Lesen Buch 1 Die Geschichte vom Krämer und dem Papagei, und wie der Papagei Öl im Laden verschüttete Vers 275

M1:275 — این خورد گردد پلیدی زو جدا / آن خورد گردد همه نور خدا

این خورد گردد پلیدی زو جداآن خورد گردد همه نور خدا
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M1:275

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنچه این [شخص ناپاک] می‌خورد، از آن پلیدی جدا می‌شود (یا پلیدی از او می‌زاید)؛ و آنچه آن [شخص پاک] می‌خورد، سراسر نور خدا می‌گردد. معنا: این بیت بیان می‌کند که یک چیز واحد (مانند خوراک یا تجربه) بسته به طبع و باطن خورنده یا تجربه‌کننده، می‌تواند نتایج متفاوتی داشته باشد: ناپاکی برای ناپاکان و نور الهی برای پاکان.

شرح

این بیت، همچون بسیاری دیگر از ابیات مثنوی، یک نکته‌ی عمیق معرفتی و وجودی را در قالب یک مثال ملموس بیان می‌کند: تأثیر متغیر یک امر واحد بر افراد باطناً متفاوت. مولانا با قاطعیت می‌گوید که هرگز نباید از ظاهر امور و از قیاس خود با پاکان و انبیا، دچار گمراهی شد. همان‌طور که پیش‌تر گفتم، «کار پاکان را قیاس از خود مگیر / گرچه ماند در نوشتن شیر و شیر.» این بیت ادامهٔ همان هشدار است؛ تفاوتی بی‌منتهاست میان کسانی که «همسری با انبیا برداشتند» و «اولیا را همچو خود پنداشتند».

به گمان من، کلید فهم این بیت در جمله‌ی بعدی مولاناست: «این خورد زاید همه بخل و حسد / آن خورد زاید همه عشق احد». آنچه خورده می‌شود، فی‌نفسه خنثی یا دارای اثر ثابت نیست. این «کارخانهٔ وجود» ماست که مادهٔ خام را می‌گیرد و آن را به «پلیدی» یا «نور خدا» تبدیل می‌کند. به تعبیر دیگر، طبیعت و مزاج باطنی هر کس، تعیین‌کنندهٔ فرجام اعمال و خوراک اوست. یک فرد بخیل و حسود، حتی اگر نعمتی بخورد، آن نعمت در وجود او به تقویت بخل و حسد می‌انجامد. گویی که او از خدا می‌خواهد عمرش طولانی‌تر شود تا فرصت بیشتری برای پلیدکاری و پلیداندیشی داشته باشد. مولانا در جای دیگر می‌فرماید که زاغِ سرگین‌خوار، اگر عمر طولانی بخواهد، عمر بیشتر را برای سرگین‌خواری بیشتر می‌خواهد. این چه ثمری دارد؟ به عکس، یک عارف و عاشق، همان خوراک را به عشق احد تبدیل می‌کند و از آن نور الهی می‌گیرد. این عین همان کلام قرآن است که می‌فرماید: «و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للمؤمنین و لا یزید الظالمین الا خسارا». قرآن که یک کلام واحد است، برای مؤمن شفا و رحمت می‌آورد و برای ظالم جز خسارت نمی‌افزاید. یک غذا، برای شخص سالم قوت‌بخش است و برای بیمار کشنده؛ نه تقصیر غذاست، نه تقصیر بیمار، بلکه تفاوت در مزاج است.

بنابراین، این بیت یک هشدار عمیق است. هر فردی باید به درون خود بنگرد و ببیند که با «آب» و «خوراک» زندگی خود، کدام درخت را آبیاری می‌کند: درخت فضائل و پاکی‌ها، یا درخت رذائل و پلیدی‌ها؟ عمر طولانی تنها در صورتی ارزشمند است که صرف طاعت و پاکی شود، وگرنه، همان‌گونه که در دعای مکارم‌الاخلاق امام سجاد (ع) می‌بینیم، آدمی از خداوند می‌خواهد که اگر عمرش چراگاه شیطان شد، جانش را بستاند. تفاوت در اینجاست که ما تنها با چشیدن و با ذائقه‌ای سالم می‌توانیم آب شیرین را از شور تشخیص دهیم. همان‌طور که مولانا می‌فرماید: «جز که صاحب ذوق کشناسد صواب / او شناسد آب خوش از شور آب»؛ این ذائقهٔ باطنی است که پرده از تفاوت‌ها برمی‌دارد.

نکات کلیدی

  • اعمال و تجربیات، بازتاب‌دهندهٔ باطن ما هستند: یک «خوراک» واحد، بسته به «کارخانهٔ وجودی» هر کس، نتایج متفاوت (پلیدی یا نور خدا) به بار می‌آورد.
  • قیاس ظاهری گمراه‌کننده است: تفاوت پیامبران و اولیا با مردم عادی، نه در خواب و خور، بلکه در کیفیت باطن و اثر این امور بر نفس است.
  • نور و پلیدی درونی، محصول انتخاب‌ها و طبیعت ماست: کسی که رذائل دارد، با ادامهٔ حیات، آن رذائل را تقویت می‌کند، و عاشق، عشق خود را.
  • طول عمر، تنها در جهت طاعت و پاکی ارزشمند است؛ عمر طولانی برای ناپاکان، تنها فرصت طولانی‌تری برای پلیدی‌زایی است.
  • تفکیک حقیقت از ظاهر، نیازمند «ذوق باطنی» و مزاج سالم روحی است؛ بی‌آن، همه چیز یکسان به نظر می‌رسد.

Sources: d1-s22 · 50:46 d1-s22 · 53:30 d1-s22 · 01:07:11

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.