قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۹۳۴
M1:2934 — خود جهان آن یک کس است او ابلهست / هر ستاره بر فلک جزو مه است
M1:2934
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
عارف کامل (باغبان) به تنهایی معیار حقیقت است و نظر دیگران در برابر دیدگاه او بیاعتبار است، همانطور که تمام ستارگان نور خود را از ماه میگیرند و جزئی از آن محسوب میشوند.
مولانا در ابیات قبل، میان دو نوع نگاه تمایز قائل میشود: نگاه «باغبان» که در زمستان هم حقیقت گل و خار را تشخیص میدهد و نگاه «جهان» یا عموم مردم که فریب ظاهر یکسان فصل خزان را میخورند. این بیت نتیجهگیری آن بحث است.
مصراع اول میگوید که در واقع، کل «جهان» (یعنی نظر و قضاوت همگان) در برابر دیدگاه آن «یک کس» (عارف کامل یا باغبان معنوی) بیارزش و ابلهانه است. حقیقت نزد آن یک نفر است و کثرت آراء عمومی ملاک درستی نیست. این دیدگاه، باوری رایج در عرفان است که طبق آن، یک انسان کامل به تنهایی میتواند نمایندهی کل حقیقت باشد و نظر او بر نظر تمام کسانی که به آن معرفت نرسیدهاند، برتری دارد.
مصراع دوم این ایده را با یک تشبیه آسمانی روشن میکند: «هر ستاره بر فلک جزو مه است». همانطور که ستارگان در آسمان، با وجود کثرتشان، از نظر نور و مرتبه جزئی از ماه و وابسته به آن هستند، تمام انسانهای دیگر نیز در برابر آن عارف کامل (که به ماه تشبیه شده) چنین وضعیتی دارند. آنها جلوههای کوچک و پراکندهای از حقیقتی هستند که در وجود آن یک نفر به طور کامل متجلی شده است. بنابراین، برای شناخت حقیقت، باید به ماه نگریست، نه به ستارگان پراکنده.
- ابله
- نادان، بیخرد، کسی که حقیقت را تشخیص نمیدهد.
- فلک
- آسمان، سپهر.
- جزو مه
- جزئی از ماه، بخشی از ماه، وابسته به ماه.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.