M3:223 — یا سرم دردست درد سر بِبَر / یا مرا خوانده‌ست آن خالو پِسَر

مولانا در این بخش از مثنوی، دربارهٔ «حزم» و دوراندیشی در مسیر معنوی سخن می‌گوید. او دنیا و تعلقات آن را به «غول»هایی تشبیه می‌کند که با وعده‌های شیرین و فریبنده، سالک را از راه به در می‌کنند. این غول‌ها، نماد هر آن چیزی هستند که انسان را از حقیقت و مسیر اصلی‌اش باز می‌دارند.

راهکار مولانا برای مقابله با این دعوت‌های خطرناک، بهانه‌آوردن و طفره‌رفتن است. او توصیه نمی‌کند که با این غول‌ها درگیر شویم یا ستیز کنیم، بلکه هوشمندانه از دامشان بگریزیم. بیت مورد نظر، دو نمونه از این بهانه‌های زیرکانه را پیشنهاد می‌دهد. سالک می‌تواند بگوید:

1. «سرم درد می‌کند، این دردسر را از من دور کن»: این بهانه، هم یک عذر جسمی است و هم کنایه‌ای لطیف به این که حضور و دعوت تو برای من «دردسر» است. به این ترتیب، بدون درگیری مستقیم، دعوت را رد می‌کند.

2. «پسرخاله‌ام مرا دعوت کرده است»: این بهانه نیز یک عذر اجتماعی رایج است. یعنی من از قبل تعهدی به «خودی‌ها» و نزدیکانم دارم و نمی‌توانم دعوت تو را که غریبه و ناشناسی بپذیرم. در نگاهی عمیق‌تر، «خالو پسر» می‌تواند نماد پیر و مرشد یا تعهدات معنوی سالک باشد که بر هر دعوت دیگری اولویت دارد.

بنابراین، این بیت یک دستورالعمل عملی برای حفظ سلامت معنوی در دنیایی پر از جاذبه‌های کاذب است: فریب نخور، درگیر نشو، و با بهانه‌ای هوشمندانه راه خود را ادامه بده.