قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۸ - نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن› بیت ۲۷۱۵
M2:2715 — نوحهٔ انا ظلمنا میزدی / نیست دستان و فسونش را حدی
M2:2715
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
معاویه به خدا میگوید که ابلیس حتی آدم را با همین فریبها از بهشت بیرون راند؛ او در حالی که ظاهراً توبه و پشیمانی نشان میدهد، در باطن مشغول فریبکاری است و نیرنگهایش پایانی ندارد.
این بیت بخشی از شکایت و استغاثهی معاویه به درگاه خداوند از دست ابلیس است. معاویه در اینجا به داستان هبوط آدم اشاره میکند و میگوید ابلیس چنان فریبکار است که حتی آدم ابوالبشر را نیز با همین نیرنگها از بهشت به زمین کشاند.
مصراع اول، «نوحهٔ انا ظلمنا میزدی»، به آیهی قرآنی اشاره دارد که در آن آدم و حوا پس از خوردن از میوهی ممنوعه، به گناه خود اعتراف کرده و میگویند: «رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا» (پروردگارا، ما بر خود ستم کردیم). مولانا این عبارت را در دهان ابلیس میگذارد تا اوج مکر او را نشان دهد. یعنی ابلیس حتی از کلمات توبه و پشیمانی نیز برای فریب استفاده میکند. او ظاهری پشیمان به خود میگیرد، اما در باطن، این صرفاً یک «دستان» و «فسون» (حیله و جادو) برای به دام انداختن قربانی بعدی است.
بنابراین، پیام اصلی بیت این است که فریبکاری ابلیس بسیار پیچیده و عمیق است. او میتواند مقدسترین کلمات و حالتها را تقلید کند تا دیگران را گمراه سازد و به همین دلیل، انسان بدون یاری خداوند نمیتواند در برابر او مقاومت کند. این بیت، درماندگی انسان را در برابر مکرهای نفس و شیطان برجسته میکند.
- نوحه
- در اینجا به معنی زمزمه کردن، ناله کردن از روی پشیمانی.
- انا ظلمنا
- بخشی از آیه ۲۳ سوره اعراف قرآن: «ما بر خود ستم کردیم». دعای توبهٔ حضرت آدم و حوا.
- دستان
- حیله، نیرنگ، فریب.
- فسون
- افسون، جادو، سحر، فریب.
- حد
- پایان، مرز، اندازه.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.