قرائت› دفتر ۲› بخش ۳۵ - انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان› بیت ۱۷۳۷
M2:1737 — ور برای بندهشست این گفت تو / آنک حق گفت او منست و من خود او
M2:1737
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
موسی در ادامهٔ سرزنش چوپان میگوید: «حتی اگر ادعا کنی که این حرفهای آشنای تو نه برای خدا، بلکه برای یکی از اولیای مقرب اوست که با حق یکی شده، باز هم سخنت بیهوده و بیادبانه است.»
این بیت بخشی از سخنان عتابآمیز موسی به چوپان است. موسی در اینجا یک استدلال احتمالی از سوی چوپان را پیشبینی و رد میکند. او میگوید: «شاید بگویی که این حرفهای صمیمانه و جسمانی را نه برای ذات خدا، بلکه برای یکی از بندگان خاص و اولیای او میگویی؛ همان بندهای که به مقام فنا رسیده و خداوند دربارهاش فرموده "او من است و من اویم".»
این اشاره به حدیث قدسی مشهوری است که در آن خداوند میفرماید وقتی بندهای با نوافل به او نزدیک میشود، خداوند چشم و گوش و دست او میگردد. در عرفان، این مقام اتحاد یا فنای بنده در حق است. موسی با طرح این فرض، در بیتهای بعدی توضیح میدهد که حتی خطاب به چنین ولیّ والامقامی نیز این سخنان عامیانه و بیادبانه است، زیرا آن بنده نیز از چنین نیازهای مادیای پاک و مبرا شده است.
بنابراین، این بیت یک حلقه در زنجیرهٔ استدلال موسی است تا نشان دهد که گفتار چوپان از هر جهت (چه خطاب به خدا و چه خطاب به ولیّ خدا) نادرست و ناشی از جهل است. البته، بعداً خداوند خود به موسی وحی میکند که این منطق ظاهری را کنار بگذارد و به سوز و عشق درونی چوپان بنگرد.
- بندهشست
- برای بندهٔ اوست. (ترکیب «بنده» + «ش» ضمیر مالکیت برای «او/حق» + «است»)
- آنک
- آن کسی که، آنکه
- حق
- خداوند، حقیقت مطلق
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.