M2:91 — گر لطیفی زشت را در پی کند / تسخری باشد که او بر وی کند

این بیت در ادامهٔ تأمل سالک در باب جاذبهٔ الهی است. مولانا پیش از این، اشتیاق چشم به نور را مثال زده بود و نتیجه گرفته بود که اشتیاق «چشم دل» نیز به سبب جاذبهٔ «نور بی‌قیاس» الهی است. سالک پس از درک این حقیقت، به خود می‌نگرد و از خود می‌پرسد: وقتی آن وجود بی‌نهایت زیبا و لطیف مرا به سوی خود می‌خواند، آیا من لایق این کشش هستم یا درونم زشت و «بد پیکر» است؟

این بیت، پاسخ به این پرسش از دیدگاه یک سالک فروتن است. او با خود می‌گوید اگر یک وجود لطیف و زیبا (خداوند) به دنبال یک موجود زشت و نازیبا (منِ گناهکار) بیاید، این اتفاقی غیرطبیعی است. این نمی‌تواند نشانهٔ لیاقت و شایستگی من باشد، بلکه باید آن را نوعی «تسخر» یا استهزاء الهی دانست. این مفهوم در عرفان به «مکر الهی» یا امتحان و آزمون تعبیر می‌شود. یعنی خداوند گاهی به فردی نالایق اقبال می‌کند تا او را بیازماید و ببیند که آیا این توجه، او را متکبر می‌سازد یا به خود می‌آورد و به اصلاح درونش وامی‌دارد.

بنابراین، این بیت بیانگر نهایت تواضع و خودشناسی سالک است. او حتی اقبال و کشش معشوق ازلی را حمل بر لیاقت خود نمی‌کند، بلکه آن را آزمونی می‌بیند که ممکن است برای به سخره گرفتن او طراحی شده باشد. این نگاه، او را از غرور معنوی دور نگه می‌دارد و به جستجوی آینه‌ای برای شناختن «نقش جان خویش» وامی‌دارد.