قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۳۶۴
M5:1364 — میل شهوت کر کند دل را و کور / تا نماید خر چو یوسف نار نور
M5:1364
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که شهوترانی افسارگسیخته، قدرت تشخیص و درک انسان را از بین میبرد، به گونهای که زشتترین چیزها را زیبا و خطرناکترین امور را سودمند میبیند.
این بیت در میانهی داستانی تکاندهنده قرار دارد که در آن، بانوی خانه از فرط شهوت، شیفتهی الاغی میشود. مولانا از این داستان برای بیان یک اصل کلی عرفانی و اخلاقی استفاده میکند: نیروی شهوت آنچنان قدرتمند است که میتواند حجابی بر عقل و دل انسان بیفکند.
وقتی این میل بر فرد مسلط میشود، «دل» را از شنیدن حقیقت «کر» و «چشم» بصیرت را از دیدن واقعیت «کور» میکند. در چنین حالتی، زشتترین و پستترین امور (که اینجا «خر» نماد آن است) در نظر انسان به زیبایی و کمال یوسف پیامبر جلوه میکند. به همین ترتیب، امر ویرانگر و سوزاننده (نار یا آتش) همچون نوری حیاتبخش و راهنما به نظر میرسد. این دگرگونی در ادراک، ریشهی بسیاری از خطاهای بشری است که فرد با دست خود، خویشتن را به هلاکت میاندازد، همانطور که آن زن در نهایت به دست همان الاغ که او را زیبا میپنداشت، هلاک شد.
- کر کند
- ناشنوا میسازد، قدرت شنیدن (معنوی) را میگیرد
- نماید
- نشان میدهد، جلوه میدهد
- نار
- آتش
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.