M3:4184 — جزو شید و ابر و انجمها بدی / نفس و فعل و قول و فکرتها شدی

مولانا در اینجا به تمثیل نخود در دیگ بازمی‌گردد و آن را به کل فرآیند آفرینش تعمیم می‌دهد. او خطاب به انسان (یا هر موجودی) می‌گوید که وجود مادی و ظاهری فعلی تو، مقصد نهایی نیست، بلکه تنها یک مرحله از یک چرخه‌ی عظیم تکامل است. پیش از آنکه به شکل یک موجود زنده با «نَفَس»، «فعل»، «قول» و «فکر» درآیی، تو جزئی از نیروهای بزرگ و عناصر طبیعی بودی: انرژی خورشید (شید)، رطوبت ابرها و ماده‌ی ستارگان (انجم).

این بیت بر این اصل استوار است که وجود از مرتبه‌ی جمادی (عناصر) به نباتی، سپس به حیوانی و در نهایت به انسانی ارتقا می‌یابد. هر مرحله، «مرگ» مرحله‌ی قبلی و «تولد» در مرتبه‌ای بالاتر است. همان‌طور که نخود (نبات) با جوشیدن و «مردن» در دیگ، تبدیل به غذایی می‌شود که نیروی انسان (حیات برتر) می‌گردد، انسان نیز در اصل از عناصر بی‌جان تشکیل شده است. این تحول از جماد به حیات انسانی، خود گواهی بر یک سفر تکاملی رو به بالا است. بنابراین، رنج و سختی (جوشیدن در دیگ) ابزار این دگرگونی و تعالی است و نباید از آن گریخت.