M1:1961 — جان آتش یافت زو آتش کشی / جان مرده یافت از وی جنبشی

این بیت در ادامهٔ توضیح «نفحات حق» یا همان نسیم‌های رحمت الهی است که به گفتهٔ پیامبر اسلام، در ایام زندگی بر ما می‌وزند و باید خود را در معرض آنها قرار داد.

مولانا در اینجا به قدرت دگرگون‌کننده و متناسب این نفحات اشاره می‌کند. این الهام ربانی مانند یک داروی هوشمند عمل می‌کند که برای هر دردی، درمانی مناسب عرضه می‌کند. این بیت دو حالت متضاد را به تصویر می‌کشد:

1. جان آتشین: جانی که اسیر آتش غرایز، خشم، شهوت یا منیّت است. این جان، ناآرام و سوزاننده است. نفحهٔ الهی برای چنین جانی، نقش آب را ایفا می‌کند و آن آتش ویرانگر را خاموش (آتش‌کُشی) می‌کند و به آرامش و تعادل می‌رساند.

2. جان مرده: جانی که دچار بی‌حسی، ناامیدی، رخوت و مرگ معنوی شده است. این جان، سرد و بی‌حرکت است. همان نفحهٔ الهی برای این جان، همچون روح حیات‌بخش عمل کرده و آن را به جنبش و زندگی بازمی‌گرداند.

نکتهٔ اصلی مولانا این است که رحمت خداوند یکسان و یکنواخت نیست، بلکه برای هر فرد و هر حالتی، به شکلی خاص و کارساز تجلی می‌کند و نقص او را به کمال بدل می‌سازد.