M2:2946 — ور همه عیبست دانش سود نیست / چون همه چوبست اینجا عود نیست

این بیت بخشی از استدلال مولانا در باب اهمیت «تشخیص» و «تمییز» در راه معنوی است. او در ابیات قبل توضیح می‌دهد که اگر در جهان هیچ کالای معیوب و تقلبی وجود نداشت، هنر «کالاشناسی» بی‌معنا می‌شد. در این بیت، روی دیگر سکه را نشان می‌دهد: اگر همه‌چیز معیوب و بی‌ارزش باشد، باز هم دانش و شناخت به کار نمی‌آید.

مولانا از تمثیل «چوب» و «عود» استفاده می‌کند. عود نوعی چوب بسیار گران‌بها و خوشبوست. هنر یک تاجر یا خبره آن است که بتواند در میان انبوهی از چوب‌های معمولی، آن تکه عود ارزشمند را شناسایی کند. اما اگر فرض کنیم که در یک انبار «همه‌چیز» چوب معمولی است و هیچ عودی وجود ندارد، دیگر مهارت و دانش فرد خبره چه فایده‌ای دارد؟ او به دنبال چیزی می‌گردد که اصلاً نیست.

این بیت در واقع پاسخی است به بدبین‌ها و شکاکانی که معتقدند «همه چیز باطل است». مولانا می‌گوید این دیدگاه نیز به همان اندازه دیدگاه ساده‌لوحانه‌ای که «همه چیز حق است» انسان را از حرکت و جستجو باز می‌دارد. اگر از پیش بپذیریم که حقیقتی برای یافتن وجود ندارد، دیگر تلاش برای کسب دانش و بصیرت، کاری عبث و بیهوده خواهد بود. بنابراین، وجود همزمان حق و باطل، و کالای اصل و تقلبی، شرط لازم برای معنادار بودنِ سلوک و معرفت است.