M1:1992 — لا بود چون او نشد از هست نیست / چونک طوعا لا نشد کرها بسیست

这节诗是鲁米对“局部理智”（عقل جزوی）批判的高潮。在他看来，这种理智虽然聪明、博学，甚至在言行上看似是精神道路上的同伴，但它终究未能完成最关键的一步：自我的消融。

第一行诗，“他未从‘存在’变为‘不存在’”（او نشد از هست نیست），指的是这种理智紧抓着自身的“存在感”（هست），未能像苏菲行者追求的那样，在神性中“消融自我”（نیست）。只要它还固守着自己，它在灵性实相的法庭上，其本质就是“否定”（لا بود），因为它拒绝了通往更高实相的唯一途径——“无我”（لا）。

第二行诗则提出了一个深刻的灵性法则：“既然不曾自愿归于‘无’，无数强制便会到来”（چونک طوعا لا نشد کرها بسیست）。“自愿”（طوعا）的否定，是爱者主动、欣然地舍弃自我。然而，如果局部理智拒绝这条路，那么生命中的“强制”（کرها）——痛苦、失落、磨难——就会扮演同样的角色。这些困境会强行击碎人的自负与执着，迫使他认识到自我的虚无。这呼应了本章标题所引的圣训：神性的“微风”（نفحات）吹来时，人需要主动去迎接；若不主动，命运的“强制”或许会以更严酷的方式来教导同样的功课。

مولانا در ابیات پیشین، «عقل جزئی» را وصف می‌کند. این عقل، هوشمند و دانا به نظر می‌رسد اما تا زمانی که از هستی و خودمحوری خود دست نکشد و در برابر حقیقت برتر «لا» (نه) نشود، در اصل اهریمنی و منکر عشق است. این بیت ادامه همان بحث است.

مصرع اول: «لا بود چون او نشد از هست نیست» می‌گوید این عقل جزئی، یک «نه» مطلق است؛ یعنی در برابر امر الهی و تجلیات عشق، حالت انکار و مقاومت دارد. چرا؟ چون از «هستی» خود «نیست» نشده است. او هنوز اسیر «من» و وجود خود است و به مرحلهٔ فنا و نیستی در برابر حق نرسیده است. تا وقتی کسی پر از «خود» است، جایی برای «او» (حق) باقی نمی‌ماند و در نتیجه، موضع اصلی‌اش در برابر حقیقت، «نه» گفتن است.

مصرع دوم: «چونک طوعا لا نشد کرها بسیست» این مصرع یک قانون معنوی را بیان می‌کند: اگر این نیستی و تسلیم («لا شدن») با میل و رغبت (طوعاً) صورت نگیرد، روزگار و حوادث با رنج و سختی (کرهاً) او را به این نقطه خواهند رساند. به عبارت دیگر، فنا و نیستی در برابر حق، سرنوشت محتوم است. انسان یا می‌تواند هوشمندانه و عاشقانه این مسیر را انتخاب کند یا با مقاومت، سختی‌ها و ضربه‌های زندگی را تجربه کند تا به اجبار تسلیم شود. این اشاره‌ای است به آیهٔ «وَلَهُ أَسْلَمَ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا» (آل عمران، ۸۳) که در آن همه موجودات، خواه و ناخواه، تسلیم خداوند هستند.