M1:20 — گر بریزی بحر را در کوزه‌ای / چند گنجد‌ قسمتِ یک روزه‌ای

Ovaj duboki Rumijev stih nalazi se u središtu rasprave o unutarnjoj slobodi (āzādegī) i zadovoljstvu (kanā'at). Nakon što je opisao ljudsko stanje kao stanje trstike odvojene od svoga trstika, pogođene rastankom, Rumi sada nudi put suočavanja s tom egzistencijalnom sudbinom: njegovanje unutarnje slobode. Prva manifestacija te slobode jest oslobođenje od pohlepe i lakomosti (āz).

Rumi implicitno povezuje riječ āzād (slobodan) sa āz (pohlepa), sugerirajući da je istinski slobodan onaj ko je lišen pohlepe. Ovaj oblik slobode nadilazi vanjske, političke ili društvene slobode; on je dublji i temeljniji. Mističar, prije nego što krene mijenjati vanjski svijet, nastoji raskinuti unutarnje okove vlastitoga jastva. Stih koji prethodi, "Raskini okov, budi slobodan, o sine! / Dokle ćeš robovat' srebru i zlatu?" (M1:19), služi kao uvod u ovu duboku misao: pohlepa i lakomost su zlatni i srebreni okovi na duši našoj.

Metafora "Uliješ li more u krčag neki, / koliko stane? Tek obrok dnevni" oštro osvjetljava gorku istinu o ograničenosti ljudskog kapaciteta. Koliko god da date pohlepnoj osobi, čak i da joj poklonite cijeli okean, ona može primiti samo onoliko koliko joj dopušta mjera njezine posude. Što je još važnije, kako Rumi odmah nastavlja: "Krčag oka pohlepnih ne napuni se" (M1:21). Pohlepno oko nikada nije sito; čak i da mu date cijeli svijet, ono će i dalje tražiti više. Ta nezasitost je najteža bolest duše.

Na kraju, za ovu bolest pohlepe i za kidanje ovih unutarnjih okova, Rumi nudi odlučujući i nenadmašan lijek: Ljubav. "Svakom kom ljubav odjeću razdrije, / od pohlepe i mahane čist je" (M1:22). Ljubav s duše kida staru odjeću sebičnosti i pohlepe, darujući joj duboku unutarnju sitost i mir. "Oko mi je sito" jedan je od bitnih atributa zaljubljenika. Ljubav je naš ljekar i učitelj, koji liječi sve moralne bolesti, od oholosti (nahvet) i taštine (nāmūs) do pohlepe i egocentričnosti.

Questo verso, di grande profondità, si inserisce nel discorso di Rumi sulla libertà interiore (āzādegi) e l'accontentarsi (qanāʿat). Dopo aver descritto la condizione umana come quella di una canna separata dal canneto, afflitta dalla nostalgia, Rumi offre una via per affrontare questa condizione: coltivare la libertà interiore. La prima manifestazione di questa libertà è la liberazione dall'avidità e dalla bramosia (āz).

Rumi collega implicitamente la parola āzād (libero) ad āz (avidità), suggerendo che chi è veramente libero è privo di bramosia. Questa forma di libertà trascende le libertà esteriori, politiche o sociali. Il mistico, prima di cercare di cambiare il mondo esterno, si sforza di spezzare le catene interiori del proprio io. Il verso precedente, "Spezza i legami, sii libero, o figlio! / Fino a quando sarai schiavo dell'oro e dell'argento?", introduce questa tesi: l'avidità e la cupidigia sono catene d'oro e d'argento che avvincono la nostra anima.

La metafora del versare il mare in una brocca illumina la cruda verità della limitata capacità umana. Per quanto si possa dare a una persona avida, anche un intero oceano, essa potrà ricevere solo in misura del proprio recipiente. E, cosa più importante, come dice il verso successivo, "La brocca dell'occhio avido non si riempì mai". Un occhio bramoso non è mai sazio; anche se gli si desse il mondo, chiederebbe ancora di più. Questa insaziabilità è la più grave malattia dell'anima.

In ultima analisi, per questa malattia dell'avidità e per spezzare queste catene interiori, Rumi introduce un rimedio decisivo e senza pari: l'Amore. "Colui la cui veste è lacerata dall'Amore / è purificato interamente dall'avidità e da ogni difetto". L'Amore strappa dall'anima la vecchia veste dell'egoismo e della bramosia, donando una profonda sazietà interiore e pace. L'Amore è il nostro medico e maestro, che cura tutte le malattie morali, dall'orgoglio e dalla vanità all'avidità e all'egocentrismo.

ګرانو دوستانو، د مولانا دا ډېر مغز لرونکی بیت زموږ د آزادۍ او قناعت په اړه د بحث په زړه کې ځای لري. مولانا وروسته له دې چې د انسان مقام د نایستان (بنسټ) څخه د پرې شوي نې په توګه بیانوي چې په فراق اخته دی، اوس موږ ته د دې وجودي جبر سره د مقابلې لپاره یوه لاره راښيي: دا چې په دې جبري نړۍ کې چې موږ پکې پرېښودل شوي یو، لږ تر لږه داخلي آزادي خپله کړو. او د دې آزادۍ لومړۍ جلوه له حرص او طمعې څخه خلاصون دی.

مولانا د «آزاد» کلمه له «آز» (حرص) سره تړي؛ آزاده هغه څوک دی چې آز او طمعه نه لري. دا یو ډول آزادي ده چې له بهرنیو، سیاسي او ټولنیزو آزادیو څخه لوړه او ژوره ده. عارف، مخکې له دې چې د بهرنۍ نړۍ د بدلون په فکر کې شي، د خپل نفس د داخلي ځنځیرونو د شلولو په لټه کې وي. دا بیت «بندْ بگسل باش آزاد ای پسر / چند باشی بند سیم و بند زر؟» (ځنځیر وشلوه، زویه آزاد شه / تر کله به د سپینو او سرو زرو په بند کې یې؟) د دې ژور بحث لپاره یوه سریزه ده چې حرص او طمعه زموږ د ارواح په پښو کې د سپینو او سرو زرو ځنځیرونه دي.

استعاره «که سمندر په کوزه کې تش کړې ته / څومره به ځاي شي؟ د يوې ورځې برخه» د بشري ظرفیت د محدودیت ترخه حقیقت په ډاګه کوي. تاسو حریص انسان ته هر څومره ډېر ورکړئ، حتی که سمندر ور وبښئ، هغه بیا هم یوازې د خپل وجود د کوزې په اندازه اخیستلی شي. او تر ټولو مهمه دا چې، «کوزه‌ٔ چشم حریصان پُر نشد» (د حریصانو د سترګو کوزه ډکه نه شوه). د طمعه کار سترګه هېڅکله نه مړېږي؛ که ټوله نړۍ هم ورکړې، بیا هم ډېر غواړي. دا نه مړېدنه د اروا تر ټولو بده ناروغي ده.

په پای کې، مولانا د دې حرص او طمعې ناروغۍ لپاره، او د دې بندونو د شلولو لپاره، یو پرېکنده او بې مثاله درملنه معرفي کوي: مینه (عشق). «هر که را جامه ز عشقی چاک شد / او ز حرص و عیبْ کُلّی پاک شد» (د هر چا جامه چې له مینې څیرې شوه / هغه له حرص او عیب څخه په بشپړ ډول پاک شو). مینه د ځان غوښتنې او حرص زړه جامه د اروا له تن څخه څیري او انسان ته داخلي مړښت او ارامتیا وربښي. مینه زموږ طبیب او ښوونکی دی چې ټولې اخلاقي ناروغۍ، له کبر او غرور څخه نیولې تر حرص او ځان غوښتنې پورې، درملنه کوي.

Este dístico, de uma profundidade imensa, situa-se no cerne da discussão de Rumi sobre a liberdade interior (āzādegi) e o contentamento (qanāʿat). Tendo estabelecido a condição humana como a de uma cana cortada do canavial, sofrendo com a separação, Rumi oferece um caminho para enfrentar este dilema existencial: cultivar a liberdade interior. A primeira manifestação desta liberdade é a libertação da ganância e da avareza (āz).

A metáfora de derramar o mar numa bilha ilumina de forma contundente a verdade amarga da capacidade humana limitada. Por mais que se conceda a uma pessoa gananciosa, mesmo que seja um oceano inteiro, ela só pode receber na medida do seu próprio recipiente. Mais importante ainda, como Rumi continua no verso seguinte, "a bilha dos olhos do cobiçoso nunca se encheu". Um olho cobiçoso nunca se sacia; mesmo que lhe dês o mundo, ele exigirá mais. Esta insaciabilidade é a mais grave doença da alma.

Este princípio não se aplica apenas à riqueza e ao poder, mas também à busca do conhecimento. Aquele que procura o saber não para a libertação ou para a prática, mas por "amor ao status" (ḥubb-e jāh) e para se vangloriar, também é movido pela ganância. Rumi apresenta o contentamento como a solução. Ele fala da "concha contente" que, uma vez satisfeita, "se enche de pérolas". Este contentamento opõe-se diretamente a qualquer sistema social baseado na avareza, que Rumi poderia descrever como um "sistema mata-contentamento" (niẓām-e qanāʿat-kush), que conduz a humanidade à ruína.

Em última análise, para esta doença da ganância e para o rompimento destas correntes internas, Rumi introduz um remédio decisivo e inigualável: o Amor. Como ele afirma dois versos depois, "Aquele cuja veste é rasgada pelo amor / está purificado de toda a cobiça e defeito". O Amor arranca a velha veste do egoísmo e da avareza da alma, concedendo uma profunda saciedade interior e paz. O Amor é o nosso médico e mestre, curando todas as enfermidades morais, desde o orgulho (nakhwat) e a vaidade (nāmūs) até à ganância e ao egocentrismo.

Ce distique, d'une grande profondeur, s'inscrit au cœur de la réflexion de Rûmî sur la liberté intérieure (āzādegi) et le contentement (qanāʿat). Après avoir comparé l'homme à un roseau coupé de sa roselière, souffrant de la séparation, le poète indique ici une voie pour faire face à cette condition : cultiver une liberté intérieure face aux déterminismes de l'existence. La première manifestation de cette liberté est l'affranchissement de l'avidité et de la cupidité (āz).

Rûmî établit un lien implicite entre le mot āzād (libre) et āz (cupidité), suggérant que l'être véritablement libre est celui qui est dénué de convoitise. Cette liberté est plus profonde que les libertés extérieures, politiques ou sociales. Avant de chercher à changer le monde, le mystique s'efforce de briser les chaînes intérieures de son propre ego. Le verset précédent, « Brise tes liens, sois libre, ô mon fils ! / Combien de temps seras-tu l'esclave de l'or et de l'argent ? » (M1:19), introduit cette idée : l'avidité est un carcan pour l'âme.

La métaphore de l'océan versé dans une cruche illustre la vérité amère de la capacité humaine limitée. Quoi que l'on donne à une personne avide, même l'océan tout entier, elle ne peut en contenir que la mesure de son propre récipient. Plus important encore, comme le dit le verset suivant, « La cruche de l'œil des cupides ne s'est jamais remplie » (M1:21). L'œil de la convoitise n'est jamais rassasié. Cette insatiabilité est la plus grave maladie de l'âme.

Pour Rûmî, le remède réside dans le contentement. Il évoque « l'huître satisfaite » (ṣadaf-e qāniʿ) qui, une fois contente, « se remplit d'une perle ». C'est l'humilité qui transforme une goutte de pluie en une perle précieuse. Finalement, Rûmî propose un remède ultime et souverain à cette maladie de la cupidité : l'Amour. « Celui dont le vêtement est déchiré par un Amour / Est entièrement purifié de l'avidité et de tout défaut » (M1:22). L'Amour déchire le vieil habit de l'égoïsme et de l'avidité, offrant à l'âme une satiété et une paix profondes. L'Amour est le médecin qui guérit toutes les affections morales, de l'orgueil à la vanité, en passant par la cupidité et l'égocentrisme.

Этот глубокий бейт Руми является центральным в рассуждении о внутренней свободе (азадеги) и довольстве малым (канаат). Уподобив человека тростнику, отлучённому от зарослей и страдающему от разлуки, Руми предлагает путь противостояния этой экзистенциальной данности: взращивание внутренней свободы. Первое проявление этой свободы — освобождение от алчности и жадности (аз).

Руми связывает слово азад (свободный) с аз (алчность), подразумевая, что истинно свободный тот, кто лишён жадности. Эта форма свободы глубже и возвышеннее свобод внешних, политических или социальных. Прежде чем менять мир, мистик стремится разорвать внутренние цепи своего «я» (нафс). Предыдущий бейт — «Сбрось оковы, сынок, будь свободен отныне! / Доколе ты будешь рабом серебра и твердыни?» (1:19) — служит вступлением к этой мысли: алчность — это золотые и серебряные кандалы на душе.

Метафора «Перелей хоть море в кувшин простой — / Сколько в нём поместится? Пай дневной» обнажает горькую истину ограниченности человеческой природы. Сколько бы ни давали алчному человеку, даже целый океан, он сможет взять лишь по мере своего сосуда. И что ещё важнее, как говорится в следующем бейте, «Кувшин очей алчных не полон вовек» (1:21). Ненасытное око никогда не удовлетворится; дай ему хоть весь мир, оно потребует большего. Эта ненасытность — тягчайшая болезнь души.

В качестве решения Руми предлагает довольство малым. Он говорит о «раковине довольной», которая, удовлетворившись малым, «наполнилась жемчугом». Это смирение превращает каплю дождя в драгоценную жемчужину. Такая позиция прямо противоположна системам, основанным на алчности, которые Руми мог бы назвать «убивающими довольство». Эти системы подталкивают человечество к бесконечной, изнуряющей гонке, ведущей общество к гибели и попирающей нравственные ценности.

В конечном счёте, для исцеления от болезни алчности и для разрыва этих внутренних оков Руми предлагает одно решающее и несравненное средство: Любовь (ишк). «Тот, чьи одежды разорваны Любовью, / Полностью очищен от алчности и пороков» (1:22). Любовь срывает с души ветхие одежды эгоизма и жадности, даруя глубокое внутреннее насыщение и покой. Любовь — наш лекарь и наставник, исцеляющий все нравственные недуги, от гордыни и тщеславия до алчности и себялюбия.

魯米這句意涵深遠的詩文，正處於我們關於內在自由（āzādegi）與知足（qanāʿat）的討論核心。在確立了人之境況——如同蘆葦與蘆葦蕩分離，飽受離別之苦——之後，魯米為我們指明了一條應對此存在困境的道路：修習內在的自由。而這種自由最初的體現，便是從貪婪與慾望中解脫出來。

魯米將「自由」（āzād）一詞與「貪婪」（āz）聯繫起來，暗示真正的自由之人，是無貪無慾之人。這種自由超越了外在的、政治或社會層面的自由，它更為深刻。神秘主義者在改變外在世界之前，首先致力於掙脫自我內在的枷鎖。前一句詩「掙脫束縛，自由吧，孩子！／你還要被金銀綑綁到何時？」正是此深刻論點的引子：貪婪與慾望是綑綁我們靈魂的金銀鐐銬。

「若將滄海傾入壺中，所容不過一日之份」這個譬喻，鮮明地揭示了人之器量有限這一殘酷真相。無論你給予一個貪婪之人多少，即便將整片海洋贈與他，他也只能承載自己器皿所能容納的份量。更重要的是，緊接著的詩句所言：「貪婪者眼之壺，永不盈滿」。貪婪的眼睛永不飽足；即使你將全世界都給他，他仍會索求更多。這種永不饜足，是靈魂最沉重的病。正如薩迪所言：「乞丐縱擁天下，仍是乞丐。」他仍會乞討，因他缺乏知足的能力。

此原則不僅適用於財富與權力，也適用於求知。若人求知不是為了實踐或解脫，而是為了「愛慕虛名」（ḥubb-e jāh）與誇耀，那他同樣是被貪婪所驅使。安薩里曾明智地指出：「知識並非中立；它要麼為人預備永生，要麼引人走向永恆的沉淪。」無實踐的知識成為一種負擔，滋生傲慢，使人遠離謙卑。在這種情況下，「無知勝過那種知識百倍」。這是一種偽裝成美德的隱蔽貪婪。

最終，魯米為貪婪之疾、為掙脫這些內在枷鎖，提出了一個決定性且無與倫比的療法：愛。「誰的衣袍為愛所撕裂，／他便從貪婪與瑕疵中徹底潔淨」。愛，從靈魂身上撕下自私與貪婪的舊衣，賜予其深刻的內在飽足與平靜。「我眼已飽足」（dīde sīr ast marā）是愛人的一項重要特質。愛是我們的醫師與導師，療癒一切道德頑疾，從驕傲（nakhwat）與虛榮（nāmūs）到貪婪與自我中心。

Este profundo verso de Rumi se enmarca en una reflexión sobre la libertad interior (āzādegi) y el contentamiento (qanāʿat). Justo antes, Rumi nos exhorta a liberarnos de las ataduras del mundo material: «Rompe las cadenas, sé libre, ¡oh, hijo! / ¿Hasta cuándo serás esclavo de la plata y el oro?» (M1:19). Este verso, por tanto, funciona como una metáfora para ilustrar por qué esa libertad es crucial.

La imagen del mar vertido en una jarra revela la amarga verdad de la capacidad humana finita. No importa cuánto se ofrezca a una persona codiciosa —incluso un océano entero de bendiciones—, solo podrá recibir en la medida de su propio «recipiente» existencial. Y lo que es más importante, como Rumi añade inmediatamente después, «la jarra del ojo del avaro nunca se llena» (M1:21). El ojo codicioso jamás se sacia; aunque se le dé el mundo, siempre querrá más. Esta insaciabilidad es la enfermedad más grave del alma.

Esta idea no se limita a la riqueza material, sino que se extiende a la búsqueda del conocimiento, el poder o el estatus. La solución que propone Rumi es el contentamiento (qanāʿat), la capacidad de sentirse satisfecho con la porción recibida. Es esta actitud la que, como una ostra, transforma una simple gota de lluvia en una perla preciosa. En última instancia, Rumi presenta el Amor divino (ʿishq) como el remedio definitivo para la enfermedad de la codicia. El amor desgarra las vestiduras del egoísmo y la avaricia, otorgando una profunda saciedad interior y una paz que ningún tesoro terrenal puede ofrecer.

这首意味深长的诗节，是鲁米在探讨内在自由（āzādegi）与知足（qanāʿat）的核心。在将人比作与芦苇荡分离、备受离别之苦的芦笛后，鲁米为我们指明了一条应对此种存在困境的道路：培养内在的自由。而这种自由的首要体现，便是从贪婪（āz）中解脱出来。

鲁米巧妙地将“自由”（āzād）与“贪婪”（āz）联系起来，暗示真正的自由之人，是内心没有贪欲的人。这种自由超越了外在的、政治或社会的自由，它更为深刻。神秘主义者在改变外部世界之前，首先致力于挣脱内心的枷锁。前一节诗“挣脱束缚，自由吧，孩子！／你还要被金银镣铐捆绑多久？”正是这一深刻论述的引子：贪婪是锁住我们灵魂的金银镣铐。

“即便你将沧海倾入壶中，／又能容纳几何？不过一日之量”这个比喻，鲜明地揭示了人类容量有限这一残酷的真相。无论你给予一个贪婪的人多少，哪怕是整片海洋，他也只能根据自己器皿的大小来承纳。更重要的是，如紧接的诗节所言，“贪婪者的眼壶从未被装满”。贪婪之眼永不满足；即便把整个世界都给他，他仍会索求更多。这种永不满足是灵魂最严重的疾病。

鲁米随后将“知足”视为解药。他提到“知足的蚌壳”，一旦懂得知足，“便充满了珍珠”。这正是那种能将一滴雨水化为珍贵珍珠的谦卑。这种知足的精神，与建立在贪婪之上的现代资本主义制度形成了鲜明对比。这种“扼杀知足的体制”将人类推入一场无休止的竞争，最终将社会引向毁灭，践踏伦理价值。

最终，针对贪婪这种顽疾，为了挣脱这些内在的束缚，鲁米开出了一剂绝妙而无可替代的良方：爱。“谁的衣袍为爱撕裂，／谁就彻底摆脱了贪婪与缺陷”。爱，能从灵魂身上撕下自私与贪婪的旧衣，赋予人深刻的内在满足与安宁。爱是我们的医师与导师，能治愈一切道德顽疾，从骄傲、虚荣到贪婪与自我中心。

Dieser tiefgründige Vers von Rumi steht im Zentrum der Diskussion über innere Freiheit (āzādegī) und Genügsamkeit (qanāʿat). Nachdem Rumi den Menschen als ein vom Röhricht getrenntes Schilfrohr dargestellt hat, das an der Trennung leidet, zeigt er nun einen Weg auf, mit dieser existenziellen Gegebenheit umzugehen: die Kultivierung innerer Freiheit. Die erste und wichtigste Erscheinungsform dieser Freiheit ist die Befreiung von Gier und Habsucht (āz).

Rumi stellt eine subtile Verbindung zwischen dem Wort āzād (frei) und āz (Gier) her. Wahrhaft frei ist, wer frei von Gier ist. Diese Freiheit ist tiefgreifender als äußere, politische oder soziale Freiheiten. Der Mystiker strebt danach, die inneren Fesseln des Selbst zu sprengen, bevor er versucht, die äußere Welt zu verändern. Der vorangehende Vers – „Zerbrich die Fessel, sei frei, o Sohn! / Wie lang noch Sklave von Silber und Gold?“ (M1:19) – leitet diese tiefere Einsicht ein: Gier und Habsucht sind goldene und silberne Ketten an den Füßen unserer Seele.

Die Metapher des Meeres, das in einen Krug gegossen wird, beleuchtet die bittere Wahrheit der begrenzten menschlichen Kapazität. Egal, wie viel man einem gierigen Menschen gibt, selbst wenn es ein ganzer Ozean ist, kann er nur so viel aufnehmen, wie sein eigenes Gefäß fasst. Und noch wichtiger, wie der nächste Vers erklärt: „Der Krug des Auges der Gierigen füllt sich nie“ (M1:21). Ein habgieriges Auge wird niemals satt. Diese Unersättlichkeit ist die schwerste Krankheit der Seele.

Als Lösung präsentiert Rumi die Genügsamkeit. Er spricht von der „genügsamen Muschel“ (ṣadaf-e qāniʿ), die, sobald sie genügsam ist, „mit einer Perle gefüllt wird“. Diese Haltung der Demut verwandelt einen Regentropfen in eine kostbare Perle. Diese Genügsamkeit steht in scharfem Gegensatz zu Systemen, die auf Gier aufbauen und die Rumi als „Genügsamkeit-tötende Systeme“ (niẓām-e qanāʿat-kush) bezeichnen könnte – Systeme, die die Menschheit in einen unerbittlichen Wettbewerb treiben und ethische Werte zerstören.

Letztendlich bietet Rumi ein entscheidendes und unvergleichliches Heilmittel für diese Krankheit der Gier und für das Sprengen dieser inneren Fesseln an: die Liebe. „Wem die Liebe das Gewand zerriss, / der ist von Gier und Makel ganz rein“ (M1:22). Die Liebe reißt das alte Gewand der Ichbezogenheit und Gier von der Seele und gewährt tiefe innere Sättigung und Frieden. Die Liebe ist unser Arzt und Lehrer, der alle moralischen Gebrechen heilt, von Stolz und Eitelkeit bis hin zu Habsucht und Egoismus.

This powerful metaphor lies at the heart of Rumi's discussion on inner freedom (āzādegi) and contentment (qanāʿat). Coming just after he urges the reader to "Break the chains, be free, O son," this beyt explains why freedom from greed is essential. The chains of silver and gold are not just external; they are internal bonds of avarice (āz) that prevent true liberty.

The image of pouring the infinite ocean into a small jug is a stark reminder of our finite capacity. No matter how vast the divine grace or worldly wealth available, we can only receive what our personal 'vessel' can contain. The problem, Rumi immediately clarifies, is that "The jug of the greedy's eye is never filled" (M1:21). Greed doesn't expand our capacity; it merely creates an insatiable, painful thirst that no amount of worldly gain can quench. This applies not only to material wealth but also to the pursuit of knowledge for the sake of status, which is a hidden form of greed.

Rumi's solution is contentment. By becoming like the "contented shell" (M1:21), which humbly accepts a single drop of rain, one can transform that limitation into a precious pearl. This is the opposite of a 'contentment-killing' system built on endless competition and avarice. Ultimately, Rumi presents Love as the definitive cure for this spiritual illness. It is Love that tears the garment of selfishness, cleanses the soul of greed, and grants a profound inner satiety that makes the ocean's allure irrelevant.

أيها الأصدقاء الأعزاء، هذا البيت العميق لمولانا هو محور نقاشنا حول الحرية الداخلية (الآزادكي - āzādegi) والقناعة. بعد أن بيّن مولانا وضع الإنسان كقصبة قُطعت من غابتها وأصابتها لوعة الفراق، يقدم لنا الآن طريقًا لمواجهة هذا القدر الوجودي: أن نتبنى الحرية الداخلية على الأقل في هذا العالم الجبري الذي أُلقينا فيه. وأول مظهر لهذه الحرية هو التحرر من الطمع والجشع (الآز - āz).

يربط مولانا كلمة "آزاد" (حر) بكلمة "آز" (طمع)، مشيرًا إلى أن الحر حقًا هو من لا يملك طمعًا. هذا شكل من أشكال الحرية يتجاوز الحريات الخارجية، السياسية والاجتماعية؛ إنه أعمق وأكثر جوهرية. الصوفي، قبل أن يفكر في تغيير العالم الخارجي، يسعى إلى فك قيود نفسه الداخلية. البيت "بندْ بگسل باش آزاد ای پسر / چند باشی بند سیم و بند زر" (فك القيود، كن حرًا يا بني / كم ستبقى عبدًا للفضة والذهب؟) هو مقدمة لهذا النقاش العميق بأن الطمع والجشع هما قيود ذهبية وفضية على أرواحنا.

استعارة "إن صببتَ البحرَ في كوزٍ صغيرٍ / فكم يحوي؟ قسطَ يومٍ يسيرٍ" تكشف بوضوح الحقيقة المرة لمحدودية القدرة البشرية. مهما أعطيت الإنسان الطماع، حتى لو وهبت له البحر بأكمله، فإنه لا يستطيع أن يأخذ إلا بقدر كوزه الوجودي. والأهم من ذلك، أن "كوز عين الطماعين لم يمتلئ" (M1:21). العين الطماعة لا تشبع أبدًا؛ حتى لو أعطيتها العالم كله، فإنها ستطلب المزيد. هذا عدم الشبع هو أخطر أمراض الروح، كما قال سعدي: "إذا أُعطي الفقير العالم كله، فسيظل فقيرًا"؛ سيظل يتسول ولا يملك القدرة على القناعة.

لا يقتصر هذا المبدأ على الثروة والسلطة فحسب؛ بل يمكن أن يطال هذا الطمع حتى في طلب العلم. فمن يطلب العلم لا للعمل والتحرر، بل لـ"حب الجاه" والتفاخر، هو أيضًا طماع. قال الغزالي بحكمة: "العلم ليس محايدًا؛ إما أن يهيئ حياة أبد وإما أن يهلكه هلاك أبد". العلم بلا عمل هو عبء يثقل كاهل المرء، ويجعله متكبرًا ويبعده عن التواضع. في هذه الحالة، "الجهل أفضل من ذلك العلم بمائة مرة". هذا نوع من الطمع الخفي يظهر في لباس الفضيلة.

فيما بعد، يرى مولانا الحل في القناعة. يتحدث عن "الصدفة القانعة" (صدف قانع) التي، عندما قنعت، "امتلأت درًا" (پر دُر شد). هذا هو التواضع الذي يحول قطرة المطر إلى درة ثمينة. هذه القناعة تتعارض بشكل صارخ مع النظام الرأسمالي القائم على الطمع والجشع. نظام يقتل القناعة ويدفع الناس في سباق محموم هنا وهناك "ليكون لديهم وقت أكبر للركض أكثر". هذا "النظام القاتل للقناعة" يدفع المجتمع نحو الدمار ويدوس على القيم الأخلاقية.

لكن مولانا يقدم في النهاية علاجًا حاسمًا لا مثيل له لهذا المرض، مرض الطمع والجشع، ولفك هذه القيود: إنه العشق. "من تمزق ثوبه بالعشق / فقد تطهر كليًا من الطمع والعيوب" (M1:22). العشق يمزق ثوب الأنانية والطمع البالي عن الروح، ويمنح الإنسان شبعًا داخليًا وسلامًا. "عيني شبعت" (دیده سیر است مرا) هي إحدى الصفات المهمة للعاشق. العشق هو طبيبنا ومعلمنا الذي يشفي جميع الأمراض الأخلاقية، من النخوة والناموس (الكبر والفخر) إلى الطمع والأنانية.

این بیت پرمغز مولانا، در دل بحثی عمیق دربارهٔ آزادگی و قناعت جای می‌گیرد. مولانا پس از تبیین جایگاه انسان به عنوان نیِ بریده از نیستان و مبتلا به فراق، اکنون راهی را برای مواجهه با این جبر هستی نشان می‌دهد: اینکه در این دنیای جبری که در آن رها شده‌ایم، دست‌کم آزادگی درونی را پیشه کنیم. نخستین جلوهٔ این آزادگی، رهایی از حرص و آز است.

مولانا کلمهٔ «آزاد» را با «آز» پیوند می‌زند؛ آزاده کسی است که آز ندارد، طمع ندارد. این نوعی آزادی است که از آزادی‌های بیرونی، سیاسی و اجتماعی، والاتر و ژرف‌تر است. عارف، پیش از آنکه به فکر تغییر جهان بیرون باشد، در پی گسستن بندهای درونیِ نفس خویش است. بیت پیشین «بند بگسل، باش آزاد ای پسر / چند باشی بند سیم و بند زر؟» مقدمه‌ای بر این بحث عمیق است که حرص و آز، زنجیرهایی زرین و سیمین بر پای جان ماست.

استعارهٔ «گر بریزی بحر را در کوزه‌ای / چند گنجد قسمت یک روزه‌ای» حقیقت تلخِ محدودیتِ ظرفیت بشری را عیان می‌کند. شما هر چه هم به انسان حریص بدهید، حتی اگر دریا را به او ارزانی کنید، باز هم او تنها به اندازهٔ کوزهٔ وجود خویش می‌تواند برگیرد و مهم‌تر اینکه، «کوزهٔ چشم حریصان پر نشد». چشم طماع هیچ‌گاه سیر نمی‌شود؛ دنیا را هم که به او بدهید، باز هم بیشتر می‌خواهد. این سیری‌ناپذیری، بدترین بیماریِ جان است. همان‌طور که سعدی می‌گفت: «گدا اگر همه عالم به او دهند، گداست»؛ او همچنان گدایی می‌کند و ظرفیتش را ندارد.

این نکته فقط در مورد ثروت و قدرت نیست؛ حتی در طلب علم هم این حرص می‌تواند دامن‌گیر باشد. کسی که علم را نه برای عمل و رهایی، بلکه برای «حب جاه» و تفاخر می‌آموزد، او نیز حریص است. غزالی می‌فرمود: «علم بی‌طرف نیست؛ اما أن یهیئه حیاة أبد و إما أن یهلکه هلاک أبد». علمِ بی‌عمل، باری است بر دوش، که آدمی را متکبر می‌سازد و از تواضع دور می‌کند. در این حالت، «جهل از آن علم به بود صد بار». این نوعی حرص پنهان است که در لباس فضیلت ظاهر می‌شود.

در ادامه، مولانا راه حل را در قناعت می‌بیند. او از «صدف قانع» می‌گوید که وقتی قانع شد، «پر در شد». این همان خضوع و تواضع است که قطرهٔ باران را به دُرِّ گران‌بها بدل می‌کند. این قناعت، ضدیّت آشکار با نظام سرمایه‌داریِ مبتنی بر طمع و گرید دارد. نظامی که قناعت را می‌کُشد و انسان‌ها را در رقابتی نفس‌گیر به این سو و آن سو می‌دواند تا وقت داشته باشند بیشتر بدوند و بیشتر عرق بریزند. این «نظام قناعت‌کُش»، مسیر جامعه را به سوی نابودی می‌برد و ارزش‌های اخلاقی را لگدمال می‌کند.

اما مولانا در نهایت برای این بیماریِ حرص و آز، و برای این گسستن بندها، یک درمان قاطع و بی‌نظیر معرفی می‌کند: عشق. «هر که را جامه ز عشقی چاک شد / او ز حرص و عیب، کلی پاک شد». عشق، جامهٔ کهنهٔ خودخواهی و حرص را از تن جان می‌درد و به انسان سیریِ درونی و آرامش می‌بخشد. «دیده سیر است مرا» یکی از اوصاف مهم عاشقی است. عشق، طبیب و آموزگارِ ماست که تمام بیماری‌های اخلاقی، از نخوت و ناموس (تکبر و فخر فروشی) گرفته تا حرص و خودخواهی، را درمان می‌کند.