M3:988 — این همه خوش‌ها ز دریایی‌ست ژرف / جزو را بگذار و بر کل دار طرف

مولانا در این بیت یک اصل مهم در عرفان را بیان می‌کند: راه بردن از «جزء» به «کل». ابیات قبل از این، انسان را تشویق می‌کنند که با تمام حواس خود به دنبال نشانه‌های حقیقت باشد؛ هر جا لطفی، زیبایی یا بوی خوشی یافت، آن را دنبال کند تا به سرچشمه‌اش برسد.

این بیت آن ایده را به اوج می‌رساند. «خوش‌ها» همان لذت‌ها، زیبایی‌ها و کمالات پراکنده‌ای هستند که در جهان تجربه می‌کنیم. مولانا می‌گوید اینها خودشان هدف نیستند، بلکه مانند امواجی هستند که از یک «دریای ژرف» برمی‌خیزند. این دریا، همان حقیقت کل، مبدأ تمام زیبایی‌ها، یعنی خداوند است. «جزء» همان موج است و «کل» همان دریا.

پیام اصلی این است که نباید شیفتهٔ مظاهر و پدیده‌های جزئی شد و در آنها متوقف ماند. عارف کسی است که از هر زیبایی زمینی، پلی به سوی زیبایی مطلق می‌زند و نگاهش را از «جزء» به «کل» معطوف می‌دارد. این نگاه، اساس توحید عرفانی است که در تمام پدیده‌ها، یک حقیقت واحد را مشاهده می‌کند.