Lesen› Buch 1› Die Geschichte vom Krämer und dem Papagei, und wie der Papagei Öl im Laden verschüttete› Vers 276
M1:276 — این خورد زاید همه بُخل و حسد / وآن خورد زاید همه نور احد
M1:276
شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: این (خوراک) تنها بخل و حسد میپرورد، و آن (خوراک) جز نور احد را نمیزاید. معنا: یک نوع تغذیه صرفاً رذایل اخلاقی را افزایش میدهد، در حالی که نوع دیگر، نور و عشق الهی را در وجود انسان میافزاید.
شرح
مولانا در این بیت به یک حقیقت عمیق و بنیادین اشاره میکند؛ اینکه صورتها و ظواهر میتوانند یکسان باشند، اما سیرتها و باطنها بسیار متفاوت. این همان «اشتباه گرفتن شیر و شیر» است که مولانا پیشتر به آن اشاره کرده. غذایی که انسان میخورد، در ذات خود خنثی و بیاثر نیست، بلکه با طبع و مزاج خورنده آمیخته میشود و اثری متناسب با آن طبیعت از خود به جای میگذارد.
فردی که در وجودش بخل و حسد ریشه دوانده، هرچه میخورد، در واقع این رذایل را تقویت میکند و به آنها جان میدهد. گویی کارخانه وجود او، ماده خام را دریافت میکند و آن را به بخل و حسد تبدیل میسازد. از سوی دیگر، فردی که دل در گرو عشق احد دارد و جانش از نور الهی سرشار است، همان غذا در وجودش به نور و عشق تبدیل میشود و او را در مسیر قرب الهی پایدارتر میسازد. غذا همان غذاست، اما اثرات آن زمین تا آسمان متفاوت است.
من همیشه این را به داستان زاغ و آرزوی عمر دراز تشبیه میکنم که مولانا در جایی دیگر میگوید: زاغ سرگینخوار، عمر بلند میخواهد تا کماکان سرگینخواری کند. اگر از خداوند بخواهد که عمرش را بیفزاید، در واقع طولانی شدن رذالت و ناپاکی خود را آرزو کرده است. این چه عمری است؟ اگر طبیعت فرد ناپاک باشد، صد سال عمر نیز چیزی جز ادامه نجاستخواری نخواهد بود. مهم این است که طبع عوض شود.
این نکته در دعای مکارمالاخلاق امام سجاد (ع) نیز به شکلی ژرف بیان شده است، آنجا که میفرماید: «خدایا تا زمانی که عمر من در طاعت تو مصروف میشود، به من عمر عطا کن، اما آنگاه که عمرم چراگاه شیطان گشت، جان مرا بستان.» این بدان معناست که عمر طولانی به هر قیمتی مطلوب نیست؛ بلکه ارزش عمر به کیفیت و جهتگیری معنوی آن است. اگر عمر، رذالتها را طولانی کند، بهتر آن است که زودتر به پایان رسد.
قرآن نیز همین معنا را به ما میآموزد: «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا» (اسراء، ۸۲). همان قرآن، برای مؤمنان شفا و رحمت است و برای ظالمان جز خسران نمیافزاید. درست مثل غذای واحدی که به دو تن عرضه شود؛ یکی سلامت است و قوت میگیرد، دیگری بیمار است و چه بسا با همان غذا جان بسپارد. تأثیر غذا، بسته به طبع و مزاج خورنده تغییر میکند. ما باید بیندیشیم که پای کدام درخت وجود خود آب میدهیم؟ درختی که بخل و حسد میپروراند یا درختی که نور و عشق را شکوفا میسازد؟ این درخت وجود ماست و ما مسئولیم که چه چیزی را در آن تقویت کنیم.
نکات کلیدی
- ظواهر میتوانند یکسان باشند، اما باطنها و تأثیرات واقعی متفاوتاند.
- ماهیت غذا خنثی نیست؛ اثر آن بسته به طبع و مزاج خورنده تغییر میکند.
- خوردن برای افراد بخیل و حسود، صرفاً رذایل آنها را تقویت میکند.
- برای دلهای عاشق و نورانی، همان خوراک به نور و عشق الهی تبدیل میشود.
- طول عمر به تنهایی فضیلت نیست؛ کیفیت معنوی زندگی اهمیت دارد.
- همانند قرآن که برای مؤمن شفا و برای ظالم خسارت است، هر منبعی بسته به دریافتکننده اثر متفاوتی دارد.
Sources: d1-s22 · 56:19 d1-s22 · 01:03:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: This sustenance gives rise to naught but avarice and envy; / That sustenance gives rise to naught but the light of the One. Meaning: One form of sustenance only amplifies moral vices like envy and greed, while another kind nourishes divine light and love within the human being.
Explanation
In this verse, Rumi points to a profound and fundamental truth: outward forms and appearances can be identical, yet their inner essences and dispositions vastly differ. This is akin to the “confusing a lion with milk” (both written as “shir” in Persian) that Rumi alluded to earlier. The sustenance one consumes is not inherently neutral; rather, it interacts with the eater’s innate disposition (ṭab‘) and produces an effect congruent with that nature.
An individual deeply rooted in bukhul (avarice) and hasad (envy)—whatever they consume—is effectively strengthening and vitalizing these vices. It is as if their very being functions as a factory, taking raw material and converting it into avarice and envy. Conversely, a person whose heart is dedicated to the ʿishq-i Aḥad (love of the One) and whose soul is filled with divine light, will find that the same sustenance transforms within them into light and love, further solidifying their path toward divine proximity. The food remains the same, yet its effects are as distinct as heaven and earth.
I often liken this to Rumi’s story of the raven and its wish for a long life: a raven that feeds on filth desires a long life solely to continue its filthy eating habits. If it asks God to extend its lifespan, it is essentially praying for the prolongation of its own corruption and impurity. What good is such a life? If an individual’s nature is corrupt, a hundred years of life will amount to nothing more than a continuation of impurity. The crucial point is that the nature must change.
This same insight is profoundly expressed in Imam Sajjad’s (peace be upon him) prayer from the Sahifa Sajjadiyya, where he states: “My God, grant me life as long as my life is spent in Your obedience, but when my life becomes a pasture for Satan, then take me to You.” This means that a long life is not desirable at any cost; rather, the value of life lies in its quality and spiritual direction. If a life merely extends vices, it is better for it to end sooner.
The Quran also teaches us this meaning: “And We send down of the Qur’an that which is healing and mercy for the believers, but it does not increase the wrongdoers except in loss” (17:82). The same Qur’an is healing and mercy for believers, yet for wrongdoers, it only adds to their loss. It is precisely like a single meal offered to two individuals: one is healthy and gains strength, the other is ill and might even die from the same food. The effect of sustenance changes depending on the eater’s disposition and temperament. We must reflect: which tree of our being are we watering? The tree that nurtures avarice and envy, or the one that blossoms with light and love? This tree is our very existence, and we are responsible for what we choose to cultivate within it.
Key takeaways
- Appearances can be identical, but inner realities and true effects differ greatly.
- Sustenance is not neutral; its effect depends on the eater's disposition.
- For the avaricious and envious, consumption merely reinforces their vices.
- For loving and illuminated hearts, the same sustenance transforms into divine light and love.
- Longevity alone is not a virtue; the spiritual quality and direction of life are paramount.
- Like the Quran, which is healing for believers but loss for wrongdoers, any source yields different results based on the recipient.
Sources: d1-s22 · 56:19 d1-s22 · 01:03:00
به زبانِ تو — Deine Sprache · AI
Satu jenis asupan hanya akan memperkuat sifat-sifat tercela seperti kikir dan dengki, sementara jenis asupan yang lain menumbuhkan cahaya dan cinta ilahi dalam diri manusia.
Dalam bait ini, Rumi menunjuk pada sebuah kebenaran yang mendasar: wujud lahiriah bisa tampak sama, tetapi hakikat batiniah dan dampaknya bisa sangat berbeda. Makanan yang dimakan seseorang pada dasarnya tidak netral; ia berinteraksi dengan watak (ṭab') orang yang memakannya dan menghasilkan akibat yang selaras dengan sifat tersebut.
Seseorang yang dalam dirinya berakar kekikiran (bukhl) dan kedengkian (ḥasad), apa pun yang ia konsumsi pada hakikatnya hanya akan memperkuat dan menghidupkan sifat-sifat buruk itu. Seolah-olah pabrik dalam dirinya mengubah bahan mentah menjadi kikir dan dengki. Sebaliknya, orang yang hatinya terpaut pada cinta kepada Sang Esa (Aḥad) dan jiwanya dipenuhi cahaya ilahi, makanan yang sama akan berubah dalam dirinya menjadi cahaya dan cinta, yang semakin memantapkannya di jalan menuju Tuhan. Makanannya sama, tetapi akibatnya berbeda bak langit dan bumi.
Hal ini serupa dengan ajaran Al-Qur'an: "Dan Kami turunkan dari Al-Qur'an (sesuatu) yang menjadi penawar dan rahmat bagi orang-orang beriman, dan Al-Qur'an itu tidaklah menambah kepada orang-orang yang zalim selain kerugian" (QS. Al-Isra': 82). Al-Qur'an yang sama menjadi penyembuh bagi kaum beriman, tetapi justru menambah kerugian bagi orang zalim. Ibarat satu hidangan yang disajikan kepada dua orang: yang satu sehat dan bertambah kuat, yang lain sakit dan mungkin justru binasa karena makanan yang sama. Efek asupan bergantung pada watak penerimanya. Maka, kita harus merenung: pohon mana yang sedang kita sirami dalam diri kita? Pohon yang menumbuhkan kekikiran dan kedengkian, atau pohon yang memekarkan cahaya dan cinta?
- بُخل
- Kekikiran, kebakhilan; sifat enggan berbagi atau memberi.
- حسد
- Iri hati, dengki; perasaan tidak senang melihat kenikmatan orang lain dan berharap kenikmatan itu hilang darinya.
- احد
- Yang Maha Esa; salah satu nama Allah dalam Islam yang menekankan keesaan-Nya yang mutlak.
یک نوع تغذیه تنها رذایل اخلاقی مانند خساست و حسادت را افزایش میدهد، در حالی که نوع دیگر، نور و عشق الهی را در وجود انسان میافزاید.
مولانا در این بیت به یک حقیقت عمیق اشاره میکند: ظواهر میتوانند یکسان باشند، اما باطنها و تأثیراتشان بسیار متفاوت است. غذایی که انسان میخورد، در ذات خود خنثی نیست، بلکه با طبع و مزاج درونی خورنده ترکیب شده و اثری متناسب با آن طبیعت به جا میگذارد.
فردی که وجودش با بخل و حسد آمیخته، هر چه میخورد، در واقع این صفات ناپسند را در خود تقویت میکند. گویی کارخانهٔ وجود او، مادهٔ خام را به خساست و حسادت تبدیل میکند. در مقابل، کسی که دلش سرشار از عشق الهی است، همان غذا در وجودش به نور و عشق بدل میشود و او را در مسیر معنوی استوارتر میسازد. غذا یکی است، اما نتیجهٔ آن در این دو فرد، از زمین تا آسمان متفاوت است.
این نکته یادآور دعای امام سجاد (ع) است که میفرماید: «خدایا تا زمانی که عمر من در راه بندگی توست، به من عمر بده، اما هرگاه عمرم چراگاه شیطان شد، جانم را بستان.» این یعنی عمر طولانی به خودی خود ارزشمند نیست، بلکه کیفیت معنوی آن مهم است. اگر زندگی صرفاً رذایل را تداوم بخشد، کوتاه بودن آن بهتر است.
قرآن نیز همین معنا را تأیید میکند: «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا» (اسراء، ۸۲). یعنی قرآن برای مؤمنان شفا و رحمت است، اما برای ستمکاران جز زیان نمیافزاید. همانند غذایی واحد که به فردی سالم نیرو میبخشد و فردی بیمار را ممکن است از پا درآورد. بنابراین، باید اندیشید که ما با اعمال و تغذیهٔ خود، کدام درخت را در وجودمان آبیاری میکنیم: درختی که میوهاش بخل و حسد است، یا درختی که نور و عشق را شکوفا میکند؟
- زاید
- میزاید، به وجود میآورد، تولید میکند
- بُخل
- خساست، تنگنظری در بخشش مال و محبت
- احد
- یکی، یگانه؛ از نامهای خداوند که بر یکتایی بیمانند او دلالت دارد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.