قرائت› دفتر ۵› بخش ۲ - تفسیر خذ اربعة من الطیر فصرهن الیک› بیت ۳۴
M5:34 — ای خلیل، اندر خلاص نیک و بد / سر ببرشان تا رهد پاها ز سد
M5:34
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
برای رهایی از اسارتِ قضاوتهای دوگانه (خوب و بد) و موانع راه سلوک، باید چهار صفت اصلی نفس اماره را که مانند چهار مرغ راهزن هستند، قربانی کنی.
مولانا در این بخش، داستان قرآنی حضرت ابراهیم (خلیلالله) و چهار مرغ را به صورت یک تمثیل عرفانی بازگو میکند. او سالک راه حق را «خلیلِ زمان» میخواند و چهار مرغ را نمادی از چهار صفت اصلی و ویرانگر نفسانی (مانند حرص، شهوت، غضب و جاهطلبی) میداند که راه روح را به سوی حقیقت مسدود کردهاند.
این بیت یک دستورالعمل مستقیم برای این «خلیل» است. «سر بریدن» این مرغان، کنایه از میراندن و قربانی کردن این صفات نفسانی است. این کار صرفاً یک تمرین اخلاقی نیست، بلکه شرط لازم برای رسیدن به یک آزادی معنوی عمیقتر است: «خلاص نیک و بد». در نگاه عرفانی، تا زمانی که انسان در بند دوگانگیها و قضاوتهای دنیوی (این خوب است، آن بد است) گرفتار باشد، پایش در «سد» و مانع عالم کثرت گیر کرده و نمیتواند به سوی وحدت حقیقی گام بردارد. بنابراین، قربانی کردن این امیال، راه را برای رهایی از این زندان دوگانگی و حرکت آزادانهٔ روح باز میکند.
- خلیل
- لقب حضرت ابراهیم؛ در اینجا کنایه از سالک و انسان کامل است.
- اندر
- در، برایِ
- خلاص
- رهایی، آزادی
- رهد
- رها شود، آزاد گردد (فعل مضارع از مصدر «رهیدن»)
- سد
- مانع، دیوار، بند
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.