পড়ুনদফতর ৪

দফতর ৪ · ৩৮৫০ শের · ১৩৯ অংশ

دفتر چهارم

Book IV

دیباچهٔ دفتر چهارم · عربی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ الظَّعن الرابع الی احسن المرابع و اجلِّ المنافع. تسرُّ قلوب العارفین بمطالعته کسرور الرِّیاض بصوت الغمام و أنس العیون بطیب المنام. فیه ارتیاح الارواح و شفاء الاشباح و هو کما یشتهیه المخلصون و یهوونه، و یطلبه السّالکون و یتمنَّونه. للعیون قرَّة و للنفوس مسرَّة. اطیب الثّمار لمن اجتنی و اجل المرادات و المنی. موصل العلیل الی طبیبه و هادی المحبّ الی حبیبه، و هو بحمد اللَّه من اعظم المواهب و انفس الرغائب. مجدِّد عهد الالفة. مسهِّل عسر اصحاب الکلفة. یزید النظر فیه اسفا لمن بعد و سرورا و شکرا لمن سعد. تضمَّن صدره ما لم یتضَّمن صدور الغانیات من الحلل جزاء لاهل العلم و العمل. فهو کبدر طلع و جدّ رجع. زاید علی تأمل الآملین و رائد لرود العاملین. یرفع الامل بعد انخفاضه و یبسط الرَّجاء بعد انقباضه. کشمس اشرقت من بین غمام تفرقت. نور لاصحابنا و کنز لاعقابنا و نسأل اللَّه التوفیق لشکر فانَّ الشکر قید للعتید و صید للمزید و لا یکون الّا ما یرید و ممّا شجانی أنّنی کنت نائما اعلّل من برد بطیب التَّنسُّم الی ان دعت ورقاء فی غصن ایکة تغرِّد مبکاها بحسن الترنُّم فلو قبل مبکاها بکیت صبابة لسعدی شفیت النَّفس قبل التندُّم و لکن بکت قبلی فهیج لی البکا بکاها فقلت الفضل للمتقدِّم رحم اللَّه المتقدّمین و المتأخّرین و المنجزین و المتنجّزین بفضله و کرمه و جزیل آلائه و نعمه فهو خیر مسئول و اکرم مأمول و اللَّه خیر حافظا و هو ارحم الراحمین و خیر المونسین و خیر الوارثین و خیر مخلف. رازق للعابدین الزّارعین الحارثین و صلی اللَّه علی محمد و علی جمیع الانبیاء و المرسلین آمین یا ربّ العالمین.

অথবা নিজের ভাষায় পড়ুন:

উপলব্ধ
❋ ❋ ❋
  1. 001 بخش ۱ - سر آغازসূচনা ৩৯ শের
  2. 002 بخش ۲ - تمامی حکایت آن عاشق که از عسس گریخت در باغی مجهول خود معشوق را در باغ یافت و عسس را از شادی دعای خیر می‌کرد و می‌گفت کی عَسی أَنْ تَکْرَهوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْসেই প্রেমিকের সম্পূর্ণ গল্প, যে পুলিশের হাত থেকে বাঁচার জন্য এক অজানা বাগানে পালিয়েছিল এবং সেখানেই তার প্রেমাস্পদকে খুঁজে পেয়েছিল। সে আনন্দে পুলিশকে শুভকামনা জানাচ্ছিল এবং বলছিল যে, “হতে পারে তোমরা এমন কিছুকে অপছন্দ করো যা তোমাদের জন্য ভালো।” ৪০ শের
  3. 003 بخش ۳ - حکایت آن واعظ کی هر آغاز تذکیر دعای ظالمان و سخت‌دلان و بی‌اعتقادان کردیসেই ধর্মপ্রচারকের গল্প, যিনি প্রতিটি বক্তৃতার শুরুতে অত্যাচারী, কঠিন হৃদয়ের এবং অবিশ্বাসীদের জন্য দোয়া করতেন ৩২ শের
  4. 004 بخش ۴ - سؤال کردن از عیسی علیه‌السلام کی در وجود از همهٔ صعبها صعب‌تر چیستঈসা (আঃ) কে প্রশ্ন করা হয়েছিল: সৃষ্টিতে সবকিছুর মধ্যে সবচেয়ে কঠিন কী? ৭ শের
  5. 005 بخش ۵ - قصد خیانت کردن عاشق و بانگ بر زدن معشوق بر ویপ্রেমিকের বিশ্বাসঘাতকতা করার ইচ্ছা এবং প্রেমাস্পদের তার উপর চিৎকার করা ৩৭ শের
  6. 006 بخش ۶ - قصهٔ آن صوفی کی زن خود را بیگانه‌ای بگرفتসেই সুফির গল্প যার স্ত্রীকে এক অপরিচিত ব্যক্তি ধরেছিল ২৮ শের
  7. 007 بخش ۷ - معشوق را زیر چادر پنهان کردن جهت تلبیس و بهانه گفتن زن کی ان کید کن عظیمপ্রবঞ্চনা ও অজুহাত দেওয়ার জন্য স্ত্রীকে প্রেমাস্পদকে চাদরের নিচে লুকিয়ে রাখা এবং বলা যে, “নিশ্চয়ই তোমাদের ছলনা মহাভয়ংকর।” ১২ শের
  8. 008 بخش ۸ - گفتن زن کی او در بند جهاز نیست مراد او ستر و صلاحست و جواب گفتن صوفی این را سرپوشیدهস্ত্রীর বলা যে, ‘সে (সেই ব্যক্তি) যৌতুকের জন্য আগ্রহী নয়, বরং সে সতীত্ব ও নেক উদ্দেশ্য চায়’ এবং সুফির এর অস্পষ্ট জবাব দেওয়া ১৭ শের
  9. 009 بخش ۹ - غرض از سمیع و بصیر گفتن خدا راআল্লাহকে 'শ্রবণকারী' ও 'দ্রষ্টা' বলার উদ্দেশ্য ২৩ শের
  10. 010 بخش ۱۰ - مثال دنیا چون گولخن و تقوی چون حمامদুনিয়াকে চুল্লীর সাথে এবং তাকওয়াকে গোসলখানার সাথে তুলনা করা ১৯ শের
  11. 011 بخش ۱۱ - قصهٔ آن دباغ کی در بازار عطاران از بوی عطر و مشک بیهوش و رنجور شدএক চর্মকারের গল্প, যে আতর ও মৃগনাভির বাজারে আতরের গন্ধে অসুস্থ ও বেহুঁশ হয়ে পড়েছিল ৩২ শের
  12. 012 بخش ۱۲ - معالجه کردن برادر دباغ دباغ را به خفیه به بوی سرگینচর্মকারের ভাই কর্তৃক গোপনে গোবরের গন্ধের মাধ্যমে চর্মকারের চিকিৎসা ১৭ শের
  13. 013 بخش ۱۳ - عذر خواستن آن عاشق از گناه خویش به تلبیس و روی پوش و فهم کردن معشوق آن را نیزসেই প্রেমিকের ছদ্মবেশ ও লুকোচুরি করে নিজের পাপের জন্য ক্ষমা চাওয়া এবং প্রেমাস্পদের তা বুঝে ফেলা ১৪ শের
  14. 014 بخش ۱۴ - رد کردن معشوقه عذر عاشق را و تلبیس او را در روی او مالیدنপ্রেমিকার প্রেমিকের অজুহাত প্রত্যাখ্যান করা এবং তার ছলনাকে তার মুখের উপর ছুড়ে মারা ৩৩ শের
  15. 015 بخش ۱۵ - گفتن آن جهود علی را کرم الله وجهه کی اگر اعتماد داری بر حافظی حق از سر این کوشک خود را در انداز و جواب گفتن امیرالمؤمنین او راসেই ইহুদীর আলী (রাঃ) কে বলা যে, “যদি আপনি আল্লাহর রক্ষাকর্তা হওয়ার উপর ভরসা করেন, তাহলে এই প্রাসাদ থেকে নিজেকে নিচে ফেলে দিন,” এবং আমীরুল মুমিনীন এর জবাব দেওয়া ৩৫ শের
  16. 016 بخش ۱۶ - قصهٔ مسجد اقصی و خروب و عزم کردن داود علیه‌السلام پیش از سلیمان علیه‌السلام بر بنای آن مسجدমসজিদে আকসা এবং ক্যারোব গাছের গল্প, এবং সুলায়মান (আঃ) এর পূর্বে দাউদ (আঃ) কর্তৃক সেই মসজিদ নির্মাণের সংকল্প করা ১৮ শের
  17. 017 بخش ۱۷ - شرح انما المؤمنون اخوة والعلماء کنفس واحدة خاصه اتحاد داود و سلیمان و سایر انبیا علیهم‌السلام کی اگر یکی ازیشان را منکر شوی ایمان به هیچ نبی درست نباشد و این علامت اتحادست کی یک خانه از هزاران خانه ویران کنی آن همه ویران شود و یک دیوار قایم نماند کی لانفرق بین احد منهم و العاقل یکفیه الاشارة این خود از اشارت گذشت“মু’মিনরা তো পরস্পর ভাই ভাই” এবং “আলেমগণ একই সত্তার মতো” এর ব্যাখ্যা, বিশেষ করে দাউদ ও সুলায়মান এবং অন্যান্য নবীদের (আঃ) ঐক্য। যদি তাদের একজনেরও অস্বীকার করা হয়, তবে কোনো নবীর প্রতি বিশ্বাস সঠিক হবে না। এটি ঐক্যের নিদর্শন যে, হাজার ঘরের মধ্যে একটি ঘর ধ্বংস করলে সবকিছুই ধ্বংস হয়ে যায় এবং একটি দেয়ালও টিকে থাকে না, কারণ আমরা তাদের কারো মধ্যে পার্থক্য করি না। জ্ঞানী ব্যক্তির জন্য ইশারাই যথেষ্ট, তবে এটি ইশারার চেয়েও বেশি। ৬১ শের
  18. 018 بخش ۱۸ - بقیهٔ قصهٔ بنای مسجد اقصیমসজিদে আকসা নির্মাণের গল্পের বাকি অংশ ২০ শের
  19. 019 بخش ۱۹ - قصهٔ آغاز خلافت عثمان رضی الله عنه و خطبهٔ وی در بیان آنک ناصح فعال به فعل به از ناصح قوال به قولউসমান (রাঃ) এর খেলাফতের সূচনা এবং তার খুতবা, যেখানে তিনি ব্যাখ্যা করেন যে, কর্মের মাধ্যমে উপদেশদাতা কথার মাধ্যমে উপদেশদাতার চেয়ে উত্তম ৩৪ শের
  20. 020 بخش ۲۰ - در بیان آنک حکما گویند آدمی عالم صغریست و حکمای اللهی گویند آدمی عالم کبریست زیرا آن علم حکما بر صورت آدمی مقصور بود و علم این حکما در حقیقت حقیقت آدمی موصول بودএই ব্যাখ্যা যে, দার্শনিকরা বলেন মানুষ একটি ক্ষুদ্র জগৎ, আর ঐশ্বরিক জ্ঞানীগণ বলেন মানুষ একটি বৃহৎ জগৎ। কারণ দার্শনিকদের জ্ঞান মানুষের বাহ্যিক রূপের মধ্যে সীমাবদ্ধ ছিল, আর এই জ্ঞানীগণের জ্ঞান মানুষের প্রকৃত সত্যের গভীরে প্রোথিত ছিল। ১৭ শের
  21. 021 بخش ۲۱ - تفسیر این حدیث کی مثل امتی کمثل سفینة نوح من تمسک بها نجا و من تخلف عنها غرقএই হাদিসের ব্যাখ্যা যে, “আমার উম্মতের দৃষ্টান্ত নূহের কিশতির মতো। যে তাতে আশ্রয় নেবে, সে রক্ষা পাবে; আর যে পিছিয়ে থাকবে, সে ডুবে যাবে।” ২৫ শের
  22. 022 بخش ۲۲ - قصهٔ هدیه فرستادن بلقیس از شهر سبا سوی سلیمان علیه‌السلامসাবাব শহর থেকে রাণী বিলকিসের সুলায়মান (আঃ) এর কাছে উপহার পাঠানোর গল্প ৩৫ শের
  23. 023 بخش ۲۳ - کرامات و نور شیخ عبدالله مغربی قدس الله سرهশেখ আবদুল্লাহ মাগরিবী (আল্লাহ তার আত্মাকে পবিত্র করুন) এর কারামত ও নূর ১৬ শের
  24. 024 بخش ۲۴ - بازگردانیدن سلیمان علیه‌السلام رسولان بلقیس را به آن هدیه‌ها کی آورده بودند سوی بلقیس و دعوت کردن بلقیس را به ایمان و ترک آفتاب‌پرستیসুলায়মান (আঃ) কর্তৃক বিলকিসের দূতদের আনা উপহার সহ বিলকিসের কাছে ফিরিয়ে দেওয়া এবং বিলকিসকে ঈমানের দাওয়াত দেওয়া ও সূর্য পূজা ত্যাগ করতে বলা ১১ শের
  25. 025 بخش ۲۵ - قصهٔ عطاری کی سنگ ترازوی او گل سرشوی بود و دزدیدن مشتری گل خوار از آن گل هنگام سنجیدن شکر دزدیده و پنهانএক আতর বিক্রেতার গল্প, যার দাঁড়িপাল্লার বাটখারা ছিল মাটি। এক ক্রেতা চিনি ওজন করার সময় গোপনে সেই মাটি চুরি করে নিয়েছিল। ২৮ শের
  26. 026 بخش ۲۶ - دلداری کردن و نواختن سلیمان علیه‌السلام مر آن رسولان را و دفع وحشت و آزار از دل ایشان و عذر قبول ناکردن هدیه شرح کردن با ایشانসুলায়মান (আঃ) কর্তৃক সেই দূতদের সান্ত্বনা ও আদর করা এবং তাদের মন থেকে ভয় ও কষ্ট দূর করা, এবং উপহার গ্রহণ না করার কারণ তাদের কাছে ব্যাখ্যা করা ২৫ শের
  27. 027 بخش ۲۷ - دیدن درویش جماعت مشایخ را در خواب و درخواست کردن روزی حلال بی‌مشغول شدن به کسب و از عبادت ماندن و ارشاد ایشان او را و میوه‌های تلخ و ترش کوهی بر وی شیرین شدن به داد آن مشایخএক দরবেশের স্বপ্নে একদল শায়খকে দেখা এবং তাদের কাছে উপার্জন করে ইবাদত থেকে বিরত না হয়ে হালাল রুজি চাওয়ার আবেদন করা, এবং তাদের দ্বারা তাকে পথপ্রদর্শন করা, এবং সেই শায়খদের দয়ায় তার কাছে পাহাড়ের তেতো ও টক ফল মিষ্টি হয়ে যাওয়া ১১ শের
  28. 028 بخش ۲۸ - نیت کردن او کی این زر بدهم بدان هیزم‌کش چون من روزی یافتم به کرامات مشایخ و رنجیدن آن هیزم‌کش از ضمیر و نیت اوতার এই নিয়ত করা যে, সে এই সোনা সেই কাঠুরোকে দেবে, যেহেতু সে শায়খদের কারামতের কারণে রিজিক পেয়েছে। এবং সেই কাঠুরোর তার মনের ও নিয়তের কারণে কষ্ট পাওয়া। ২৯ শের
  29. 029 بخش ۲۹ - تحریض سلیمان علیه‌السلام مر رسولان را بر تعجیل به هجرت بلقیس بهر ایمانসুলায়মান (আঃ) কর্তৃক দূতদের বিলকিসের ঈমানের জন্য দ্রুত হিজরত করার তাগিদ ৮ শের
  30. 030 بخش ۳۰ - سبب هجرت ابراهیم ادهم قدس الله سره و ترک ملک خراسانইব্রাহিম ইবনে আদহাম (রহঃ) এর হিজরত এবং খোরাসানের রাজত্ব ত্যাগের কারণ ১৯ শের
  31. 031 بخش ۳۱ - حکایت آن مرد تشنه کی از سر جوز بن جوز می‌ریخت در جوی آب کی در گو بود و به آب نمی‌رسید تا به افتادن جوز بانگ آب# بشنود و او را چو سماع خوش بانگ آب اندر طرب می‌آوردসেই তৃষ্ণার্ত ব্যক্তির গল্প যে আখরোট গাছ থেকে আখরোট নদীতে ফেলছিল, যা গর্তের মধ্যে ছিল এবং সে জল পর্যন্ত পৌঁছাতে পারছিল না। আখরোটগুলো পড়ার শব্দে সে জলের শব্দ শুনতে পেত, আর জলের সেই মনোরম শব্দ তাকে আনন্দের নৃত্যে মাতিয়ে তুলত। ৩৬ শের
  32. 032 بخش ۳۲ - تهدید فرستادن سلیمان علیه‌السلام پیش بلقیس کی اصرار میندیش بر شرک و تاخیر مکنসুলায়মান (আঃ) কর্তৃক বিলকিসের কাছে এই হুমকি পাঠানো যে, তুমি শিরকে জিদ করো না এবং বিলম্ব করো না ৩১ শের
  33. 033 بخش ۳۳ - پیدا کردن سلیمان علیه‌السلام کی مرا خالصا لامر الله جهدست در ایمان تو یک ذره غرضی نیست مرا نه در نفس تو و حسن تو و نه در ملک تو خود بینی چون چشم جان باز شود به نوراللهসুলায়মান (আঃ) এর প্রকাশ করা যে, আমার ঈমানের ব্যাপারে কেবল আল্লাহর আদেশ পালনের জন্য প্রচেষ্টা আছে, তোমার আত্মায়, তোমার সৌন্দর্যে বা তোমার রাজত্বে আমার কোনো স্বার্থ নেই। যখন তুমি আল্লাহর নূরে অন্তর্দৃষ্টি ফিরে পাবে, তখন নিজেই দেখতে পাবে। ১৭ শের
  34. 034 بخش ۳۴ - باقی قصهٔ ابراهیم ادهم قدس‌الله سرهইব্রাহিম ইবনে আদহাম (রহঃ) এর গল্পের বাকি অংশ ১৬ শের
  35. 035 بخش ۳۵ - بقیهٔ قصهٔ اهل سبا و نصیحت و ارشاد سلیمان علیه‌السلام آل بلقیس را هر یکی را اندر خور خود و مشکلات دین و دل او و صید کردن هر جنس مرغ ضمیری به صفیر آن جنس مرغ و طعمهٔ اوসাবাবাসীদের গল্পের বাকি অংশ এবং সুলায়মান (আঃ) কর্তৃক বিলকিসের পরিবারবর্গকে তাদের প্রত্যেকের যোগ্যতা অনুযায়ী উপদেশ ও পথপ্রদর্শন, এবং তাদের ধর্ম ও হৃদয়ের সমস্যাবলীর সমাধান, এবং প্রতিটি পাখির প্রজাতির শিষ ও টোপের মাধ্যমে সেই প্রজাতির অন্তরাত্মা শিকার করা ১৪ শের
  36. 036 بخش ۳۶ - آزاد شدن بلقیس از ملک و مست شدن او از شوق ایمان و التفات همت او از همهٔ ملک منقطع شدن وقت هجرت الا از تختবিলকিসের রাজত্ব থেকে মুক্তি এবং ঈমানের আবেগে মত্ত হওয়া, এবং হিজরতের সময় তার সমস্ত রাজত্বের প্রতি আগ্রহ ছিন্ন হয়ে যাওয়া, কেবল সিংহাসন ছাড়া ৪৪ শের
  37. 037 بخش ۳۷ - چاره کردن سلیمان علیه‌السلام در احضار تخت بلقیس از سباবিলকিসের সিংহাসন সাবা থেকে হাজির করার জন্য সুলায়মান (আঃ) এর কৌশল অবলম্বন ১২ শের
  38. 038 بخش ۳۸ - قصهٔ یاری خواستن حلیمه از بتان چون عقیب فطام مصطفی را علیه‌السلام گم کرد و لرزیدن و سجدهٔ بتان و گواهی دادن ایشان بر عظمت کار مصطفی صلی‌الله علیه و سلمহালিমা কর্তৃক মূর্তিগুলোর কাছে সাহায্য চাওয়া যখন সে মুহাম্মাদ (সাঃ) কে দুধ ছাড়ানোর পর হারিয়ে ফেলেছিল, এবং মূর্তিগুলোর কেঁপে ওঠা ও সিজদা করা এবং মুহাম্মাদ (সাঃ) এর কাজের মহত্ত্বের সাক্ষ্য দেওয়া ২১ শের
  39. 039 بخش ۳۹ - حکایت آن پیر عرب کی دلالت کرد حلیمه را به استعانت به بتانসেই বৃদ্ধ আরবের গল্প যে হালিমাকে মূর্তিগুলোর কাছে সাহায্য চাইতে বলেছিল ৪৭ শের
  40. 040 بخش ۴۰ - خبر یافتن جد مصطفی عبدالمطلب از گم کردن حلیمه محمد را علیه‌السلام و طالب شدن او گرد شهر و نالیدن او بر در کعبه و از حق درخواستن و یافتن او محمد را علیه‌السلامমুহাম্মাদ (সাঃ) এর দাদা আব্দুল মুত্তালিবের হালিমা কর্তৃক মুহাম্মাদ (সাঃ) কে হারানোর খবর জানা, এবং তাকে শহরজুড়ে খোঁজা, এবং কাবার দরজায় আহাজারি করা ও আল্লাহর কাছে প্রার্থনা করা, এবং মুহাম্মাদ (সাঃ) কে খুঁজে পাওয়া ৫০ শের
  41. 041 بخش ۴۱ - نشان خواستن عبدالمطلب از موضع محمد علیه‌السلام کی کجاش یابم و جواب آمدن از اندرون کعبه و نشان یافتنআব্দুল মুত্তালিব কর্তৃক মুহাম্মাদ (সাঃ) এর অবস্থানের চিহ্ন চাওয়া যে, আমি তাকে কোথায় খুঁজে পাবো, এবং কাবার ভেতর থেকে জবাব আসা ও চিহ্ন খুঁজে পাওয়া ৮ শের
  42. 042 بخش ۴۲ - بقیهٔ قصهٔ دعوت رحمت بلقیس راবিলকিসকে রহমতের দাওয়াত দেওয়ার গল্পের বাকি অংশ ৪ শের
  43. 043 بخش ۴۳ - مثل قانع شدن آدمی به دنیا و حرص او در طلب دنیا و غفلت او از دولت روحانیان کی ابنای جنس وی‌اند و نعره‌زنان کی یا لَیْتَ قَوْمي یَعْلَمونَমানুষের দুনিয়াতে তুষ্ট থাকা এবং দুনিয়ার প্রতি তার লোভ ও আত্মিক সম্পদ থেকে তার উদাসীনতার দৃষ্টান্ত, যা তার জাতিসত্তার অংশ, এবং যারা চিৎকার করে বলে: “হায়! যদি আমার সম্প্রদায় জানতে পারত!” ৬৮ শের
  44. 044 بخش ۴۴ - بقیهٔ عمارت کردن سلیمان علیه‌السلام مسجد اقصی را به تعلیم و وحی خدا جهت حکمتهایی کی او داند و معاونت ملایکه و دیو و پری و آدمی آشکاراসুলায়মান (আঃ) কর্তৃক আল্লাহর নির্দেশ ও ওয়াহীর মাধ্যমে মসজিদে আকসা নির্মাণ কাজ চালিয়ে যাওয়া, যাতে আল্লাহ জানেন এমন প্রজ্ঞার কারণে ফেরেশতা, জিন, পরী এবং মানুষের প্রকাশ্য সাহায্য পাওয়া যায় ৪৩ শের
  45. 045 بخش ۴۵ - قصهٔ شاعر و صله دادن شاه و مضاعف کردن آن وزیر بوالحسن نامকবি ও বাদশাহের পুরস্কারের গল্প এবং আবুল হাসান নামের উজিরের তা দ্বিগুণ করা ১০ শের
  46. 046 بخش ۴۶ - باز آمدن آن شاعر بعد چند سال به امید همان صله و هزار دینار فرمودن بر قاعدهٔ خویش و گفتن وزیر نو هم حسن نام شاه را کی این سخت بسیارست و ما را خرجهاست و خزینه خالیست و من او را بده یک آن خشنود کنمকয়েক বছর পর সেই কবির আবার একই পুরস্কারের আশায় ফিরে আসা, এবং বাদশাহের নিজের নিয়ম অনুযায়ী এক হাজার দিনার আদেশ করা, এবং নতুন উজির হাসান নামের বাদশাহকে বলা যে, এটি অনেক বেশি, এবং আমাদের খরচ আছে ও কোষাগার খালি, এবং আমি তাকে তার এক-দশমাংশ দিয়ে সন্তুষ্ট করব। ৭৪ শের
  47. 047 بخش ۴۷ - مانستن بدرایی این وزیر دون در افساد مروت شاه به وزیر فرعون یعنی هامان در افساد قابلیت فرعونএই নিম্নশ্রেণীর উজিরের বাদশাহের উদারতা নষ্ট করার ক্ষেত্রে ফেরাউনের উজির হামানের (ফেরাউনের ক্ষমতা নষ্ট করার ক্ষেত্রে) সাথে সাদৃশ্য ২৩ শের
  48. 048 بخش ۴۸ - نشستن دیو بر مقام سلیمان علیه‌السلام و تشبه کردن او به کارهای سلیمان علیه‌السلام و فرق ظاهر میان هر دو سلیمان و دیو خویشتن را سلیمان بن داود نام کردنশয়তানের সুলায়মান (আঃ) এর স্থানে বসা এবং সুলায়মান (আঃ) এর কাজের ভান করা, এবং আসল সুলায়মান ও শয়তানের মধ্যে সুস্পষ্ট পার্থক্য এবং শয়তানের নিজেকে সুলায়মান ইবনে দাউদ বলে পরিচয় দেওয়া ২৪ শের
  49. 049 بخش ۴۹ - درآمدن سلیمان علیه‌السلام هر روز در مسجد اقصی بعد از تمام شدن جهت عبادت و ارشاد عابدان و معتکفان و رستن عقاقیر در مسجدমসজিদে আকসা নির্মাণ সমাপ্ত হওয়ার পর সুলায়মান (আঃ) এর প্রতিদিন ইবাদত ও ইবাদতকারী ও ইতিকাফকারীদের নির্দেশনা দেওয়ার জন্য মসজিদে প্রবেশ, এবং মসজিদে ভেষজ উদ্ভিদের জন্ম ১৪ শের
  50. 050 بخش ۵۰ - آموختن پیشه گورکنی قابیل از زاغ پیش از آنک در عالم علم گورکنی و گور بودকাবীলের দ্বারা কাকের কাছ থেকে কবর খননের পেশা শেখা, বিশ্বে কবর খনন ও কবর সম্পর্কে জ্ঞান আসার আগে ৫৭ শের
  51. 051 بخش ۵۱ - قصهٔ صوفی کی در میان گلستان سر به زانو مراقب بود یارانش گفتند سر برآور تفرج کن بر گلستان و ریاحین و مرغان و آثار رحمةالله تعالیসেই সুফির গল্প যে বাগানের মধ্যে হাঁটুতে মাথা রেখে ধ্যান করছিল। তার সঙ্গীরা তাকে বলল, 'মাথা তুলে বাগান, ফুল, পাখি এবং আল্লাহর রহমতের নিদর্শনগুলি দেখ।' ১৫ শের
  52. 052 بخش ۵۲ - قصهٔ رستن خروب در گوشهٔ مسجد اقصی و غمگین شدن سلیمان علیه‌السلام از آن چون به سخن آمد با او و خاصیت و نام خود بگفتমসজিদে আকসার এক কোণে ক্যারোব গাছের জন্ম এবং সুলায়মান (আঃ) এর দুঃখিত হওয়া যখন গাছটি তার সাথে কথা বলেছিল এবং তার বৈশিষ্ট্য ও নাম বলেছিল ৬২ শের
  53. 053 بخش ۵۳ - بیان آنک حصول علم و مال و جاه بدگوهران را فضیحت اوست و چون شمشیریست کی افتادست به دست راه‌زنএই ব্যাখ্যা যে, খারাপ প্রকৃতির লোকের জন্য জ্ঞান, সম্পদ ও পদমর্যাদা লাভ তার দুর্নামের কারণ হয় এবং তা এমন এক তরবারীর মতো যা ডাকাতের হাতে পড়েছে ১৭ শের
  54. 054 بخش ۵۴ - تفسیر یا ایها المزملসূরা মুযাম্মিল এর ব্যাখ্যা ৩৭ শের
  55. 055 بخش ۵۵ - در بیان آنک ترک الجواب جواب مقرر این سخن کی جواب الاحمق سکوت شرح این هر دو درین قصه است کی گفته می‌آیدএই কথার ব্যাখ্যা যে, “উত্তরের অনুপস্থিতিই উত্তর” এবং “নির্বোধের উত্তর হলো নীরবতা”। এই দুটির ব্যাখ্যা এই গল্পে দেওয়া হয়েছে যা বলা হবে। ৭ শের
  56. 056 بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیه‌السلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائمএই হাদিসের ব্যাখ্যা যে, মোস্তফা (সাঃ) বলেছেন: “নিশ্চয়ই আল্লাহ তা’আলা ফেরেশতাদের সৃষ্টি করেছেন এবং তাদের মধ্যে জ্ঞান স্থাপন করেছেন। আর চতুষ্পদ জন্তুদের সৃষ্টি করেছেন এবং তাদের মধ্যে প্রবৃত্তি স্থাপন করেছেন। আর বনি আদমকে সৃষ্টি করেছেন এবং তাদের মধ্যে জ্ঞান ও প্রবৃত্তি উভয়ই স্থাপন করেছেন। সুতরাং যার জ্ঞান তার প্রবৃত্তিকে দমন করে, সে ফেরেশতাদের চেয়েও শ্রেষ্ঠ। আর যার প্রবৃত্তি তার জ্ঞানকে দমন করে, সে চতুষ্পদ জন্তুদের চেয়েও নিকৃষ্ট।” ৩০ শের
  57. 057 بخش ۵۷ - در تفسیر این آیت کی و اما الذین فی قلوبهم مرض فزادتهم رجسا و قوله یضل به کثیرا و یهدی به کثیراএই আয়াতের ব্যাখ্যা যে, “আর যাদের অন্তরে ব্যাধি আছে, তাদের জন্য এটি আরও অপবিত্রতা বৃদ্ধি করে।” এবং তাঁর বাণী: “তিনি এর দ্বারা অনেককে পথভ্রষ্ট করেন এবং অনেককে সৎপথে পরিচালিত করেন।” ৬ শের
  58. 058 بخش ۵۸ - چالیش عقل با نفس هم چون تنازع مجنون با ناقه میل مجنون سوی حره میل ناقه واپس سوی کره چنانک گفت مجنون هوا ناقتی خلفی و قدامی الهوی و انی و ایاها لمختلفانনফসের সাথে বুদ্ধির যুদ্ধ, যেমন মজুনুনের উটের সাথে দ্বন্দ্ব। মজুনুনের ঝর্ণার দিকে ঝোঁক, আর উটের বাচ্চার দিকে ফিরে যাওয়ার ঝোঁক। যেমন মজুনুন বলেছিল, “আমার উটের আকাঙ্ক্ষা আমার পেছনে, আর আমার সামনে আমার আকাঙ্ক্ষা, আর আমি ও সে ভিন্ন পথের পথিক।” ২৯ শের
  59. 059 بخش ۵۹ - نوشتن آن غلام قصهٔ شکایت نقصان اجری سوی پادشاهসেই গোলামের বাদশাহের কাছে পারিশ্রমিক কম পাওয়ার অভিযোগ লিখে পাঠানো ১৬ শের
  60. 060 بخش ۶۰ - حکایت آن فقیه با دستار بزرگ و آنک بربود دستارش و بانگ می‌زد کی باز کن ببین کی چه می‌بری آنگه ببرসেই ফকীহ এর গল্প যার বড় পাগড়ি ছিল এবং এক ব্যক্তি তার পাগড়ি ছিনিয়ে নিয়েছিল এবং সে চিৎকার করছিল যে, 'খুলে দেখ কী নিয়ে যাচ্ছ, তারপর নিয়ে যাও।' ১৪ শের
  61. 061 بخش ۶۱ - نصیحت دنیا اهل دنیا را به زبان حال و بی‌وفایی خود را نمودن به وفا طمع دارندگان ازوদুনিয়া কর্তৃক দুনিয়াবাসীকে বাস্তবতার মাধ্যমে উপদেশ দেওয়া এবং তার অবিশ্বস্ততা প্রকাশ করা যারা তার কাছ থেকে বিশ্বস্ততার আশা করে ৪৯ শের
  62. 062 بخش ۶۲ - بیان آنک عارف را غذاییست از نور حق کی ابیت عند ربی یطعمنی و یسقینی و قوله الجوع طعام الله یحیی به ابدان الصدیقین ای فی الجوع یصل طعام‌اللهএই ব্যাখ্যা যে, আরেফদের জন্য আল্লাহর নূরের খাদ্য রয়েছে, যেমন “আমি আমার রবের কাছে রাত কাটাই, তিনি আমাকে খাওয়ান ও পান করান,” এবং তাঁর বাণী “ক্ষুধা আল্লাহর খাদ্য, যা দিয়ে তিনি সিদ্দিকদের শরীরকে জীবিত রাখেন,” অর্থাৎ ক্ষুধা অবস্থায় আল্লাহর খাদ্য পৌঁছায়। ২৯ শের
  63. 063 بخش ۶۳ - تفسیر اوجس فی نفسه خیفة موسی قلنا لا تخف انک انت الاعلی“মূসার মনে ভয় ঢুকল, আমরা বললাম, ভয় পেয়ো না, তুমিই বিজয়ী হবে” – এর ব্যাখ্যা ২৫ শের
  64. 064 بخش ۶۴ - زجر مدعی از دعوی و امر کردن او را به متابعتদাবিদারকে তার দাবি থেকে বারণ করা এবং তাকে অনুসরণ করার আদেশ করা ২২ শের
  65. 065 بخش ۶۵ - بقیهٔ نوشتن آن غلام رقعه به طلب اجریসেই গোলামের পারিশ্রমিক চাওয়ার জন্য আবারও চিঠি লেখা ২২ শের
  66. 066 بخش ۶۶ - حکایت آن مداح کی از جهت ناموس شکر ممدوح می‌کرد و بوی اندوه و غم اندرون او و خلاقت دلق ظاهر او می‌نمود کی آن شکرها لافست و دروغসেই প্রশংসাকারীর গল্প যে লোকলজ্জার ভয়ে প্রশংসিত ব্যক্তির প্রশংসা করছিল, কিন্তু তার ভেতরের দুঃখ ও ব্যথার গন্ধ এবং তার বাহ্যিক পোশাকের দুর্বলতা প্রকাশ করছিল যে সেই প্রশংসাগুলো ছিল মিথ্যা ও প্রতারণামূলক ৫৫ শের
  67. 067 بخش ۶۷ - دریافتن طبیبان الهی امراض دین و دل را در سیمای مرید و بیگانه و لحن گفتار او و رنگ چشم او و بی این همه نیز از راه دل کی انهم جواسیس القلوب فجالسوهم بالصدقআধ্যাত্মিক চিকিৎসকদের দ্বারা মুরিদ ও অপরিচিত ব্যক্তির মুখ দেখে, তার কথা বলার ধরণ দেখে এবং চোখের রঙ দেখে দ্বীন ও আত্মার রোগ নির্ণয় করা, এমনকি এই সব না থাকলেও অন্তরের মাধ্যমে, কারণ “তারা অন্তরের গুপ্তচর, তাই তাদের সাথে সত্যতার সাথে বসো” ৮ শের
  68. 068 بخش ۶۸ - مژده دادن ابویزید از زادن ابوالحسن خرقانی قدس الله روحهما پیش از سالها و نشان صورت او سیرت او یک به یک و نوشتن تاریخ‌نویسان آن در جهت رصدআবু ইয়াযিদ কর্তৃক আবু আল-হাসান খারকানি (আল্লাহ তাদের আত্মাকে পবিত্র করুন) এর জন্মের কয়েক বছর আগেই সুসংবাদ দেওয়া এবং তার বাহ্যিক ও চারিত্রিক বৈশিষ্ট্যগুলি এক এক করে বর্ণনা করা, এবং ইতিহাসবিদদের দ্বারা তা লিপিবদ্ধ করা যাতে তা পর্যবেক্ষণ করা যায় ৩২ শের
  69. 069 بخش ۶۹ - قول رسول صلی الله علیه و سلم انی لاجد نفس الرحمن من قبل الیمنরাসূল (সাঃ) এর বাণী “আমি ইয়ামানের দিক থেকে দয়াময় আল্লাহর শ্বাস অনুভব করি” ২২ শের
  70. 070 بخش ۷۰ - نقصان اجرای جان و دل صوفی از طعام اللهআল্লাহর খাদ্য থেকে সুফির আত্মা ও হৃদয়ের পারিশ্রমিকের ঘাটতি ৩৫ শের
  71. 071 بخش ۷۱ - آشفتن آن غلام از نارسیدن جواب رقعه از قبل پادشاهরাজার কাছ থেকে চিঠির উত্তর না পেয়ে সেই গোলামের অস্থির হয়ে পড়া ৬ শের
  72. 072 بخش ۷۲ - کژ وزیدن باد بر سلیمان علیه‌السلام به سبب زلت اوসুলায়মান (আঃ) এর ভুলের কারণে তার উপর বাতাসের বিরূপ আচরণ ২৮ শের
  73. 073 بخش ۷۳ - شنیدن شیخ ابوالحسن رضی الله عنه خبر دادن ابویزید را و بود او و احوال اوশেখ আবুল হাসান (রাঃ) এর আবু ইয়াযিদ এর খবর এবং তার অবস্থা সম্পর্কে অবহিত হওয়া ১০ শের
  74. 074 بخش ۷۴ - رقعهٔ دیگر نوشتن آن غلام پیش شاه چون جواب آن رقعهٔ اوّل نیافتসেই গোলামের বাদশাহের কাছে আরেকটি চিঠি লেখা, যেহেতু সে তার প্রথম চিঠির উত্তর পায়নি ৩৪ শের
  75. 075 بخش ۷۵ - قصهٔ آنک کسی به کسی مشورت می‌کرد گفتش مشورت با دیگری کن کی من عدوی تومসেই গল্প যেখানে একজন ব্যক্তি অন্য একজনের কাছে পরামর্শ চাইল, এবং সে বলল, 'অন্য কারো সাথে পরামর্শ করো, কারণ আমি তোমার শত্রু।' ২৩ শের
  76. 076 بخش ۷۶ - امیر کردن رسول علیه‌السلام جوان هذیلی را بر سریه‌ای کی در آن پیران و جنگ آزمودگان بودندরাসূল (সাঃ) কর্তৃক এক যুবক হুজাইলিকে এমন এক সামরিক অভিযানে সেনাপতি নিযুক্ত করা যেখানে বৃদ্ধ ও অভিজ্ঞ যোদ্ধারাও ছিলেন ৩৮ শের
  77. 077 بخش ۷۷ - اعتراض کردن معترضی بر رسول علیه‌السلام بر امیر کردن آن هذیلیএক প্রতিবাদকারীর রাসূল (সাঃ) এর উপর সেই হুজাইলিকে সেনাপতি নিযুক্ত করার প্রতিবাদ করা ৫১ শের
  78. 078 بخش ۷۸ - جواب گفتن مصطفی علیه‌السلام اعتراض کننده راমোস্তফা (সাঃ) এর প্রতিবাদকারীকে জবাব দেওয়া ২১ শের
  79. 079 بخش ۷۹ - قصهٔ «سُبْحانی، ما اَعْظَمَ شَأْنی» گفتن ابویزید قدّس الله سرّه و اعتراض مریدان و جواب این مر ایشان را نه به طریق گفت زبان بلک از راه عیانআবু ইয়াজিদ (আল্লাহ তার আত্মাকে পবিত্র করুন) এর 'সুবহানি, মা আ'জাম শানি' (আমি পবিত্র, আমার মর্যাদা কত মহান!) বলার গল্প এবং মুরিদদের আপত্তি ও তাদের প্রতি তার জবাব, যা মৌখিক কথার মাধ্যমে নয় বরং প্রত্যক্ষ অভিজ্ঞতার মাধ্যমে ছিল ৫২ শের
  80. 080 بخش ۸۰ - بیان سبب فصاحت و بسیارگویی آن فضول به خدمت رسول علیه‌السلامরাসূল (সাঃ) এর সেবায় সেই অনর্থক ব্যক্তির বাগ্মিতা ও বহু কথা বলার কারণ বর্ণনা ৫ শের
  81. 081 بخش ۸۱ - بیان رسول علیه السلام سبب تفضیل و اختیار کردن او آن هذیلی را به امیری و سرلشکری بر پیران و کاردیدگانনবী (সাঃ) কর্তৃক সেই হুজাইলি যুবককে বৃদ্ধ ও অভিজ্ঞ যোদ্ধাদের উপর সেনাপতি ও সেনাপ্রধান হিসেবে অগ্রাধিকার ও নির্বাচনের কারণ ব্যাখ্যা ২৯ শের
  82. 082 بخش ۸۲ - علامت عاقل تمام و نیم‌عاقل و مرد تمام و نیم‌مرد و علامت شقی مغرور لاشیপূর্ণ জ্ঞানী, অর্ধ-জ্ঞানী, পূর্ণ পুরুষ, অর্ধ-পুরুষ এবং হতভাগ্য, অহংকারী, শূন্য ব্যক্তির চিহ্ন ১৪ শের
  83. 083 بخش ۸۳ - قصهٔ آن آبگیر و صیادان و آن سه ماهی یکی عاقل و یکی نیم عاقل وان دگر مغرور و ابله مغفل لاشی و عاقبت هر سهসেই পুকুর, জেলে এবং তিনটি মাছের গল্প: একটি জ্ঞানী, একটি অর্ধ-জ্ঞানী, এবং অন্যটি অহংকারী, নির্বোধ ও শূন্য। এবং তাদের তিনজনের পরিণতি। ১১ শের
  84. 084 بخش ۸۴ - سر خواندن وضو کننده اوراد وضو راঅজুকারী ব্যক্তির অজু করার সময় অজু সংক্রান্ত দোয়া পাঠ করার রহস্য ৮ শের
  85. 085 بخش ۸۵ - شخصی به وقت استنجا می‌گفت اللهم ارحنی رائحة الجنه به جای آنک اللهم اجعلنی من التوابین واجعلنی من المتطهرین کی ورد استنجاست و ورد استنجا را به وقت استنشاق می‌گفت عزیزی بشنید و این را طاقت نداشتএক ব্যক্তি শৌচাগারে গিয়ে বলছিল, 'আল্লাহুম্মা আরহি রাইহাতাল জান্নাহ' (হে আল্লাহ, আমাকে জান্নাতের সুগন্ধ দান করুন) এর পরিবর্তে 'আল্লাহুম্মা আজ’আলনি মিনাত তাওয়াবিনা ওয়াজ’আলনি মিনাল মুতাতাহ্হিরীন' (হে আল্লাহ, আমাকে তাওবাকারীদের অন্তর্ভুক্ত করুন এবং আমাকে পবিত্রকারীদের অন্তর্ভুক্ত করুন) যা শৌচাগারের দোয়া, এবং সে শৌচাগারের দোয়া বলছিল নাকের ভেতরের অংশ পরিষ্কার করার সময়। একজন শ্রদ্ধেয় ব্যক্তি এটি শুনে সহ্য করতে পারেননি। ২৪ শের
  86. 086 بخش ۸۶ - قصهٔ آن مرغ گرفته کی وصیت کرد کی بر گذشته پشیمانی مخور تدارک وقت اندیش و روزگار مبر در پشیمانیধৃত পাখিটির গল্প, যে বলল: অতীত নিয়ে আফসোস করো না, বরং বর্তমানের প্রতিকার চিন্তা করো এবং আফসোসে সময় নষ্ট করো না ২১ শের
  87. 087 بخش ۸۷ - چاره اندیشیدن آن ماهی نیم‌عاقل و خود را مرده کردنঅর্ধ-জ্ঞানী মাছটির বাঁচার উপায় খুঁজে বের করা এবং নিজেকে মৃত বলে ভান করা ২১ শের
  88. 088 بخش ۸۸ - بیان آنک عهد کردن احمق وقت گرفتاری و ندم هیچ وفایی ندارد کی لو ردوالعادوا لما نهوا عنه و انهم لکاذبون صبح کاذب وفا نداردএই বর্ণনা যে, বিপদের সময় আহাম্মকের কৃত প্রতিজ্ঞা ও অনুশোচনা কোনো কাজে আসে না, কারণ তারা যা নিষেধ করেছিল, তাতে ফিরে যেতে চাইত এবং তারা মিথ্যাবাদী ছিল (অর্থাৎ) মিথ্যা সকালের ওয়াদা স্থায়ী হয় না ১৪ শের
  89. 089 بخش ۸۹ - در بیان آنک وهم قلب عقلست و ستیزهٔ اوست بدو ماند و او نیست و قصهٔ مجاوبات موسی علیه‌السلام کی صاحب عقل بود با فرعون کی صاحب وهم بودএই বর্ণনা যে, ভ্রান্তি হলো বুদ্ধির প্রতিচ্ছবি, এবং তার প্রতিদ্বন্দ্বী, যা তার মতো মনে হয় কিন্তু তা নয়, এবং মূসা (আ.)-এর কথোপকথনের গল্প, যিনি জ্ঞানী ছিলেন, ফিরাউনের সাথে, যে ভ্রান্তির অধিকারী ছিল ৪০ শের
  90. 090 بخش ۹۰ - بیان آنک عمارت در ویرانیست و جمعیت در پراکندگیست و درستی در شکستگیست و مراد در بی‌مرادیست و وجود در عدم است و عَلی هَذا بَقیَّةُ الأَضْدادِ وَ الأَزْواجِএই বর্ণনা যে, সমৃদ্ধি ধ্বংসের মধ্যে, সংহতি বিশৃঙ্খলার মধ্যে, পূর্ণতা ভাঙনের মধ্যে, আকাঙ্ক্ষা নিষ্ফলতার মধ্যে, অস্তিত্ব অনস্তিত্বের মধ্যে, এবং এই নীতি অনুযায়ী সকল বিপরীত ও যুগলের ক্ষেত্রে ৪৩ শের
  91. 091 بخش ۹۱ - بیان آنک هر حس مدرکی را از آدمی نیز مدرکاتی دیگرست کی از مدرکات آن حس دگر بی‌خبرست چنانک هر پیشه‌ور استاد اعجمی کار آن استاد دگر پیشه‌ورست و بی‌خبری او از آنک وظیفهٔ او نیست دلیل نکند کی آن مدرکات نیست اگرچه به حکم حال منکر بود آن را اما از منکری او اینجا جز بی‌خبری نمی‌خواهیم درین مقامএই বর্ণনা যে, প্রতিটি সংবেদনশীল মানুষের জন্য অন্যান্য সংবেদনীয় বিষয় থাকে, যা অন্য ইন্দ্রিয়ের কাছে অজানা, যেমন একজন কারিগরের কাছে অন্য কারিগরের কাজ অদ্ভূত মনে হয়, এবং তার অজ্ঞতা প্রমাণ করে না যে সেই সংবেদনশীলতাগুলি নেই, যদিও সে পরিস্থিতির কারণে সেগুলিকে অস্বীকার করতে পারে, কিন্তু এই প্রসঙ্গে আমরা তার অস্বীকৃতি বলতে শুধুমাত্র তার অজ্ঞতাকে বোঝাতে চাই ৫৭ শের
  92. 092 بخش ۹۲ - حمله بردن این جهانیان بر آن جهانیان و تاختن بردن تا سینور ذر و نسل کی سر حد غیب است و غفلت ایشان از کمین کی چون غازی به غزا نرود کافر تاختن آوردএই দুনিয়াবাসীদের ঐ দুনিয়াবাসীদের উপর আক্রমণ এবং জিন ও মানুষের সূচনালগ্ন পর্যন্ত হামলা চালানো, যা হলো অদৃশ্যের সীমান্ত, এবং তাদের অসাবধানতা, কারণ যখন একজন যোদ্ধা যুদ্ধে যায় না, তখন কাফির আক্রমণ করে ২৮ শের
  93. 093 بخش ۹۳ - بیان آنک تن خاکی آدمی هم‌چون آهن نیکو جوهر قابل آینه شدن است تا درو هم در دنیا بهشت و دوزخ و قیامت و غیر آن معاینه بنماید نه بر طریق خیالএই বর্ণনা যে, মানুষের মাটির শরীর একটি ভালো লোহার মতো, যা আয়না হওয়ার যোগ্য, যাতে এই দুনিয়াতেই বেহেশত ও দোজখ, কেয়ামত এবং অন্যান্য বিষয় কল্পনার মাধ্যমে নয়, বরং প্রত্যক্ষভাবে দেখা যায় ১৮ শের
  94. 094 بخش ۹۴ - باز گفتن موسی علیه‌السلام اسرار فرعون را و واقعات او را ظهر الغیب تا به خبیری حق ایمان آورد یا گمان بردমূসা (আ.)-এর ফিরাউনের কাছে তার গোপন বিষয় ও ঘটনাবলী অদৃশ্য থেকে বলে দেওয়া, যাতে সে আল্লাহর জ্ঞান সম্পর্কে বিশ্বাস করে বা ধারণা করে ১৬ শের
  95. 095 بخش ۹۵ - بیان آنک در توبه بازستএই বর্ণনা যে, তওবার দরজা খোলা আছে ৬ শের
  96. 096 بخش ۹۶ - گفتن موسی علیه‌السلام فرعون را کی از من یک پند قبول کن و چهار فضیلت عوض بستانমূসা (আ.)-এর ফিরাউনকে বলা যে, আমার একটি উপদেশ গ্রহণ করো এবং বিনিময়ে চারটি গুণ লাভ করো ১৯ শের
  97. 097 بخش ۹۷ - شرح کردن موسی علیه‌السلام آن چهار فضیلت را جهت پای مزد ایمان فرعونমূসা (আ.)-এর ফিরাউনের ঈমানের বিনিময়ে সেই চারটি গুণের ব্যাখ্যা করা ১২ শের
  98. 098 بخش ۹۸ - تفسیر کُنْتُ کَنْزاً مَخْفیّاً فَأَحْبَبْتُ اَنْ اُعْرَفَ“আমি এক গুপ্ত ধন ছিলাম, তাই আমি পরিচিত হতে চেয়েছিলাম” – এর ব্যাখ্যা ২২ শের
  99. 099 بخش ۹۹ - غره شدن آدمی به ذکاوت و تصویرات طبع خویشتن و طلب ناکردن علم غیب کی علم انبیاستমানুষের বুদ্ধিমত্তা ও নিজের স্বভাবের কল্পনা দ্বারা প্রতারিত হওয়া এবং নবীদের জ্ঞানরূপ অদৃশ্য জ্ঞানের অন্বেষণ না করা ১৫ শের
  100. 100 بخش ۱۰۰ - بیان این خبر کی کلموا الناس علی قدر عقولهم لا علی قدر عقولکم حتی لا یکذبوا الله و رسولهএই হাদিসের বর্ণনা যে, “মানুষের বুদ্ধিমত্তা অনুযায়ী তাদের সাথে কথা বলো, তোমাদের বুদ্ধিমত্তা অনুযায়ী নয়, যাতে তারা আল্লাহ ও তাঁর রাসূলকে অস্বীকার না করে” ৮ শের
  101. 101 بخش ۱۰۱ - قوله علیه السلام من بشرنی بخروج صفر بشرته بالجنةতাঁর (সা.) উক্তি: যে আমাকে সফরের (মাসের) শেষ হওয়ার খবর দেবে, আমি তাকে বেহেশতের সুসংবাদ দেব ১২ শের
  102. 102 بخش ۱۰۲ - مشورت کردن فرعون با ایسیه در ایمان آوردن به موسی علیه‌السلامফিরাউনের আসিয়ার সাথে মূসা (আ.)-এর উপর ঈমান আনার বিষয়ে পরামর্শ ৩১ শের
  103. 103 بخش ۱۰۳ - قصهٔ باز پادشاه و کمپیر زنবাদশাহ এবং বৃদ্ধা মহিলার বাজপাখির গল্প ২৯ শের
  104. 104 بخش ۱۰۴ - قصهٔ آن زن کی طفل او بر سر ناودان غیژید و خطر افتادن بود و از علی کرم‌الله وجهه چاره جستসেই মহিলার গল্প, যার শিশু নালার উপর পিছলে গিয়েছিল এবং পড়ে যাওয়ার ভয় ছিল, এবং সে আলী (ক.)-এর কাছে প্রতিকার চাইল ৬৫ শের
  105. 105 بخش ۱۰۵ - مشورت کردن فرعون با وزیرش هامان در ایمان آوردن به موسی علیه‌السلامফিরাউনের তার উজির হামানের সাথে মূসা (আ.)-এর উপর ঈমান আনার বিষয়ে পরামর্শ ১৪ শের
  106. 106 بخش ۱۰۶ - تزییف سخن هامان علیه اللعنةহামান (লানতপ্রাপ্ত) এর কথার মিথ্যা প্রমাণ করা ৩৭ শের
  107. 107 بخش ۱۰۷ - نومید شدن موسی علیه‌السلام از ایمام فرعون به تاثیر کردن سخن هامان در دل فرعونহামানের কথা ফিরাউনের মনে প্রভাব ফেলায় মূসা (আ.)-এর ফিরাউনের ঈমান থেকে হতাশ হওয়া ৫ শের
  108. 108 بخش ۱۰۸ - منازعت امیران عرب با مصطفی علیه‌السلام کی ملک را مقاسمت کن با ما تا نزاعی نباشد و جواب فرمودن مصطفی علیه‌السلام کی من مامورم درین امارت و بحث ایشان از طرفینআরব আমিরদের রাসূলুল্লাহ (সা.)-এর সাথে বিতর্ক যে, “আপনি রাজ্যকে আমাদের সাথে ভাগ করে নিন, যাতে কোনো বিবাদ না থাকে,” এবং রাসূলুল্লাহ (সা.)-এর উত্তর যে, “আমি এই শাসনকার্যে আদিষ্ট,” এবং উভয়ের দিক থেকে তাদের বিতর্ক ৩২ শের
  109. 109 بخش ۱۰۹ - در بیان آنک شناسای قدرت حق نپرسد کی بهشت و دوزخ کجاستএই বর্ণনা যে, আল্লাহর ক্ষমতা সম্পর্কে জ্ঞানী ব্যক্তি প্রশ্ন করে না যে, বেহেশত ও দোজখ কোথায় ২২ শের
  110. 110 بخش ۱۱۰ - جواب دهری کی منکر الوهیت است و عالم را قدیم می‌گویدসেই নাস্তিকের উত্তর, যে ঈশ্বরত্ব অস্বীকার করে এবং জগতকে অনাদি বলে ৪৮ শের
  111. 111 بخش ۱۱۱ - تفسیر این آیت کی و ما خلقنا السموات والارض و ما بینهما الا بالحق نیافریدمشان بهر همین کی شما می‌بینید بلک بهر معنی و حکمت باقیه کی شما نمی‌بینید آن راএই আয়াতের ব্যাখ্যা: “এবং আমরা আকাশমণ্ডল ও পৃথিবী এবং এতদুভয়ের মধ্যস্থিত কিছুই অযথা সৃষ্টি করিনি।” আমরা তাদেরকে সৃষ্টি করিনি শুধু এই উদ্দেশ্যে যা তোমরা দেখছ, বরং এমন অর্থ ও চিরস্থায়ী প্রজ্ঞার জন্য যা তোমরা দেখছ না ৪০ শের
  112. 112 بخش ۱۱۲ - وحی کردن حق به موسی علیه‌السلام کی ای موسی من کی خالقم تعالی ترا دوست می‌دارمআল্লাহর মূসা (আ.)-এর প্রতি ওহী, “হে মূসা, আমি, যিনি সৃষ্টিকর্তা, তোমাকে ভালোবাসি।” ১২ শের
  113. 113 بخش ۱۱۳ - خشم کردن پادشاه بر ندیم و شفاعت کردن شفیع آن مغضوب علیه را و از پادشاه درخواستن و پادشاه شفاعت او قبول کردن و رنجیدن ندیم از این شفیع کی چرا شفاعت کردیবাদশাহর সভাসদের উপর রাগ করা এবং সুপারিশকারীর সেই ক্রোধান্বিত ব্যক্তির জন্য সুপারিশ করা ও বাদশাহর কাছে চাওয়া, এবং বাদশাহ তার সুপারিশ গ্রহণ করা, আর সভাসদের এই সুপারিশকারীর উপর অসন্তুষ্ট হওয়া যে, কেন সে সুপারিশ করল ৪১ শের
  114. 114 بخش ۱۱۴ - گفتن خلیل مر جبرئیل را علیهماالسلام چون پرسیدش کی الک حاجة خلیل جوابش داد کی اما الیک فلاইবরাহীম (আ.)-এর জিবরাঈল (আ.)-কে বলা যখন তিনি জিজ্ঞাসা করলেন, “আপনার কোনো প্রয়োজন আছে কি?” ইবরাহীম (আ.) উত্তর দিলেন, “আপনার কাছে নয়।” ২৭ শের
  115. 115 بخش ۱۱۵ - مطالبه کردن موسی علیه‌السلام حضرت را کی خَلَقتَ خَلقاً اَهلَکتَهُم و جواب آمدنমূসা (আ.)-এর আল্লাহ তা'আলার কাছে দাবি করা যে, “আপনি এমন এক সৃষ্টিকে সৃষ্টি করেছেন যাদের আপনি ধ্বংস করেছেন” এবং তার উত্তর আসা ২৯ শের
  116. 116 بخش ۱۱۶ - بیان آنک روح حیوانی و عقل‌ِ جزوی و وهم و خیال بر مثال دوغند و روح کی باقیست درین دوغ هم‌چون روغن پنهانستএই বর্ণনা যে, পশু আত্মা, আংশিক বুদ্ধি, ভ্রম ও কল্পনা মথের মতো, এবং যে আত্মা বাকি থাকে এই মথের মধ্যে, তা ঘির মতো লুকানো থাকে ২১ শের
  117. 117 بخش ۱۱۷ - مثال دیگر هم درین معنیএকই অর্থে আরেকটি উদাহরণ ৩৪ শের
  118. 118 بخش ۱۱۸ - حکایت آن پادشاه‌زاده کی پادشاهی حقیقی به وی روی نمود یَوْمَ یَفِرُّ المَرْءُ مِنْ أَخیهِ وَ  أُمِّهِ وَ أَبیهِ نقد وقت او شد پادشاهی این خاک تودهٔ کودک طبعان کی قلعه گیری نام کنند آن کودک کی چیره آید بر سر خاک توده برآید و لاف زندگی قلعه مراست کودکان دیگر بر وی رشک برند کی التُّرابُ رَبیعُ الصِّبْیانِ آن پادشاه‌زاده چو از قید رنگها برست گفت من این خاکهای رنگین را همان خاک دون می‌گویم زر و اطلس و اکسون نمی‌گویم من ازین اکسون رستم یکسون رفتم و آتیناه الحکم صبیا ارشاد حق را مرور سالها حاجت نیست در قدرت کن فیکون هیچ کس سخن قابلیت نگویدসেই রাজপুত্রের গল্প, যার কাছে আসল রাজত্ব প্রকাশ পেল, “যেদিন মানুষ পলায়ন করবে তার ভাই, তার মা ও তার পিতা থেকে।” সেই মুহূর্তেই তার কাছে এই পৃথিবীর রাজত্ব, যা শিশুদের কাছে দুর্গ জয় করা নামে পরিচিত, তা তুচ্ছ হয়ে গেল। যে শিশু মাটির ঢিবির উপর জয়ী হয়, সে তার উপর ওঠে এবং জীবন ও দুর্গ তার দাবি করে। অন্য শিশুরা তাকে দেখে ঈর্ষা করে, কারণ “ধুলো হলো শিশুদের বসন্ত।” যখন সেই রাজপুত্র রঙের বন্ধন থেকে মুক্তি পেল, সে বলল: “আমি এই রঙিন মাটিকে নিচু মাটিই বলি, সোনা, রেশম বা পোশাক বলি না। আমি এই পোশাক থেকে মুক্ত হয়েছি এবং একপাশে চলে গেছি।” “এবং আমরা তাকে শৈশবেই জ্ঞান দান করেছিলাম।” আল্লাহর পথনির্দেশনার জন্য বছরের পর বছর অপেক্ষা করার প্রয়োজন নেই; “হও” বললেই হয়ে যায় এমন ক্ষমতায় কেউ যোগ্যতার কথা বলতে পারে না। ২৮ শের
  119. 119 بخش ۱۱۹ - عروس آوردن پادشاه فرزند خود را از خوف انقطاع نسلবংশবিস্তারের আশঙ্কায় বাদশাহর ছেলের জন্য বধূ আনা ১৬ শের
  120. 120 بخش ۱۲۰ - اختیار کردن پادشاه دختر درویش زاهدی را از جهت پسر و اعتراض کردن اهل حرم و ننگ داشتن ایشان از پیوندی درویشবাদশাহর ছেলের জন্য একজন দরিদ্র, ধার্মিক ব্যক্তির মেয়েকে নির্বাচন করা এবং রাজপরিবারের সদস্যদের বিরোধিতা ও দরিদ্রের সাথে সম্পর্ক স্থাপনে তাদের অসম্মান বোধ ৩১ শের
  121. 121 بخش ۱۲۱ - مستجاب شدن دعای پادشاه در خلاص پسرش از جادوی کابلیকাবুলি জাদুকরীর জাদু থেকে তার ছেলেকে মুক্ত করার জন্য বাদশাহর দোয়া কবুল হওয়া ২৯ শের
  122. 122 بخش ۱۲۲ - در بیان آنک شه‌زاده آدمی بچه است خلیفهٔ خداست پدرش آدم صفی خلیفهٔ حق مسجود ملایک و آن کمپیر کابلی دنیاست کی آدمی‌بچه را از پدر ببرید به سحر و انبیا و اولیا آن طبیب تدارک کنندهএই বর্ণনা যে, শাহজাদা মানুষ, আল্লাহর খলিফা। তার পিতা আদম (আ.), আল্লাহর মনোনীত খলিফা, ফেরেশতাদের সেজদাপ্রাপ্ত। আর সেই কাবুলি বৃদ্ধা মহিলাটি হলো দুনিয়া, যে জাদুর মাধ্যমে মানুষকে তার পিতার থেকে বিচ্ছিন্ন করে। আর নবী ও ওলীরা সেই প্রতিকারকারী চিকিৎসক। ৫৩ শের
  123. 123 بخش ۱۲۳ - حکایت آن زاهد کی در سال قحط شاد و خندان بود با مفلسی و بسیاری عیان و خلق می‌مردند از گرسنگی گفتندش چه هنگام شادیست کی هنگام صد تعزیت است گفت مرا باری نیستসেই ধার্মিক ব্যক্তির গল্প, যিনি দুর্ভিক্ষের বছরে অভাবী ও বহু লোকের উপস্থিতিতেও খুশি ও হাস্যোজ্জ্বল ছিলেন। লোকেরা ক্ষুধার্ত হয়ে মরছিল। তাকে বলা হলো, “এখন আনন্দের সময় নয়, বরং শত শোকের সময়।” তিনি বললেন, “আমার তো কোনো বোঝা নেই।” ১৭ শের
  124. 124 بخش ۱۲۴ - بیان آنک مجموع عالم صورت عقل کل است چون با عقل کل به‌کژ‌روی جفا کردی صورت عالم ترا غم فزاید اغلب احوال چنانک دل با پدر بد کردی صورت پدر غم فزاید ترا و نتوانی رویش را دیدن اگر چه پیش از آن نور دیده بوده باشد و راحت جانএই বর্ণনা যে, জগতের সমষ্টি হলো সার্বিক বুদ্ধির রূপ। যখন তুমি সার্বিক বুদ্ধির সাথে বাঁকা পথে যাও, তখন জগতের রূপ তোমার দুঃখ বাড়ায়, যেমন তুমি পিতার সাথে খারাপ আচরণ করলে পিতার রূপ তোমার দুঃখ বাড়ায় এবং তুমি তার মুখ দেখতে পারো না, যদিও এর আগে সে চোখের আলো এবং প্রাণের আরাম ছিল ১২ শের
  125. 125 بخش ۱۲۵ - قصهٔ فرزندان عزیر علیه‌السلام کی از پدر احوال پدر می‌پرسیدند می‌گفت آری دیدمش می‌آید بعضی شناختندش بیهوش شدند بعضی نشناختند می‌گفتند خود مژده‌ای داد این بیهوش شدن چیستউযায়ের (আ.)-এর সন্তানদের গল্প, যারা তাদের পিতার কাছে পিতার অবস্থা সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করছিল। তিনি বলছিলেন, “হ্যাঁ, আমি তাকে আসতে দেখেছি।” কেউ কেউ তাকে চিনতে পেরে অজ্ঞান হয়ে গেল, কেউ কেউ চিনতে পারল না, তারা বলছিল, “এই খবর দেওয়ার পর অজ্ঞান হওয়ার কী আছে?” ২৯ শের
  126. 126 بخش ۱۲۶ - تفسیر این حدیث کی ائنی لاستغفر الله فی کل یوم سبعین مرةএই হাদিসের ব্যাখ্যা যে, “আমি প্রতিদিন সত্তুর বার আল্লাহর কাছে ক্ষমা চাই।” ১১ শের
  127. 127 بخش ۱۲۷ - بیان آنک عقل جزوی تا بگور بیش نبیند در باقی مقلد اولیا و انبیاستএই বর্ণনা যে, আংশিক বুদ্ধি কবর পর্যন্ত দেখতে পায়, বাকি ক্ষেত্রে সে ওলী ও নবীদের অনুসারী ৩৭ শের
  128. 128 بخش ۱۲۸ - بیان آنک یا ایها الذین آمنوا لا تقدموا بین یدی الله و رسوله چون نبی نیستی ز امت باش چونک سلطان نه‌ای رعیت باش پس رو خاموش باش از خود زحمتی و رایی متراشএই বর্ণনা যে, “হে ঈমানদারগণ, তোমরা আল্লাহ ও তাঁর রাসূলের সামনে এগিয়ে যেও না।” যখন তুমি নবী নও, তখন উম্মত হও; যখন তুমি সুলতান নও, তখন প্রজা হও। সুতরাং চুপ থাকো, নিজের থেকে কোনো কষ্ট বা মতামত তৈরি করো না ২৯ শের
  129. 129 بخش ۱۲۹ - قصهٔ شکایت استر با شتر کی من بسیار در رو می‌افتم در راه رفتن تو کم در روی می‌آیی این چراست و جواب گفتن شتر او راখচ্চরের উটের কাছে অভিযোগের গল্প যে, “আমি চলার পথে অনেকবার হোঁচট খাই, আর তুমি কম হোঁচট খাও, এর কারণ কী?” এবং উটের তাকে উত্তর দেওয়া ৩০ শের
  130. 130 بخش ۱۳۰ - تصدیق کردن استر جوابهای شتر را و اقرار کردن بفضل او بر خود و ازو استعانت خواستن و بدو پناه گرفتن به صدق و نواختن شتر او را و ره نمودن و یاری دادن پدرانه و شاهانهখচ্চরের উটের উত্তরগুলোকে সত্যায়ন করা এবং তার উপর উটের শ্রেষ্ঠত্ব স্বীকার করা, এবং তার কাছে সাহায্য ও আশ্রয় প্রার্থনা করা সততার সাথে, আর উটের তাকে আদর করা, পথ দেখানো এবং পিতৃতুল্য ও রাজকীয়ভাবে সাহায্য করা ২৪ শের
  131. 131 بخش ۱۳۱ - لابه کردن قبطی سبطی را کی یک سبو به نیت خویش از نیل پر کن و بر لب من نه تا بخورم به حق دوستی و برادری کی سبو کی شما سبطیان بهر خود پر می‌کنید از نیل آب صاف است و سبوکی ما قبطیان پر می‌کنیم خون صاف استএকজন কপটি একজন সিপটিকে মিনতি করে বলল, “আমার অভিপ্রায় অনুযায়ী একটি পাত্র নীল নদের জল দ্বারা পূর্ণ করে আমার ঠোঁটের কাছে রাখো, যাতে আমি পান করতে পারি, বন্ধুত্বের এবং ভ্রাতৃত্বের খাতিরে। কারণ, তোমরা সিপটিরা নিজেদের জন্য যে পাত্র নীল নদের জল দ্বারা পূর্ণ করো, তা বিশুদ্ধ জল, আর আমরা কপটিরা যা পূর্ণ করি, তা বিশুদ্ধ রক্ত।” ৬৩ শের
  132. 132 بخش ۱۳۲ - در خواستن قبطی دعای خیر و هدایت از سبطی و دعا کردن سبطی قبطی را به خیر و مستجاب شدن از اکرم الاکرمین و ارحم الراحمینকপটির সিপটির কাছে ভালো দোয়া ও হেদায়েত চাওয়া এবং সিপটির কপটির জন্য ভালো দোয়া করা, আর সেই দোয়া সর্বাধিক দয়ালু ও পরম করুণাময়ের কাছে কবুল হওয়া ৫০ শের
  133. 133 بخش ۱۳۳ - حکایت آن زن پلیدکار کی شوهر را گفت کی آن خیالات از سر امرودبُن می‌نماید ترا کی چنین‌ها نماید چشم آدمی را سر آن امرودبن از سر امرود‌بن فرود آی تا آن خیال‌ها برود و اگر کسی گوید کی آنچ آن مرد می‌دید خیال نبود و جواب این مثالی‌ست نه مثل در مثال همین قدر بس بود کی اگر بر سر امرودبن نرفتی هرگز آنها ندیدی خواه خیال خواه حقیقتসেই মন্দকর্মকারী মহিলার গল্প, যে স্বামীকে বলল, “ঐ কল্পনাগুলি নাসপাতি গাছের আগা থেকে তোমার চোখে এমন দেখাচ্ছে যে মানুষ এমন দেখে। নাসপাতি গাছের আগা থেকে নেমে এসো, তাহলে সেই কল্পনাগুলি চলে যাবে।” আর যদি কেউ বলে যে, লোকটি যা দেখছিল তা কল্পনা ছিল না, তাহলে এর উত্তর হলো, এটি একটি উদাহরণ, আসল ঘটনা নয়। উদাহরণের ক্ষেত্রে এতটুকু যথেষ্ট যে, যদি সে নাসপাতি গাছের আগায় না যেত, তাহলে সে কখনোই সেগুলো দেখত না, তা কল্পনা হোক বা বাস্তবতা। ৩১ শের
  134. 134 بخش ۱۳۴ - باقی قصهٔ موسی علیه‌السلامমূসা (আ.)-এর গল্পের বাকি অংশ ৬২ শের
  135. 135 بخش ۱۳۵ - اطوار و منازل خلقت آدمی از ابتداমানুষের সৃষ্টির প্রাথমিক পর্যায় ও বাসস্থান ৩১ শের
  136. 136 بخش ۱۳۶ - بیان آنک خلق دوزخ گرسنگانند و نالانند به حق کی روزیهای ما را فربه گردان و زود زاد به ما رسان کی ما را صبر نماندএই বর্ণনা যে, দোযখের সৃষ্টি ক্ষুধার্ত ও ক্রন্দনরত অবস্থায়, যা সত্য যে, “আমাদের রিযিক স্থূল করো এবং দ্রুত আমাদের কাছে পৌঁছাও, কারণ আমাদের ধৈর্য আর নেই।” ৪৩ শের
  137. 137 بخش ۱۳۷ - رفتن ذوالقرنین به کوه قاف و درخواست کردن کی ای کوه قاف از عظمت صفت حق ما را بگو و گفتن کوه قاف کی صفت عظمت او در گفت نیاید کی پیش آنها ادراکها فدا شود و لابه کردن ذوالقرنین کی از صنایعش کی در خاطر داری و بر تو گفتن آن آسان‌تر بود بگویযুলকারনাইন (আ.)-এর কাফ পর্বতে গমন এবং অনুরোধ করা যে, “হে কাফ পর্বত, আল্লাহর মহত্ত্বের গুণাবলী সম্পর্কে আমাকে বলো।” এবং কাফ পর্বতের উত্তর দেওয়া যে, “তাঁর মহত্ত্বের গুণাবলী বর্ণনার অযোগ্য, কারণ সেগুলির সামনে সকল উপলব্ধি বিলীন হয়ে যায়।” এবং যুলকারনাইন (আ.)-এর মিনতি করা যে, “তাঁর সৃষ্টির মধ্যে যা তোমার মনে আছে এবং যা তোমার জন্য বলা সহজ, তা বলো।” ১০ শের
  138. 138 بخش ۱۳۸ - موری بر کاغذ می‌رفت نبشتن قلم دید قلم را ستودن گرفت موری دیگر کی چشم تیزتر بود گفت ستایش انگشتان را کن کی آن هنر ازیشان می‌بینم موری دگر کی از هر دو چشم روشن‌تر بود گفت من بازو را ستایم کی انگشتان فرع بازواند الی آخرهএকটি পিঁপড়া কাগজের উপর চলছিল এবং কলমের লেখা দেখল, কলমের প্রশংসা করতে লাগল। আরেকটি পিঁপড়া, যার চোখ আরও তীক্ষ্ণ ছিল, বলল, “আঙুলগুলির প্রশংসা করো, কারণ আমি তাদের থেকেই এই শিল্পকর্ম দেখছি।” আরেকটি পিঁপড়া, যে দুজনের চোখ থেকে আরও উজ্জ্বল ছিল, বলল, “আমি বাহুর প্রশংসা করি, কারণ আঙুলগুলি বাহুর শাখা।” ইত্যাদি। ৩৪ শের
  139. 139 بخش ۱۳۹ - نمودن جبرئیل علیه‌ السّلام خود را به مصطفی صلی‌الله علیه و سلّم به صورت خویش و از هفتصد پر او چون یک پر ظاهر شد افق را بگرفت و آفتاب محجوب شد با همهٔ شعاعشজিবরাঈল (আ.)-এর নিজের আসল রূপে রাসূলুল্লাহ (সা.)-এর সামনে প্রকাশ হওয়া, এবং তার সাতশত ডানার মধ্যে একটি ডানা প্রকাশ পেতেই দিগন্ত ঢেকে গেল, এবং সূর্যের সমস্ত রশ্মিসহ তা ঢাকা পড়ে গেল ১০০ শের