قرائت› دفتر ۳› بخش ۷ - بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است› بیت ۲۱۴
M3:214 — حزم کن از خوردْ کاین زهرین گیاست / حزم کردن زور و نور انبیاست
M3:214
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در برابر لذتها و جاذبههای دنیوی محتاط و دوراندیش باش، زیرا اینها مانند گیاهی سمی هستند. این دوراندیشی، منش پیامبران و سرچشمهٔ قدرت و بصیرت آنان است.
مولانا در این بیت، سالک راه حق را به «حزم» (دوراندیشی و احتیاط) فرامیخواند. او لذتهای دنیوی را به «گیاه زهرین» تشبیه میکند؛ گیاهی که در ظاهر ممکن است فریبنده باشد اما باطنی کشنده دارد. «خوردن» در اینجا فقط به معنای تغذیه جسمانی نیست، بلکه به معنای هرگونه مصرف و درگیر شدن با تعلقات و وسوسههای دنیایی است که روح را مسموم میکند.
در مصرع دوم، مولانا شأن و جایگاه این دوراندیشی را روشن میسازد. «حزم» یک فضیلت عادی نیست، بلکه «زور و نور انبیا» است. این یعنی دوراندیشی هم به انسان قدرت و استقامت درونی (زور) میبخشد تا در برابر وسوسهها بایستد، و هم بصیرت و روشنایی (نور) میعطاید تا فریب ظواهر را نخورد و راه را از بیراهه تشخیص دهد. این ویژگی، میراث معنوی پیامبران برای رهروان حقیقت است.
این بیت در ادامهٔ ابیات پیشین است که بر صبر و جهاد با نفس تأکید داشتند. مولانا هشدار میدهد که در کمینگاه دنیا، غولها و راهزنان بسیاری (نماد امیال نفسانی و شیاطین) انسان را به سوی خود میخوانند. تنها سلاح برای رهایی از این دامها، صبر و دوراندیشی است.
- حَزم
- دوراندیشی، احتیاط، هوشیاری
- خوردْ
- خوردن، مصرف کردن (در اینجا کنایه از لذتها و تعلقات دنیوی)
- کاین
- مخفف «که این»
- زهرین
- زهرآگین، سمی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.