قرائت› دفتر ۳› بخش ۷ - بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است› بیت ۲۱۵
M3:215 — کاه باشد کو به هر بادی جهد / کوه کی مر باد را وزنی نهد؟
M3:215
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
انسان بیاراده و سستایمان با هر وسوسه و صدایی از راه به در میشود، اما انسان ثابتقدم و با بصیرت، به این وسوسههای گذرا اعتنایی نمیکند.
این بیت در ادامهٔ بحث مولانا دربارهٔ اهمیت «حزم» (دوراندیشی و ثبات قدم) و «صبر» آمده است. مولانا دو نوع انسان را با دو تصویر بسیار گویا در برابر هم قرار میدهد:
-
کاه: نماد انسان ضعیف، بیریشه و سبکسر است. کاه وزن و جوهری ندارد و با وزش هر بادی، حتی نسیمی ملایم، به این سو و آن سو کشیده میشود. این فرد همان کسی است که فاقد حزم و صبر است و در برابر وسوسههای دنیوی، دعوتهای فریبنده و نظرات دیگران، هیچ مقاومتی از خود نشان نمیدهد و بیاختیار به هر سویی میرود.
-
کوه: نماد انسان کامل، عارف و سالکِ بااراده است. کوه ریشههایی عمیق در زمین دارد، استوار و پابرجا است و تندبادهای سهمگین نیز نمیتوانند آن را از جای خود تکان دهند. چنین فردی که به نور انبیا (حزم) مسلح است، فریب «غولان» راهزن را نمیخورد و به دعوتهای دروغین این دنیا «وزنی نمینهد»، یعنی برای آنها هیچ ارزش و اهمیتی قائل نیست.
بنابراین، این بیت تمثیلی است برای نشان دادن تفاوت میان بیثباتی در برابر وسوسهها و استواری و پایداری در راه حقیقت.
- کاه
- ساقه خشک و خرد شده غلات؛ در اینجا نماد سبکی، بیارزشی و بیثباتی
- جهد
- میجهد، میپرد، از جا کنده میشود
- مر
- حرفی که در فارسی قدیم گاهی پیش از مفعول میآمده و امروز کاربرد ندارد. در اینجا «مر باد را» یعنی «به باد».
- وزنی نهد
- اهمیت بدهد، ارزشی قائل شود، اعتنا کند
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.