5 Pro