قرائت› دفتر ۱› بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لها› بیت ۱۹۷۹
M1:1979 — مصطفی آمد که سازد همدمی / کلمینی یا حمیرا کلمی
M1:1979
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
This couplet describes the Prophet Muhammad's role as a divine companion to humanity, inviting the soul (symbolized by 'Humayra') to engage in intimate conversation and connection.
This beyt appears in a section where Rumi is discussing the human condition, often likened to a camel (M1:1973) burdened with a 'flower-pot' (the soul) yet prone to seeking thorns and desert sand (worldly distractions). The Prophet Muhammad, referred to here as 'مصطفی' (Mustafa, 'the Chosen One'), arrives not as a distant prophet but as a 'همدمی' (hamdami, companion) who seeks closeness. The second hemistich is a direct quote, 'کلمینی یا حمیرا کلمی' (Kallimīnī yā Ḥumayrā kallimī), meaning 'Speak to me, O Humayra, speak!' This is a famous tradition (hadith) where the Prophet affectionately addresses his wife, Aisha, by the diminutive 'Humayra' (little reddish one).
Rumi immediately clarifies that 'Humayra' here is a symbol for the 'جان' (jān, soul) (M1:1981). The Prophet's invitation to Aisha to speak is thus an invitation from the divine guide to the human soul to engage in intimate, heartfelt conversation. It emphasizes the direct, personal relationship God (through His Prophet) seeks with each individual soul, urging it to move beyond its thorny preoccupations and respond to the call of true companionship and spiritual dialogue. The subsequent verses (M1:1981-1984) further elaborate on the soul's transcendence beyond gender and physical attributes, underscoring that this 'Humayra' is the pure, essential self invited to divine communion.
- مصطفی
- Mustafa, 'the Chosen One'; an epithet for the Prophet Muhammad.
- همدمی
- Hamdami, companionship; one who shares breath or intimacy.
- کلمینی یا حمیرا کلمی
- Kallimīnī yā Ḥumayrā kallimī, 'Speak to me, O Humayra, speak!'; an Arabic phrase, a famous affectionate address by the Prophet Muhammad to his wife Aisha, here used symbolically.
- حمیرا
- Humayra, a diminutive of 'hamra' (reddish), an affectionate nickname used by the Prophet Muhammad for his wife Aisha, here symbolizing the human soul.
مولانا میگوید که پیامبر اسلام برای ایجاد انس و الفت میان انسان و حقیقت الهی آمد و این صمیمیت را حتی در گفتگو با همسرش، عایشه، که او را «حمیرا» میخواند، جستجو میکرد.
این بیت در ادامهٔ تمثیل وجود انسان به شتری است که روحی الهی (مصطفیزاده) بر آن سوار است. در حالی که شترِ نفس به سوی خارستان تمایلات دنیوی میرود، روح الهی در رنج است. مولانا در اینجا نقش پیامبران، بهویژه حضرت محمد (ص)، را برجسته میکند. او میگوید پیامبر آمد تا این جدایی را از میان بردارد و میان جنبهٔ مادی و روحانی انسان، و در نهایت میان انسان و خدا، پیوندی عاشقانه و صمیمی (همدمی) برقرار کند.
مصرع دوم، «کلمینی یا حمیرا کلمی»، به حدیثی مشهور اشاره دارد که در آن پیامبر با لحنی محبتآمیز همسر جوان خود، عایشه، را «حمیرا» (به معنای «گلگونرخ کوچک») خطاب میکند و از او میخواهد که با وی سخن بگوید. مولانا این گفتگوی عاشقانه و زمینی را به عنوان نمادی از یک حقیقت عمیقتر به کار میبرد. همانطور که پیامبر برای رفع خستگی و یافتن آرامش به گفتگوی صمیمانه با حمیرا نیاز داشت، روح الهی نیز مشتاق گفتگو و ارتباط با «جان» انسانی است. در ابیات بعدی، مولانا توضیح میدهد که «حمیرا» در اینجا نماد «جان» است؛ جانی که ورای جنسیت زنانه و مردانه است و مخاطبِ ندای الهی قرار میگیرد. این بیت نشان میدهد که راه رسیدن به معنویت، از مسیر عشق، صمیمیت و «همدمی» میگذرد، نه صرفاً ریاضت و خشکی.
- مصطفی
- یکی از القاب پیامبر اسلام (ص)، به معنی «برگزیده».
- همدمی
- همصحبتی، انس و الفت، همراهی.
- کَلِّمینی
- فعل امر عربی: «با من سخن بگو» (خطاب به مؤنث).
- یا حمیرا
- عبارت عربی: «ای حمیرا». حمیرا لقب عایشه، همسر پیامبر، به معنی زن سپیدرویِ گلگونچهره.
- کَلِّمی
- تکرار و تأکید فعل «کلمینی» به معنی «سخن بگو».
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.