M3:218 — نه قلاوز‌ست و نه ره داند او / یوسفا کم رو سویِ آن گرگ‌خو

مولانا در این بخش از مثنوی، سالکِ راه حق را به مسافری تشبیه می‌کند که در بیابان سلوک، با صداهای فریبنده‌ای روبروست. این صداها، که مولانا آنها را بانگ «غول» می‌نامد، همان وسوسه‌های نفسانی، دلبستگی‌های دنیوی یا مدعیان دروغین معنویت هستند. بیت قبل، زبان حال این غول را بیان می‌کند که خود را راهنمایی دلسوز و کاردان (قلاووز) معرفی می‌کند.

این بیت اما، حقیقت را آشکار می‌سازد: این مدعی، نه تنها راه را نمی‌داند، بلکه طبیعتی درنده و «گرگ‌خو» دارد. مولانا با به کار بردن نام «یوسف»، به زیبایی به داستان حضرت یوسف و برادرانش اشاره می‌کند. همان‌طور که برادران به ظاهر دلسوز، یوسف را به بهانه بازی و گردش به چاه انداختند، این راهنماهای دروغین نیز با وعده‌های شیرین، روح پاک و یوسفیِ سالک را به چاه هلاکت و گمراهی می‌کشانند.

بنابراین، پیام اصلی بیت، ضرورت «حزم» و هوشیاری در راه معنوی است. سالک باید ندای راستین را از بانگ دروغین تشخیص دهد و به هر صدایی که او را به سوی خود می‌خواند، اعتماد نکند. این «گرگ‌خو» می‌تواند نفس اماره خود انسان، یک دوست ناباب، یا یک مرشد دروغین باشد که هدفش نه هدایت، که نابودی معنوی اوست.