M3:135 — در عذاب منکرست آن جان او / گزدُم غم در دل غمدان او

مولانا در اینجا به توصیف حال درونی فردی می‌پردازد که تمام همتش صرف آراستن ظاهر و کسب ثروت دنیوی شده است. در بیت پیشین، او را «اطلس‌پوش» توصیف کرد که جامه‌ی ابریشمین بر تن دارد اما روحش در غفلت است. این بیت، آن روی سکه را نشان می‌دهد: باطن چنین شخصی چگونه است.

«در عذاب منکرست آن جان او»: «منکر» (و نکیر) فرشتگان پرسشگر در قبر هستند و عذابشان کنایه از وحشت، اضطراب و حسابرسی پس از مرگ است. مولانا می‌گوید این فرد برای چشیدن این عذاب، نیازی به مردن ندارد؛ جان او همین حالا، در همین دنیا، در چنان عذاب و آشفتگی‌ای گرفتار است. زندگی او که خالی از معنا و معنویت است، خود به قبری تنگ و تاریک بدل شده است.

«گزدم غم در دل غمدان او»: نیمه‌ی دوم بیت این تصویر را کامل می‌کند. قلب او دیگر مرکز عشق و آرامش نیست، بلکه به «غمدان» تبدیل شده است؛ ظرفی که تنها اندوه در آن جای می‌گیرد. در این ظرف غم، «کژدمِ غم» لانه کرده و پیوسته او را نیش می‌زند. این استعاره‌ی قدرتمند نشان می‌دهد که اندوه او یک احساس گذرا نیست، بلکه دردی است دائمی و درونی که از خودِ وجودش برمی‌خیزد و او را از درون می‌خورد. این عذاب باطنی، بهای غفلت از حقیقت و پرداختن به ظواهر بی‌ارزش است.