M3:4185 — هستی حیوان شد از مرگ نبات / راست آمد اقتلونی یا ثقات

مولانا در ادامه‌ی تمثیل نخود در دیگ، به یک قانون کلی در طبیعت و سلوک اشاره می‌کند: تکامل و تعالی از طریق فنا و «مردن» حاصل می‌شود. همان‌طور که یک گیاه باید «بمیرد» و خورده شود تا به بخشی از وجود یک حیوان تبدیل شود و به مرتبه‌ی بالاتری از هستی (زندگی حیوانی) دست یابد، سالک نیز باید از خودی و هستیِ محدود خود بمیرد تا به حیاتی والاتر و معنوی برسد.

مصراع دوم به سخن مشهور منصور حلاج اشاره دارد که یارانش را «ثقات» (افراد مورد اعتماد) خطاب کرد و از آن‌ها خواست او را بکشند تا از زندان تن رها شود و به حیات حقیقی در وصال معشوق برسد. مولانا با کنار هم قرار دادن این دو تصویر — مرگ گیاه و سخن حلاج — نشان می‌دهد که این «مرگ» در واقع یک پیروزی و صعود است. رنج و فنایی که نخود در دیگ تحمل می‌کند، نه نابودی، بلکه مقدمه‌ی تبدیل شدن به غذای انسان و جزئی از فکر و جان او شدن است. این بیت، اصل «فنا برای بقا» را به زیباترین شکل بیان می‌کند.